EKSPO-2017: Emblema bar. Eskız bekidi. Iske sát!

Keshe Astanada EKSPO-2017 kórme kesheniniń úzdik eskız-ıdeıasy Halyqaralyq arhıtektýralyq konkýrsynyń qorytyndysy jarııalandy.

Keshe Astanada EKSPO-2017 kórme kesheniniń úzdik eskız-ıdeıasy Halyqaralyq arhıtektýralyq konkýrsynyń qorytyndysy jarııalandy.

Amerıkalyq joba jeńimpaz atandy. Esterińizde bolsa, osydan bir aptadaı buryn, ıaǵnı 16 qazanda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine daıyndyq jáne ony ótkizý máseleleri jóninde keńes ótip, onda kórme kesheniniń arhıtektýralyq eskızi maquldanǵan bolatyn. Al keshegi baspasóz máslıhatynda báıgede bási bıik bolyp, baǵy janǵan Adrian Smith+Gordon Gill Architecture kompanııasynyń arhıtektýralyq eskızi tanystyryldy. Adrian Smith+Gordon Gill Architecture kompanııasynyń sáýletshileri EKSPO nysandarynyń ornalasýy jáne aýdany boıynsha aldyn ala málimetterdi usynyp, eskız-jobada ornalasqan kórme aýmaǵyndaǵy negizgi pavılondardy jeke-jeke áńgimeledi.

EKSPO ótetin alańnyń jal­py aýmaǵy – 173,4 gektardy quraıtyny buǵan deıin de aıtylǵan bolatyn. Onyń ishinde 25 gektary kórme kesheniniń ózine tıesili bolsa, 148 gektar aýmaqta turǵyn úı qurylysy, áleýmettik-mádenı, bilim jáne densaýlyq saqtaý nysandary, saýda jáne oıyn-saýyq ortalyqtary, saıabaqtar, gúlzarlar, joldar ornalasady. Kórme pavılondarynyń boljamdy aýdany – 118620, al qyzmet kórsetý aımaqtary – 95 400 sharshy metrdi quraıdy dep belgilenip otyr. Sondaı-aq, turǵyn úı alańy – 586 465 sharshy metr. EKSPO qalashyǵyn qurý Esil aýdanynda, Qabanbaı batyr, Hýseın ben Talal, Orynbor jáne Rysqulov kósheleri men dańǵyldarynyń toǵysynda ornalasady dep josparlanǵan.

Qazaqstan pavılony kıiz úıge uqsaıdy. Keshe tanys­ty­rylǵan arhıtektýralyq eskızde kózge erekshe túskeni dál ortasynda ornalasqan shar tektes aıryqsha nysan boldy. Bul – EKSPO qalashyǵyndaǵy Qazaqstan pavılony. EKSPO-2017 kórmesiniń basty sımvoly bolyp tabylatyn ishi birneshe qabattan turatyn, shar tektes nysannyń aýdany 24000 sharshy metrdi quraıdy eken. Pavılon dızaıny «Zamanaýı kıiz úıge» uqsas jasalǵan. Bul joba dástúrli qazaq arhıtektýrasynyń jahandyq órkenıetke ulasqan zamanaýı kelbetin pash etedi deıdi sarapshylar. Bul eskız-joba­nyń avtory – Adrıan Smıt bastaǵan AQSh sáýletshileri toby. Amerı­kalyq avtorlar ózderiniń negizgi oıyn dástúrli kıiz úıdiń otbasy kólemine aýqymdalǵan kishirek tujyrymdamasyn búkil qoǵam kólemine jaýap beretin úlken zamanaýı kıiz úıge ulastyra otyryp berýge tyrysypty. Avtorlardyń kózqarasy boıynsha, osy eskız-joba qazaqtyń ulttyq dástúrlerin «Úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa» jáne «Bolashaqtyń energııasy» prınsıpterimen baılanystyrady.

Qazaqstan Eltańbasy negizin­degi zamanaýı kıiz úıdiń shańyraǵy aspan aıasyndaǵy kúmbez retinde aınalaǵa sáýle shashady. Avtorlar ıdeıasy boıynsha, atalǵan shar tektes nysan – Úshinshi ónerkásiptik dáýirdiń birinshi qalasy. Atal­mysh eskız-ıdeıanyń negizgi tujy­rymdamasy boıynsha bul bolashaq qalalardyń úlgisi bolýmen qatar, ol jańǵyrtylǵan elektr qýatyn damytý jáne taratý ortalyǵy bolmaq. Al bul zamanaýı tehnologııalardy ashatyn zerthanalar bolashaq urpaq ıgiligine aınalmaq.

