Bizdiń qolymyzǵa Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany, Qoram aýyldyq okrýgi, Lavar aýylynan jeke qoldaryn qoıyp rastaǵan 47 turǵynynyń jáne «Jeltoqsan», «Daryn», «Ilahýn», «Áıgerim» atty sharýa qojalyqtarynyń tóraǵalary jer, sý daýyna baılanysty jazǵan aryz haty tıdi.
Bizdiń qolymyzǵa Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany, Qoram aýyldyq okrýgi, Lavar aýylynan jeke qoldaryn qoıyp rastaǵan 47 turǵynynyń jáne «Jeltoqsan», «Daryn», «Ilahýn», «Áıgerim» atty sharýa qojalyqtarynyń tóraǵalary jer, sý daýyna baılanysty jazǵan aryz haty tıdi.
Hatta: «...Memlekettik jer qoryna kiretin Qoram aýylynyń mańyndaǵy jerde keńestik dáýirden beri «Qoram» ujymsharynyń tórt túligi jáne aýyl turǵyndarynyń jekemenshigindegi maly jaıylyp, kezinde sol el shabyndyqtan bir jazda eki ret shóp shaýyp ta alatyn edi. Elimiz Táýelsizdik alǵaly sol jer halyqtyń jekemenshigindegi malynyń turaqty jaıylymyna aınalyp, turǵyndar kóńili ornyqqan. Sodan ýaqyt aǵymyna oraı kásipkerler bóliske sala bastaǵan soń, sol kezeńde Eńbekshiqazaq aýdanynyń ákimi laýazymyn atqarǵan Kerimtaı Abdrahmanov Qoram aýyldyq okrýgi ákiminiń, ýchaskelik polısııa ınspektorynyń, aýdandyq jer komıssııasynyń uıǵarymdary men hattaryn jáne el zańdaryn basshylyqqa ala otyryp, «Qoram aýyldyq okrýgindegi memlekettik jer qoryndaǵy jalpy kólemi 385 ga. jaıylymdyq jer telimi Qoram aýyldyq okrýgi jer telimderi sanatyna jáne Qoram aýyldyq okrýgi jerine qarasty 220 ga. jer telimi Qoram aýyldyq okrýgi memlekettik jer qory sanatyna ótkizilsin» degen mátinde 26.11. 2007 jyly № 6406 qaýly shyǵarǵan edi. Qazaqy jalpaq tilmen aıtqanda aýdan ákimi halyqpen kelise otyryp «bul jer endi eshqandaı sharýa qojalyǵyna da, basqa tulǵalarǵa da berilmesin» degen zańdy kúshi bar qujatyn elge jarııalaǵan soń, bul jerge kóz tikkenderdiń áreketi sap tyıylǵan. Al sońǵy 2 jylda sol qujat kúshin joıdy ma, áıteýir ushty-kúıli joǵalyp, joǵaryda kórsetilgen jer telimine «myqtylardyń» yntyzarlyǵy qaıta oıanyp, arta bastady» dep jer daýyna baılanysty bir aqıqattyń betin ashqan soń, odan ári bylaı jalǵasady: «Úlken Almaty kanalynan aýyl irgesine deıin sý jaqsy keledi. Biraq ony bólý, ıaǵnı 5-10 gektar sýarmaly jerimizdi sýarý úlken problema bolyp otyr. Aryqtar qaıranǵa tolyp, jyńǵyl aǵash ósken. Ony tazalaýǵa turǵyndardyń tehnıkasy da, qarajaty da joq. Sondyqtan jeke tulǵalar bekerge jer salyǵyn tólemeý úshin ózderine tıesili jer telimderin tastap ketýde» dep jazylǵan hat mazmunymen muqııat tanystyq.
