Jańa oqý jylyna daıynbyz ba?

Ekijaqty qarsylyq

Qashyqtan oqytýdy eń aldymen pedagog qaýym qoldap otyr. Bulaı deýimizge áleýmettik jelide Bilim jáne ǵylym mı­nıs­triniń atyna jazylǵan peda­gogterdiń petısııasy sebep. Ujym­dyq úndeýde muǵalimder: «Oqy­ta biletin muǵalim qandaı jaǵ­daı bolsyn oqytady. Oqı biletin bala qandaı jaǵdaı bolsyn  oqı­dy. Kezinde maıshammen de kitap oqy­ǵanbyz. Biraq densaýlyq ma­ńyzdy. Bala­nyń densaýlyǵy – bola­shaǵymyzdyń den­saýlyǵy» deı kele, mektep muǵalimderi úshin qashyqtan oqytý – jańa ári qıyn format bolǵanyna qaramastan bir-birine qol­daý kórsetip, jumysty jeńil júrgizip ketkenin negizge alyp, qashyqtan oqytýdy qoldaıtynyn jazǵan.

Dese de, biraz ata-ana redak­sııamyzǵa jaz­ǵan já­ne áleýmettik jeli­de­gi saýal­damamyzǵa ber­gen jaýaby arqyly qa­shyqtan oqy­týǵa qarsylyq tanytyp otyr. Sondaı ata-ananyń biri Nur­­lybek Zınab­dın: «Balam osy oqý jy­lynda birinshi synypqa barady. Otbasynda qolǵa qalam ustatyp, oqý men jazýdy durys úırete alamyz ba, qaıdam. Muǵalimsiz, úıden saýat ashý óte qıyn bolady. Ustazdyń tulǵasyn kórip, mekteptiń aýrasyn sezinýi kerek. Biz – ata-analar oqý, jazýdy durys meńgertýde muǵalimdeı bola almaımyz. Eger bala eń bolmaǵanda jazyp, oqı alsa, qashyqtan bilim alýǵa bolar edi. Al áli mektepti kórmegen balaǵa qashyqtan oqý qıyn», deıdi. Osyǵan deıin kóz jetkizgenimizdeı, keıbir shetelderde pandemııa órship turǵan ýaqytta da bastaýysh synyptardy dás­túrli formatta oqytty, álbette barlyq sanıtarııa talaptary qatań saq­taldy. Osy rette balasy 1-synypqa baratyn ata-analardyń alańdaýy basym. Jo­ǵaryda ata-ananyń sózinen jáne son­daı mazmundaǵy birneshe ata-ananyń pikirinen bul ýaıymnyń baryna anyq kóz jetkizip otyrmyz. Osydan da suraq týady: muǵalim ózi áli álipbıdi tolyq meńgermegen balaǵa áripti qashyqtan qalaı tanytady? Bul – bizdiń ǵana emes, bıyl 1-synypty qabyldaıtyn muǵalimderdiń de kókeıindegi suraq.

Osy jerde eki jaqty qar­­sylyqtyń baryn bildik. О́ıt­keni saýaldamamyzǵa: «Men qa­shyq­­tan oqytýǵa qarsymyn. Bıyl birinshi synypty alamyn. Árip tanymaıtyn balany qa­laı qashyqtan oqytamyn?» dep shy­ryl­daǵan muǵalimder de boldy. Sondyqtan sheteldik táji­rıbe qoldanylyp, bastaýysh synyp oqýshylary mektepte oqı ala ma?

Sheshimi bar ma?

