Qazaq qoǵamynda áıel aıryqsha mańyzǵa ıe. Olardyń otbasy berekesiniń uıytqysy, urpaq jalǵastyrýshy jáne tárbıeleýshi retindegi tabıǵı róline qazir jańa mindetter júkteldi. Durysyn aıtqanda, qyz-kelinshekterge kóshbasshylyq, belsendilik, jetekshilik jáne tabyskerlik pen iskerlik sekildi qyrlaryn tanytý úshin jańa múmkindikterge jol ashyldy.
Qazaq qoǵamynda áıel aıryqsha mańyzǵa ıe. Olardyń otbasy berekesiniń uıytqysy, urpaq jalǵastyrýshy jáne tárbıeleýshi retindegi tabıǵı róline qazir jańa mindetter júkteldi. Durysyn aıtqanda, qyz-kelinshekterge kóshbasshylyq, belsendilik, jetekshilik jáne tabyskerlik pen iskerlik sekildi qyrlaryn tanytý úshin jańa múmkindikterge jol ashyldy.
Elimizde áleýmettik-ekonomıkalyq damý úrdisiniń mańyzdy baǵyty jáne tıimdi mehanızmi retinde genderlik saıasat máselesine zor kóńil bólinýde. Elbasy N.Nazarbaevtyń 2016 jylǵa deıin memlekettik basqarý organdaryndaǵy áıelder úlesin 30 paıyzǵa deıin kóterýdi mindetteýi, el Úkimeti tarapynan «Qazaqstan Respýblıkasynyń genderlik saıasat tujyrymdamasynyń» qabyldanýy osynyń aıǵaǵy. Genderlik saıasatty damytý baǵytynda aýqymdy jumystar atqaryp júrgen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa Aqtaý qalasynda Mańǵystaý oblysy ákimdigimen birge «Aýyldyq aýmaqtardy áleýmettik-ekonomıkalyq damytý: genderlik aspekt» taqyrybynda óńirlik semınar-keńes ótkizdi. Aýyldyq okrýgterdiń jaqynda saılanǵan áıel ákimderine qoldaý kórsetý jáne olardyń áleýetin arttyrý maqsatyndaǵy semınarǵa Mańǵystaý oblysynyń ákimi A.Aıdarbaev, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi, komıssııa tóraıymy G.Ábdiqalyqova, Parlament Májilisiniń depýtaty A.Soloveva, Mańǵystaý, Atyraý, Batys Qazaqstan oblystarynda aýyldyq jerlerdiń ákimdik tizginin ustaǵan qyz-kelinshekter qatysty.
Genderlik saıasattyń elimizde tabysty júzege asyrylý úrdisine toqtalǵan aımaq basshysy A.Aıdarbaev munaıly ólkedegi qyz-kelinshekterdiń belsendiligi men memlekettik qyzmettegi úles salmaǵyn saralady.
– Mańǵystaýda 286 myń áıel turady, bul – turǵyndardyń 51 paıyzy. Oblys ekonomıkasynda olardyń úlesi 47 paıyzdy quraıdy. Áıelder óndiristiń barlyq salalarynda eńbek etýde, biraq densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qyzmet sekildi dástúrli «áıeldik» salalarda olardyń sany basym bolyp keledi. Statıstıkaǵa júginsek, búgingi tańda barlyq pedagogtardyń – 70, medısına qyzmetkerleriniń 80 paıyzy áıelder bolyp tabylady. Barlyq bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń 60 paıyzy áıelderdiń úlesinde. 303 áıel oblystyń ártúrli memlekettik mekemelerin basqarýda. 7 myń shaǵyn jáne orta kásiporynnyń 2 myńǵa jýyǵyn áıelder basqaryp otyr. О́ńirdiń áleýmettik mańyzdy máselelerin sheshýge – otbasy, áıelder men balalar múddelerin qorǵaý salalarynda áıel áriptester jetekshilik etetin 15 úkimettik emes uıym belsendi qatysýda, – dedi ákim.
G.Ábdiqalyqova genderlik saıasatty óristetý baǵytyndaǵy jumystar týraly, Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi L.Súleımen ákimder saılaýy kezindegi áıelderdiń qatysýy baǵytynda oı órbitti. Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary H.Nurǵalıeva aımaqtaǵy áıelderdiń belsendiligi, olardyń memlekettik qyzmetke, partııalyq iske, qoǵamdyq isterge aralasýy men jetekshi bolýy, oblysta genderlik saıasatty damytý boıynsha júrgizilip jatqan is-sharalarǵa toqtaldy.
El basqarý názik jandylar úshin ońaı jumys emes. Sol sebepti olarǵa qoldaý kórsetý, jumys júrgizýdiń tıimdi quraldarymen, tetikterimen tanystyrýdy kún tártibine qoıǵan semınarda «Jumyspen qamtý-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamalaryn júzege asyrý úshin ne jasalýy qajet, balamaly energııa kózderin paıdalaný men shaǵyn kásipkerliktiń jańa baǵyttaryn damytý, aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin azamattyq qoǵamdy qatystyrý máseleleri túsindirilip, qajetti baǵyt-baǵdarlar nazarǵa berildi. Ár taqyrypta sóz alǵan baıandamashylar jańa ákimderge qajetti degen tustardy aıryqsha túsindirýge tyrysty.
«Jergilikti ózin ózi basqarý – óńirdi damytý faktory retinde» taqyrybynda sóz sóılegen BUU birlesken jobasynyń jetekshisi J.Jıbraeva Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy jergilikti ózin ózi basqarý tájirıbesimen bólisti. Qazaqtyń ulttyq taǵamdarynyń qundylyǵy men qupııalaryn zertteý arqyly EKSPO-2017 kórmesine daıyndyq jobasyn bastap, aýyldyq jerlerde ómir súrý sapasyn qalaı jaqsartýǵa bolatyndyǵyn talqyǵa salǵan, genderlik saıasatty arttyrý baǵytyndaǵy sheberlik-synyptar men semınar-trenıngter ótkizgen basqosýda Mańǵystaý oblysynyń saıasatker áıelder klýby quryldy. Jergilikti kásipker U.Ahmetovanyń «Qoljetimdi baspana» baǵdarlamasyn iske asyrý jumysymen tanysqan G.Ábdiqalyqova bastaǵan qonaqtar atalǵan klýbtyń alǵashqy otyrysyn ótkizdi. Batystan bastaý alǵan mundaı jıyndar ońtústik, shyǵys óńirlerde jalǵasyn tappaq.
Mańǵystaýda ótken basqosý el tizginin qolyna alyp, jaýapkershilik júgin arqalaǵan áıel ákimder úshin paıdaly keńester berip, qyzmetti sapaly júrgizýdiń tetikterin úırenýge sebep bolsa, eń bastysy – osy. Halyqtyń ákimnen kúteri ádildik pen iskerlik, ákim hanshaıymdardyń bul talap tezine qalaı tótep bererin ýaqyt kórsetedi.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.