«Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy (IGTIC) SEEPX Energy brıtanııalyq kompanııasymen birlesip «Yntalandyrýshy tarıftik retteýdiń evolıýsııasy-turaqty damýdyń kún tártibi» taqyrybynda onlaın-formatta Green Webinar ótkizdi» dep habarlaıdy Egemen.kz
Is-shara turaqty damý maqsattary kontekstindejelilik kompanııalardyń úlgisimenyntalandyrýshy tarıf qurýǵa kóshý máselesinearnaldy jáne munda memlekettik organdardyń, beıindi qaýymdastyqtardyń, ınstıtýttar men ýnıversıtetterdiń, energetıkalyq jáneelektrjelilik kompanııalardyń mamandary bas qosty.
SEEPX Energy basshysy Ekaterına de Vere Ýolkerbasty spıker boldy, ol TMD jáne Eýropaelderiniń úlgisimen tarıf belgileýdiń jańaqaǵıdattaryna kóshý kezindegi negizgiartyqshylyqtar men kedergilerdi atap kórsetti. Qazaqstan úshin bul taqyryp barlyq óńirlikelektrjelilik kompanııalar (О́EK) úshinyntalandyrýshy retteýdi engizý jónindegijosparlarǵa baılanysty ózekti bolyp tabylady.
IGTIC anyqtamasyna sáıkes, 2013 jyldan bastap2015 jyldy qosa alǵandaǵy kezeńde Qazaqstannyńelektr energetıkalyq salasy «shyǵyndar plıýs» ádisinen О́EK qyzmetiniń «salystyrmaly taldaý» (benchmarkıng) ádisine kóshý satysynda boldy. Benchmarkıngti paıdalana otyryp, tarıfterdibelgileýdiń synama kezeńinen keıin «KEGOC» AQ taratýshy kompanııalar men ulttyq elektrjelisiniń (UEJ) operatory úshin tarıfterdi retteýjańa ózgeristerge ushyrady jáne tarıfter qyzmetkórsetý sapasy nemese shyǵyndardy tómendetýboıynsha qandaı da bir talaptar qoımastan 5 jyldyq kezeńge belgilenetin «yntalandyrýshytarıfteri ádisnamasynyń elementterine kóshti. 2018 jylǵy jeltoqsanda «Tabıǵı monopolııalartýraly» zańnyń qabyldanýymen tarıftikretteýdiń yntalandyrýshy ádisi keıbirelektrjelilik kompanııalar úshin ǵana bekitildi, qalǵandaryna qatysty osy ýaqytqa deıin shyǵynádisi qoldanyldy. Alaıda, bul kompanııalar qazirgiýaqytta yntalandyrýshy ádiske aýystyrylypjatyr. Ekaterına de Vere Ýolkerdiń aıtýynsha, 2020 jyldyń basyndaǵy jaǵdaı boıynshaelektrjelilik kompanııalar úshin yntalandyrýshytarıf belgileý Eýropanyń 25 eliniń 19-ynda, AQSh (Nıý-Iork, Kalıfornııa, Jańa Anglııa jáne t. b.) naryqtarynda, Kanadada, Avstralııada, JańaZelandııada, Reseıde jáne Ýkraınada qoldanylady. Yntalandyrý tarıfterine kóshý, qyzmettińtıimdiligi men sapasyn arttyrý múmkindiginenbasqa, mundaı kompanııalarǵa elektr energetıkalyqsektordyń qorshaǵan ortaǵa áserin azaıtý úshin, onyń ishinde óndiristiń bólingen kózderin (onyńishinde JEK negizinde) jáne elektr energııasyntutynýdy (tutynýshylar júktemesiniń baǵaǵatáýeldi ózgerýi, elektromobılder, prozıýmerler, elektr energııasyn jınaqtaýshylar) yntalandyrýjáne biriktirý arqyly jaǵdaılar jasady. Bulrette elektrjelilik aktıvterdiń qatty tozýyaıasynda elektrjelilik kompanııalar retteýshilerbelgilegen deńgeıler sheńberinde túpkiliktitutynýshy úshin tarıfterdi ustap qalý kezindenegizgi qorlardy jańartý jáne jańa aktıvter men tehnologııalarǵa ınvestısııalar tartý jónindegimindetterdi qatarlas sheshe aldy. Jabdyqtyńtozýy problemasy jáne olardy jańǵyrtýqajettiligi qazaqstandyq elektr energetıkasysektorynyń ózekti máselesi. IGTIC aqparatyboıynsha qazirgi ýaqytta Qazaqstannyńelektrjelilik ınfraqurylymyn «KEGOC» AQ-nyń 550-220 kV jelileri, 196 energııa berýshiuıymdardyń (EО́U) jelileri, onyń ishinde 20 óńirlik elektrjelilik kompanııalar (О́EK) jánebólshek tutynýshylarǵa elektr energııasynjetkizetin 