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov keshe ótken Úkimet otyrysynda jańa oqý jy­lynda oqytýdyń 3 nus­qa­syn usyndy. Birinshiden, oqý­shy­lardyń barlyǵyn jappaı qa­shyq­tan oqytý. Bul rette shal­ǵaı eldi mekenderde orna­las­qan shaǵyn jınaqty mektepter dástúrli formatta oqyta ber­mek. Vedomstvo basshysy osy nusqadaǵy negizi máselege: «Bizde 2019-2020 oqý jylyndaǵy tór­tin­shi toqsannyń tájirıbesi bar. Alysta ornalasqan ár bala sany az mektepterdegi oqýshylar dás­túrl­i formatta oqydy. Mundaı mek­tepterde bir synypta 5, 10, 15 baladan oqıdy, sondaı-aq mu­ǵalimder men oqýshylar mek­tepke jaıaý qatynaıdy. Osyn­daı jaǵdaıda qaýip az bola­ty­­nyna kóz jetkizdik. Sol se­bep­ti qaýip joq óńirlerde orna­la­­sq­an mektepterde shtatty re­­­jimde oqytý jumystaryn uıym­­­dastyrýǵa múmkindik berip otyr­­myz», dedi. Mınıstrdiń má­lim­deýinshe, dástúrli format­ta oqytý úshin sol óńirdegi, aýyl­­daǵy pandemııa jaǵdaıy tolyǵymen eskerilip, oblystyq bilim basqarmalarymen birlesip sheshim shyǵarylýy tıis. Eger sha­ǵyn jınaqty mektebi bar aýyl­dyń ózinde vırýs órship tursa, qa­shyqtan oqytý formatyna kóshi­riledi. Qosa keteıik, elimizde bar­lyǵy 127 myń bala bilim alatyn 1 934 shaǵyn jınaqty mektep bar. Birinshi nusqadaǵy mańyzdy másele osy 2 myńǵa jýyq mektepke qatysty bolyp otyr.

Ekinshiden, keıbir synyptardy sanıtarııa talaptaryn qatań saqtaı otyryp dástúrli formatta oqytý. Bul nusqada qashyqtan oqytýǵa eki jaqty qarsylyq eske­rilgendeı. Iаǵnı bastaýysh sy­nyptyń oqýshylary ata-ana­la­rynyń jazbasha ótinishimen dástúrli formatta, mektepte oqy­tylady. Ata-analarynyń ke­li­­simimen dástúrli formatta bilim alatyn bastaýysh synyp oqý­shylary úshin kezekshi synyp­tar bolady. Osy nusqany Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi brıfıngte tolyǵyraq túsindirgen mınıstr A.Aımaǵambetov: «Bul jerde biz bir nárseniń basyn ashyp alýymyz kerek. Kezekshi synyptardyń oqýshylary bar­lyq pándi mektepte oqıdy deý­ge bolmaıdy. Qashyqtan oqy­tý­ǵa qıyndyq týǵyzatyn negizgi pánder bar. Máselen, matema­tı­­kadan esep shyǵarý, ásirese jańa taqyrypty alyp ketý ońaı emes. Sonymen qatar 1-synyp oqý­shy­laryna árip tanytý kerek. Mundaı mańyzdy sabaqtardy qashyq­tan oqytý óte qıyn. Son­daı negizgi pánderdi mektepke qa­tynap oqıdy. Al mýzyka, eń­bek­ke baýlý sekildi jańa taqy­ryp­taryn alystan úıretýge bo­la­­tyn pánder qashyqtan oqy­ty­lady», dedi.

Úshinshiden, shtattyq rejimde oqy­tý. Mundaı jaǵdaıda álbette bar­lyq oqýshylar mektepte oqı­dy, sanıtarııa talaptary qatań túrde saqtalýǵa tıis. Biraq bul usynys Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tarapynan qoldaý tappaǵan syńaıly. Sebebi Bilim jáne ǵylym mınıstrimen qatar Úkimet otyrysynda koronavırýs ınfeksııasyna qatysty jaǵdaı týraly esep bergen baıandamasynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı: «Karantın kezinde balalar men ujymdyq toptar arasynda vırýsty juqtyrý deń­ge­ıi tómendedi. Kúzdegi tumaý maý­symyn, oǵan qosa koronavırýs ınfeksııasynyń taralýyn esepke alsaq, balalardyń sabaqqa ba­rýy olardyń arasyndaǵy aýrý­dy órshitip jiberýi múmkin. Son­dyqtan oqý jylynyń birin­shi toqsanynda az qamtylǵan mek­­tep­terden basqa barlyq orta mek­­­tep oqýshylaryn qashyqtan oqy­­týdy usynamyn», dedi. Sol se­bepti Bilim jáne ǵylym mınıs­tri­niń úshinshi nusqasy el­d­egi epıdemııalyq jaǵ­daı ábden turaqtalyp, jaǵdaı jaq­sar­maıynsha, júzege aspaıtyn sekildi.

Ne kedergi?

