Kúlsheqyzdyń kúımesi

Qyzyq úshin qolymyzǵa alyp, kóz jú­girttik. Jaqsy tárjimalanǵan, qaǵazy da sapaly, ataqty erteginiń ataýyn da dál tapqan sııaqty. Orysshasy tupnusqa emes ekeni anyq. Sony oılap, odan ári ǵalamtordan terip kórgen edik, Kúlsheqyzdyń tarıhy biz oılaǵannan áldeqaıda tereńde bolyp shyqty.

Bizdiń dáýirimizge deıingi ǵasyrlarda sonaý kóne Mysyr bıleýshileriniń zamanynda papırýsqa jazylǵan shyǵarmalarda qazirgi Kúlsheqyzdyń prototıpi bar eken. Odan bergi birneshe myńdaǵan jylda ne nárse joǵalyp, joıylyp ketpedi deseńizshi. Ýaqyt mújise de, joıylmaǵan tek Pıramıda ǵana shyǵar. Pıramıdalardyń da turǵyzylý tehnologııasy umytylyp, álem ǵalymdary syryn asha almaı bas qatyryp jatyr. Iаǵnı tek «Kúlsheqyz» ertegisiniń negizgi mazmuny ǵana pıramıdalarmen birge saqtalǵany ǵoı.

Birneshe júzdegen jyl buryn fransýz Sharl Perro, nemis ǵalymdary hám er­tek­shileri aǵaıyndy Grımmder, ıtalıan Bazıle, bári osy ertegini zerttep, túrli nus­qa­laryn qaǵazǵa túsirip, ózderi de jany­nan qosyp, mazmunyn jańǵyrtqan eken. Bir­neshe júzdegen jyl ishinde ondaǵan, bálkim júzdegen nusqasy paıda boldy. Ýaqyt óte kele basqa shyǵarmalar, keıipkerler umy­tylyp qalyp jatsa, perǵaýyndardyń zamanynda papırýsqa jazylǵan shyǵarma ke­risinshe odan saıyn jer jahanǵa taralyp barady. Onyń jelisimen operalyq shyǵarma­lar jazylyp, álemniń eń úlken teatr­laryn­da sahnalandy, qysqa metrajdy, tolyq met­rajdy, anımasııalyq fılmder, serıaldar túsirildi. Gollıvýdtaǵy kınokompanııalar úshin Kúlsheqyz ótimdi keıipkerlerdiń birine aınaldy.

Aıtpaqshy, aty ańyzǵa aınalǵan Dısneı túsirgen anımasııalyq týyndylar qazaqsha dýblıajdaldy. Qazir otandyq arnalardan kórsetilip júr.

Nege Kúlsheqyz týraly ertektiń ǵumyry sonshalyqty uzaq? Jetim qyzdyń taǵdyry álemniń ár buryshyndaǵy halyqtyń bári­ne qyzyq bolýynyń syry nede? Bizdińshe, ómir­­diń ózindeı shynaıy, qarapaıym ári tar­tymdylyǵynda. Eń bastysy, sıýjetindegi ıdeıasynyń qaı dáýirde de ózekti bolýy. Bul ıdeıa – adamdardyń bárine beriletin uly múmkindik týraly. Osy múmkindikti paıdalanatyndar da, paıdalana almaıtyndar da, tipti ondaı múmkindik berilgenin baıqamaıtyndar da bolady.

Ataqty ǵalym Seıit Qasqabasov aıtqan­daı, ómirdegi shynaıy nárseniń ózin ádeıi ózgertip kórsetý – erteginiń ózindik qasıeti. Ertekshi de onyń mazmunyn barynsha ási­releýge, ǵajaıyp etýge kúsh salady. Er­tegi adamnyń rýhanı azy­ǵy bolýmen qatar, ıdeo­logııalyq ta qyzmet atqarǵan.

 Esterińizde bolsa, anasyz ósken jetim qyz ertegige tán keremettiń qudiretimen ásem kóılek kıip, altyn kúımege minip, pat­­sha saraıyndaǵy balǵa barady. Tún jarym­da kúımesi asqabaqqa, qosarlap jekken júı­­rikteri egeýquıryqqa aınalǵan ke­ıip­­ker úıine qaıta oralady. Osylaı úsh már­te qaıtalanady. Aqyr sońynda hanza­da­­nyń nazaryna ilingen Kúlsheqyz barsha mu­ratyna jetip, baqytty bolady. Ertegi solaı aıaqtalady.

Oılap qarasańyz, adamnyń ómiriniń ár kezeńiniń ózindik bir sıpaty, mıssııasy bar sııaqty. Jastyq shaqta jastyqqa tán qyzyq­tardan qur qalmaýǵa tyrysamyz. Sonymen qatar Shákárim aıtqandaı «Talaptanyp bilim men óner úırený» paryz, sebebi «О́nersiz, bilimsiz bolady aqyl tul» . Odan keıin alǵan bilimdi tájirıbemen baıyta otyryp, eńbek etetin kezeń týady. Osy údeden kóringen adamǵa baqyt pen baılyqtyń ózi-aq bas urary haq. Al údeden kórine almasańyz, onyń da salqyny bolmaı qoımaıtyny taǵy ras.

Adam ǵana emes, tutas halyqtarǵa da, memleketterge de uly múmkindikter beriledi. Sol kezde gúldengen el álemdik órkenıetke de úles qosyp úlgeredi. Rabındranat Tagor aıtqandaı, «ár ult óziniń eń asyl qasıetin adamzatqa ortaq qazynaǵa aınaldyra almasa, ol ulttyń qasiretti qylmysy sanalady». Iаǵnı ýaqytynda paıdaǵa jarata almasańyz, múmkindikterdiń ózi kúnderdiń bir kúninde «asqabaqqa aınalady».

Bizdiń Qazaqstanymyz táýelsizdik jyldarynda osyndaı uly múmkindikterdiń ala­ńy boldy. Ýaqyt ta, materıaldyq nemese basqa da ıgilikter mol. Alaıda sony kádege jaratyp júrmiz be? Erteginiń bári jaqsy aıaqtalyp, keıipkerleri baı bolyp, barsha muratyna jetedi. Al ómirde muratymyzǵa jete alamyz ba?..