Sodan atalǵan aýylǵa arnaıy bardyq. Aryz ıelerimen kezdestik. Sý tapshylyǵynan eńbegi janbaı, altyn ýaqyty zaıa ketken Ánýar Kerimbaı sekildi sharýalardyń júzi solǵyn. Kóktemde sebilgen júgeri tuqymy qaýlap ósýin óskenimen, der kezinde sýarylmaǵandyqtan qýrap qalypty. Jalpy, bul óńirdiń syrt kórinisine alystan kóz tastasańyz kepken topyraq, bozarǵan dala quddy tazdyń basyndaı oıdym-oıdym bolyp kórinedi. О́ıtkeni, qoly qysqa sharýalarǵa tıesili jer sýsyz bozarsa, sol jerde qatar jatqan ózge alqapta jaıqala kókónister ósip, ónim berekeliligi artyp tur. Muny áleýmettik teńsizdik deımiz be, álde qoly uzyn adamdar men ózgelerdiń ózara til tabysa almaýyna tireımiz be, bilmeımiz. Biraq til ushyna kele beretin qaıyrymdylyq degen sóz arqyly búginde halyq qalaýlysy atanyp otyrǵan Adalıat Gazıevanyń №22 Bıjanov saılaý okrýginen, ıaǵnı, bizge shaǵym-hat joldaǵan jerlesteri qonystanǵan eldi mekenderden Eńbekshiqazaq aýdandyq máslıhat depýtattyǵyna úmitker bolyp túskendegi baǵdarlamasynan myna bir joldardy keltirsek: «Basty maqsatym – qoǵamnyń saıası ómirine belsene qatysý, saıası jáne áleýmettik ekonomıkalyq reformalardyń iske asýyna járdemdesý, qoǵamdyq turmys jáne azamattardyń áleýmettik jaǵdaıy tóńiregindegi máseleler boıynsha járdem berý, sharýa qojalyqtary men shaǵyn, orta bıznestiń damýyna járdemdesý jáne qoldaý» dep nyǵarlap ýáde berilgen. Dál osy tusta qolymyzdaǵy shaǵym-hattaǵy: «Eki aryzdyń da toq eteri qandaı da bir jolmen 3 mln. teńge bólinip, Eńbekshiqazaq aýdanynyń ákimi Bınáli Ysqaqqa zań sheńberinde osy qarajatpen Qoram aýyldyq okrýgine qarasty 500-700 ga. jaıylymdyq jerdi jáne sol mańdaǵy sharýa qojalyqtarynyń jer telimderin ýaqtyly sýarý úshin uzyndyǵy 3-4 shaqyrym toǵan qazdyryp, aýdandyq sý sharýashylyǵy bóliminiń quzyryna ótkizdiresiz. Jerdi, toǵandy bir baıshykeshtiń baýyryna basyp bermeısiz degen tegeýrindi tapsyrma tússe bári sheshimin tabatyn edi», degen kókeıge qonymdy joldardy da nazarǵa usyna ketkendi durys sanadyq. Oǵan tıisti oryndar ne aıtar eken?
Al endi Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy ózekti máseleniń taǵy biri – mal urlyǵy. Osy jolǵy issaparymyzda jetim bala, jesir kempirdiń saýyn sıyryn dál Qurban aıt meıramy qarsańynda urlap, aýyl irgesinde-aq soıyp áketkenin, atakásibin jalǵap, sharýasyn kúıttegen aqsaqaldyń bar malyn bir túnde urlap ketkenin de estidik. Aryz-hatta jazylǵan shaǵymdardyń rastyǵyna kózimiz jetip, olardyń da sharasyzdyqtan jáýdirep otyrǵandaryn kórdik. Sol faktiler týraly hatta: «Erejepova kúni-túni kózinen tasa qylmaı baǵyp júrgen jalǵyz sıyryn aǵymdaǵy jyldyń 20 sáýirinde kúndizgi saǵat 12.00-13.00 aralyǵynda ózi túski asyn ishýge ketkende Qulja kúre jolynan 200-300 metr jerdegi Dostyq aýyly mańynda soıyp, ishindegi buzaýyn, ishek-qarnymen qosa aqtaryp tastap, etin alyp ketken. Bul qylmystyq is