Eskızden odan ári óz oryndaryn tapqan nysandar «Energııa álemi», «Tirshilik úshin energııa», «Qoljetimdi energııa», «Meniń bolashaq energııam» taqyryptyq pavılondarynyń aýmaǵy naqty qurylysta shamamen árbireýi 4000 sharshy metrden, jalpy aýmaǵy 16000 sharshy metrdi alady eken.

EKSPO-2017 kórmesine júzden astam qatysýshy elder óz pavılon­daryn usynbaq. Ondaı halyqaralyq pavılondardyń árbireýine 95000 sharshy metr­den oryn tıedi dep josparlanýda. Al óner ortalyǵy 14 000 sharshy metr aýmaqta ornalasady. Arhıtektýralyq syzbadan aıta keter­lik taǵy bir erekshe nysan – óner ortalyǵy. Bul  – EKSPO-2017 mádenı oıyn-saýyq baǵdarlamasy úshin arnaıy jasalatyn alań. Ortalyq barlyq jastaǵy kelýshiler úshin yńǵaıly, ashyq, ámbebap keńistikte bolady. Odan keıin korporatıvtik pavılondar bar. Bul degenimiz – kórme demeýshileri men seriktesteriniń kommersııalyq pavılondary, onyń aýdany 9 000 sharshy metrdi quraıdy. Taǵy bir toqtalatynymyz – úzdik tájirıbeler aımaǵy (Energy Best Practices Area). Bul jerde balamaly energııany qoldanýdyń úzdik mysaldary usynylady. Ol 3 500 sharshy metr aýdanda ornalasady dep kózdelýde. Odan ózge aýmaǵy 42000 sharshy metrdi alyp jatatyn kongress-ortalyq, ıaǵnı kongrester, konferensııalar jáne forýmdar ótkizýge arnalǵan aımaq bolmaq. Kórmege janasatyn aýmaqta – EKSPO nysan­daryndaǵy saıabaqtar (onyń kólemi – 72 000 sharshy metr), EKSPO qalashyqtaǵy saıabaqtar (onyń kólemi – 313 000 sharshy metr), jasyl býfer (onyń aýmaǵy 175 000 sharshy metr), ornalasady. Oǵan qosa 10 myń orynǵa arnalǵan kólik turaǵy taǵy bar.

Arhıtektýralyq konkýrs jeńim­paz­darynyń jobasy boıynsha EKSPO kórmesiniń kelýshileri tutynatyn qýattyń kóbisi jańar­tyl­maly energııa kózderinen alynady. Al ǵımarattarda kún já­ne jel energııasyn qoldanatyn ener­gııa qondyrǵylaryn ornatý usyny­lady.

Joba quny ázirshe belgisiz. Jeńim­pazdy jarııalaǵan keshegi baspasóz máslıhatyna Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurlan Qap­parov, EKSPO-2017 kórme­si­niń Komıssary, Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasa­ry Rápil Joshybaev, «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasy Talǵat Ermegııaev jáne she­teldik qonaqtar – áıgi­li amerı­kalyq ekonomıst, «Úshin­shi ın­dýstrııalyq revolıýsııa» eńbeginiń avtory Djeremı Rıfkın jáne jeńimpaz Adrian Smith+Gordon Gill Architecture kompanııasynyń seriktesi Robert Forest qatysqan bolatyn.

EKSPO-2017 sharasynyń es­kız-jobasynyń baıqaýyna 105 úmitker-kompanııa qatysty. Baı­qaý­dyń tehnıkalyq keńesi eń úzdik 10 jobany iriktep aldy. Onyń ishinen qazylar alqasy sheshimimen amerıkalyq kompanııa Adrian Smith+Gordon Gill Architecture jeńimpaz dep tanyldy. Atalǵan arhıtektorlyq kompanııa Dýbaıdaǵy álemniń eń bıik ǵımaraty – Býrj Halıfanyń jobasyn jasaǵan. Qazirgi ýaqytta bul kompanııa Qytaıda jasyl tehnologııalarǵa negizdelgen tur­ǵyn úılerdi salýda. Sondyqtan tehnıkalyq jáne sáýlettik jaǵy­nan ozyq dep tanylǵan, dep atap ótti óz sózinde T.Ermegııaev.