301 energııamen jabdyqtaýshy uıymdar(EJU) usynyp otyr. Kelip túskenınvestısııalarǵa jáne elektrjelilikınfraqurylymnyń damýyna qaramastan, Qazaqstanda búgingi tańda Ońtústik energııa aımaǵy(Qyzylorda, Túrkistan, Jambyl) men QR BEJ, QR BEJ Batys energııa aımaǵy (Reseı jelileriarqyly qatarlas jumys júrgizilýde) úshoblysynyń 500 kV kerneýinde tikeleı elektrbaılanysy joq, EBU men О́EK negizgijabdyqtarynyń qatty tozǵany, sondaı-aq kóptegenıesiz elektr jelileri tirkeldi (1,3 myń km EBJ jáne júzdegen qosymsha stansııalar). Ońtústikenergııa aımaǵyndaǵy óz qýatynyń aıtarlyqtaıtapshylyǵy jáne onda kún sanap artyp kelejatqan energııa tutynýdyń boljamdary UET operatory tarapynan «Soltústik-Ońtústik» tranzıtiniń ótkizý qabileti men senimdiliginarttyrý jónindegi jańa jobalardy iske asyrýqajettiligin kórsetip otyr. Yntalandyrý tarıftersaladaǵy osy jáne basqa da problemalardysheshýge yqpal ete alar edi. Talqylaý barysyndaGreen Webinar qatysýshylary Qazaqstandaǵyınvestısııalyq shyǵyndarǵa qatysty qarym-qatynasty qaıta qaraý úshin kompanııalar aldyndamindetterdi durys qoıý jáne olardyń qyzmetinbaǵalaý úshin joǵary bilikti resýrstarǵa qoljetkize alatyn táýelsiz retteýshi qurý talapetiletindigi týraly qorytyndyǵa keldi. Qazirnaryqta mundaı táýelsiz retteýshi joq, retteýshifýnksııalar QR ekonomıka mınıstrliginiń Tabıǵımonopolııalardy retteý komıtetine júktelgen. Alaıda, spıkerlerdiń pikirinshe, «táýelsiz» degenmártebe salany odan ári transformasııalaýdasheshýshi ról atqara alady. Sonymen qatar, Ekaterına de Vera Ýolker atap ótkendeı, retteýshi, birinshi kezekte, Qazaqstanda elektr energııasynberý sektorynyń orta jáne uzaq merzimdidamýynyń maqsatyn anyqtaý jáne osy maqsattardy elektr energetıkasy, eldińekonomıkalyq jáne tehnologııalyq damýy, sondaı- aq klımattyq saıasat mindetterimen úılestirýqajet. Tarıfter men paıda stavkasynyntalandyrýshy retteýdi esepteý ádistemesiretteýshi belgilegen qyzmetterdiń tıimdiligi men sapasyn arttyrý jónindegi talaptardy eskerýitıis. Sonymen qatar, barlyq О́EK-ke tarıf belgileýdiń yntalandyrýshy ádisin qoldanýdykeńeıtý qajet dep málimdedi SEEPX Energybasshysy. Jalpy alǵanda, qazaqstandyq elektrenergetıkasy salasynyń yntalandyrýshy tarıftikretteýge kóshý taqyryby Green Webinarqatysýshylarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy, olar keleshekte ony talqylaý úshin IGTIC onlaın-alańynda qaıta jınalýǵa nıet bildirdi.
Anyqtama: Halyqaralyq jasyl tehnologııalarjáne ınvestısııalyq jobalar ortalyǵy QazaqstanRespýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti NursultanNazarbaevtyń bastamasy boıynsha «EKSPO-2017» kórmesiniń ınfraqurylymy men murasy negizindeQR Úkimetiniń 2018 jylǵy 27 sáýirdegiqaýlysymen quryldy. Ortalyq sondaı-aq «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý, jańa tehnologııalar men úzdikálemdik tájirıbeler transferti, «jasyl» qarjynydamytý jáne basqa da ınvestısııalardyyntalandyratyn sharalardy sheshedi. SEEPX Energy – Ulybrıtanııada 2005 jyly negiziqalanǵan zertteý jáne konsaltıng kompanııasy, olnegizgi aspektilerdi, ınfraqurylymdy jáne elektrenergetıkalyq sektorlar men elektr energııasy men qýat naryqtaryn retteýdi taldaýǵa mamandanǵan. Kompanııa ınvestısııalar tartýǵa, tıimdiliktiarttyrýǵa jáne turaqty damý qaǵıdattarynakóshýge yqpal etetin elektr energetıkalyqsektorlardy retteý men saıasatta jahandyqózgerister men úrdisterdi jalǵastyrady.