áli kúnge ashylmady. Dál osy aýylda jalǵyz ózi ǵana turatyn jasy 70-ten asqan kempir 2012 jyly 20 qarashada qaıtys bolǵan balasynyń asyn berýge daıyndalyp otyrǵanda 2 jylqysyn urlap ketti. Ury ustalǵanymen jalǵyzilikti keıýananyń adal malyn qaıtarmady. Lavar aýylynyń turǵyndary 2012 jyldyń kókteminde Qurban aıt namazyn oqyp meshitte otyrǵanda Jomart Dáýletbaevtyń býaz sıyryn aýyl shetinde soıyp, taǵy eki bas sıyryn tirideı kólikterine basyp urlap ketken. Bul qylmys ashylmaq túgili tirkelgen de joq. Lavar aýylynda turatyn 80 jastan asqan Iztaı Kúletov degen qarııanyń qorasyn 2011 jyldyń kókteminde buzyp, 5 bas sıyryn aıdap ketken», degen derekter osy hatta 17-ge jetti. Buǵan dálel, máselen «Jeltoqsan» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Ánýar Kerimbaıdyń jazǵan shaǵym-hatyna QR IIM Krımınaldyq polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Arman Orazalıevtiń qoly qoıylǵan 10 sáýir 2013 jylǵy shyǵys nómiri 3-3-10/JT-Uj-1014 jaýabyn sózbe-sóz keltirsek: «Shelek óńirinde oryn alǵan mal urlyǵy týraly jazǵan aryzyńyz Ishki ister mınıstrliginiń Krımınaldyq polısııa komıteti tarapynan qaraldy. Qazirgi ýaqytta ótinishte kórsetilgen seziktiler aǵaıyndy Baızaqovtar men Adırbaev osyndaı qylmystar jasaǵany úshin jaýapkershilikke tartylýda. Mınıstrliktiń nusqaýyna sáıkes Almaty oblysynyń IID ujymdyq aryzda kórsetilgen barlyq mán-jaılardy jáne joǵarydaǵy seziktilerdiń taǵy basqa mal urlyqtaryna qatystyǵyn anyqtaý úshin qosymsha tekserý júrgizilýde. Onyń nátıjeleri boıynsha qoldanystaǵy zańǵa sáıkes prosessýaldyq sheshim qabyldanatyn bolady», delingen. Al Bas prokýratýranyń ótinishterdi qaraý jáne is-qaǵazdaryn júrgizý týraly zańdardyń qoldanylýyn qadaǵalaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Q.Mádibaev qol qoıǵan 14.03.2013 jylǵy shyǵys nómiri 2-01660-13-13343 jaýap-hatta: «Qaraý jáne shara qoldaný úshin Ánýar Kerimbaıdyń ótinishi joldanady. Qaralý nátıjesin ótinish berýshige habarlaýdy ótinemiz. Ekinshi mekenjaıǵa Bas prokýratýraǵa bergen jaǵdaıda oǵan oblys prokýrorynyń nemese oǵan teńestirilgen prokýrordyń jaýaby qosa tirkelýi kerek ekendigin túsindiremiz...», dep jazylǵan. Bul jerde aıtaıyn dep otyrǵanymyz, quqyq qorǵaý organdarynyń jaýap-hattary arqyly Eńbekshiqazaq aýdanynda mal urlyǵynyń órship, ospadarsyz oryn alǵandyǵyn rastaý. Bul bir. Ekinshiden, el úshin osy mal urlyǵymen birge óńirdegi jer daýyn, sý tapshylyǵyn kótergen jandar qysym kórmeýi, japa shekpeýi tıis. Úshinshiden, Qoram aýyldyq ýchaskelik polısııa ınspektory arqyly mal urlyǵyna baılanysty jazylyp, aıaǵy sıyrquıymshaqtanyp ketken aryzdarǵa Eńbekshiqazaq aýdandyq ishki ister bóliminiń basshylyǵy ne aıtar eken? Zańdylyqtyń saqtalýyn qadaǵalaıtyn atalǵan aýdannyń prokýrory da únsiz qalmas.
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy,
Eńbekshiqazaq aýdany.