Onyń aıtýynsha, ol álemniń kóptegen damyǵan elderinde ǵıma­rat­tar men «jasyl» tehnologııa­ny qoldanyp keshender salýda tájirıbesi mol kompanııa. Al jeńimpaz jobanyń jalpy quny týraly málimet ázirshe joqtyń qasy. Bul týraly jýrnalısterdiń suraǵyna «Astana EKSPO-2017»UK» AQ-tyń basshysy «joba quny týraly biz ázirge eshteńe aıta almaımyz. Tehnıkalyq-eko­nomıkalyq negizdeme jumysyn bastady. Meniń oıymsha, aldy­myzdaǵy jyldyń qańtar aıynda jobanyń quny belgili bolady», dep jaýap berdi.

T.Ermegııaev atap ótkendeı, EKSPO-2017 alańy Úshinshi ın­dýstrııalyq revolıýsııanyń  bes tiregin iske asyratyn orynǵa aınalady. Sondaı-aq, ol kórmeniń qurylys nysandarynyń bastalýyna baılanysty da aqparattarmen bólisti.

Qazirgi ýaqytta kórme keshe­niniń tirkeý qujattamasyn biz memlekettik organdarǵa joldadyq. Men biletin aqparat boıynsha, ol Prezıdent Ákimshiliginde qaralýda. Odan keıin, 29 qazanda memlekettik komıssııanyń maquldaýyna jibe­riledi. Budan soń biz ony Halyq­aralyq kórmeler bıýrosyna tanys­tyratyn bolamyz. EKSPO kórme keshenin salyp bitirýge úlgeremiz. 2016 jyly qurylysty aıaqtaýǵa tıispiz. Kórmeniń bastalýyna jarty jyl qalǵanda ony iske qosyp, synaqtan ótkizýimiz qajet, dedi T.Ermegııaev.

Qurylysqa ýaqyt jetedi. Al alty aı qysy bar bizdiń Asta­nada qurylys jumystaryna aıtar­lyqtaı kedergiler de týyndaýy múmkin. Osy rette Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurlan Qappa­rovty jýrnalıster qaýymy áńgi­mege tartyp, pikirin bilgen edik.

Mundaı joǵary deńgeıli jobany júzege asyrý barysynda, árıne, qıyndyqtar kezdesedi, alaıda onyń sheshilý joldary bar. Problemanyń biri qys mezgili bolyp otyr. Qysta qurylys jumystaryn júrgizýge bolmaıdy, sondaı-aq pavılondardyń ishinde ne ornalasady – biz sony anyqtap alýymyz kerek. Bolashaqta energııany qalaı únemdeýge bolatyny týrasynda bir oqıǵa aıtatyndaı, qandaı da bir jabdyq qoıýymyz qajet. Eki taqyryptyq pavılon bar, olar – energııanyń tıimdiligine qatysty jáne kómir­tegi zııanyn tómendetý jaıynda. Másele, osy eki taqyryptyń qaısysyn jurtshylyqtyń nazaryna usynatynymyzda bolyp otyr. Qazaqstan qalaı jáne qandaı salany kórsetetin bolady? Osynyń bárin oılastyryp, kórsetýge biz­diń 4 jyl ýaqytymyz bar, deıdi N.Qapparov.

Konkýrstyń tehnıkalyq keńe­siniń tóraǵasy D.Rıfkınniń má­limdeýinshe, Adrian Smith+Gordon Gill Architecture jobasy turaqty damý jáne arhıtektýralyq-kórkemdik kórinis turǵysynan da, ony «Astana EKSPO-2017» kórmesin ótkizgennen keıin odan ári qoldaný turǵysynan da eń tıim­di bolyp tabylady. Bul pikir­di «Astana EKSPO-2017» ult­tyq kompanııasynyń bas sáýlet­shisi Aıdar Marat ta qup­tap otyr. Onyń aıtýynsha, kórme­­den keıin EKSPO-2017 keshe­ni­niń ǵımarattaryn paıdala­ný­ǵa berýmen baılanysty maqsat­tar bizde óte kóp. Bul ǵımarat­tarǵa mınıstrlikter, bilim berý uıymdary, Nazarbaev Ýnıver­sı­tetiniń bir bóligi, zerthanalar, arnaıy zertteý oryndary kó­shýi múmkin. Stýdentter men oqy­tý­shylarǵa arnalǵan baspana, ba­la­baqshalar men mektepter osynda ornalasatyn bolady. Ke­shen ózindik bir ınnovasııalyq-teh­no­lo­gııalyq parkke aınalýy qajet, dedi Aıdar Marat.