Bul suraqqa negizinen Prezıdent Q.Toqaev: «Muǵa­lim­derdiń 20 paıyzdan kóbi úıle­rin­de tolyqqandy ınternet pen kompıýter joq bolǵandyqtan, qashyqtan tıimdi oqyta almady. Mektepterdiń balansyndaǵy 400 myńnan asa kompıýterdiń tek 40 paıyzy ǵana iske jarady. Bul – ákimdikter men mınıstrlik ju­my­synyń nátıjesi. Ákim­dik­ter jańa oqý jylyna dereý daıyndalyp, mektepter men jekelegen muq­taj otbasylardy qajetti teh­­nıkamen jabdyqtaýy tıis», dep jaýap bergen bolatyn. Iá, qa­shyqtan oqytý formatyna kó­shý­de ınternet pen tehnıkanyń tapshylyǵy qol baılaıdy. Mu­ǵa­­limder men oqýshylardyń bul kedergige ótken «tótenshe» toq­sanda kezikkenin kórdik. Al alda­ǵy toqsanda taǵy aldymyzdan shy­ǵa­tyn tosqaýylǵa endi qalaı tótep bermekpiz?

Kóktemde tehnıka tap­shy­ly­ǵy máselesin sheshý maq­sa­tynda mınıstrlik mektep­ter­de­gi kompıýterlerdi oǵan muqtaj mu­ǵa­limder men oqýshylarǵa ta­ra­typ berdi. Sonymen qatar qa­shyq­tan oqytý máseleleri jó­nin­­de ótken 17 sáýirdegi bas­pasóz jıy­nynda Bilim jáne ǵy­lym vıse-mınıstri Sholpan Karı­nova muǵa­limder men oqý­shy­larǵa 11 myń tehnıka satyp alynǵanyn aıtty. Sol ýa­qytta mınıstr 80 myń tehnı­ka alýdy josparlap otyr­ǵa­nyn jetkizgen. Osy tehnıkalar óz ıesin tapty ma? Naqty qaı oblystarǵa taratyldy? Bul suraqtarǵa tıisti mınıstrlikten ázirge jaýap ala almadyq. Bir anyǵy, mınıstr A.Aımaǵambetov keshe Ortalyq kommýnıkasııa­lar qyzmetindegi brıfıngte: «Biz tehnıka tapshylyǵynyń bar ekenin jasyrmaımyz. Iá, shyn máninde Memleket basshysy aıtqandaı, mektepterdiń balan­syndaǵy kóp kompıýterler jumysqa jaramsyz. Degenmen bul bir jylda oryn alǵan prob­lema emes, qansha jyldan bergi jınalǵan túıtkilder. Isten shyqqan kompıýterlerdi, olardyń jalpy jaǵdaıy týraly málimetter ýaqtyly jańar­tylmaǵandyqtan, másele kúr­de­lenip otyr. Qazirdiń ózinde jer­gilikti atqarýshy organdar­men birlesken jumystyń nátı­je­sinde 36 myń jańa kompıýter satyp alyndy. Jańa oqý jyly­na deıin taǵy da satyp alý jumys­ta­ryn uıymdastyramyz», dedi.

Endi qarańyz: mektepterdiń balansynda barlyǵy 405 myń kompıýter bar, onyń 162 myńy ǵana (40 paıyzy) jumys isteıdi. Oǵan vedomstvo basshysy aıtqan 36 myń jańa tehnıkany qossaq, 198 myńǵa jetedi. Sonda áli 207 myń kompıýter kerek. Ár kompıýterdi eń arzan baǵamen (150 myń teńge) eseptegenniń ózinde kemi 31 mlrd teńgeden asa qarjy qajet. Bul – tek qana tehnıka tapshylyǵyn joıý úshin jasalýy tıis qadam. Biz áli ınternet máselesin qozǵaǵan joqpyz.

Negizinen Sıfrlyq damý, ın­no­va­sııalar jáne aeroǵarysh óner­kásibi mınıstrligi ja­ýap beretin jalpy Qazaqstanǵa ortaq ınternet problemasyn kók­temdegi «tótenshe» toqsanda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tele­arnalardaǵy vıdeo, radıo­da­ǵy aýdıo sabaqtar men poshta qyzmeti arqyly sheshkendeı boldy. Biraq mundaıda sapaly bi­lim týraly sóz qozǵaýdyń ózi qı­synsyz...