Joba artyqshylyqtary kór­meni ótkizgennen keıin barlyq nysandardy ózgertýge, bólshekteýge ne­mese profılin ózgertýge bola­ty­nynda, ıaǵnı ǵımarattardy buzý­dyń qajeti joq. Jalpy, negiz­gi jospar men ǵımarattar ekolo­gııalyq, ekonomıkalyq jáne áleý­mettik turaqty dızaın qaǵıda­laryn qoldanýmen jobalandy. EKSPO-2017 nysandarynyń aıqyn arhıtektýralyq beınesi biregeı bolyp tabylady jáne ol Qazaqstan úshin zor artyqshylyqqa ıe, eń bastysy, joba bizdiń elimiz úshin de, búkil álem úshin de mura retinde qalady.

Shar túrindegi álemdegi eń úlken ǵımarat bolady. Kórme kesheniniń eskız-jobasyn jasa­ǵan Adrian Smith+Gordon Gill Architecture kompanııasynyń seriktesi R.Forest EKSPO-2017 kórme kesheniniń ortalyq ǵıma­raty álemde sfera (shar) túrin­degi eń úlken ǵımarat bolady dep baǵalap otyr. Úsh qabatty ǵımarattyń dıametri 150 metrge deıin jetedi eken. «Bul tabıǵatta eń kóp taralǵan forma, onyń ma­te­rıaldyq bólinisi tıimdi ári qury­lymdyq tıimdiligi de joǵary» deıdi sáýletshi. Qazaqstandyq pa­vılonnyń eskızi tabıǵattan úlgi alýǵa ári bolashaq ekologııalyq dızaındy qalyptastyrýǵa múmkindik bermek.

Onyń aıtýynsha, Qazaqstan usynǵan pavılon EKSPO-2017 kórmesi aıaqtalǵannan keıin de eli­mizdiń jańa ıdeıalar men jetistik­teriniń kórmesi retinde qala bermek.

Al Djeremı Rıfkın atalǵan shar tektes Qazaqstan pavılony, EKSPO-2017 bıosferalyq ortalyǵyn «Elbasy» dep ataýǵa usynys jasady.

Bıosfera EKSPO-nyń orta­lyǵy bolady, men bul bıosferany Nazarbaevtyń ǵylymı zert­teý­lerimen ataýdy usyndym. Siz­der­de «Elbasy» degen termın qalyp­tasqan, bul sfera Elbasynyń qur­metine atalýy múmkin. Ol jańa adamzat násiliniń sımvolyna aı­na­lady deýge negiz bar, mun­da bar­lyq adamzat birigetin qaýym­das­­tyq paıda bolady jáne biz álem­degi osy ǵalamsharda bir-birimiz­ben úılesimde ómir súremiz – ol bolashaqqa ǵajaıyp saıahat bolar edi, dedi D.Rıfkın.

Osylaısha Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórme­siniń negizgi sáýleti anyqtaldy. Jeti ret oılanyp, bir ret kesilgen kórmeniń «kóılegi» pishilip, naqty nobaıy belgili boldy. Kóz aldymyzǵa kórinisi shyqty. Endi ony joǵaryda atalǵan jeńimpaz kompanııamen birlese otyryp, oıdaǵydaı turǵyda ornalastyryp, qurylysyn júrgizý qaldy.

Qazaq eli táýelsizdigin alǵan­nan beri qýatty memleket retin­de qalyptasyp, álemniń aldyńǵy qatarly eline aınalý jolynda talaı belesterdi baǵyndyrdy. Al EKSPO kórmesin ótkizý – bedelimizdi asqaqtatar taǵy bir osyndaı úlken shara bolmaq. Árıne, tórtkúl dúnıe kóz tikken halyqaralyq sharany abyroımen ótkizý biz úshin zor maqtanysh, bıik beles ekeni sózsiz. Endeshe, osy uly sharany uıalmaı ótkizer kúnge jetkenshe asyqpyz.

Dınara BITIKOVA,

«Egemen Qazaqstan».

–––––––––––––––––

Sýretterdi túsirgen

Erlan OMAROV,

«Egemen Qazaqstan».