Osydan on jyl buryn sol kezdegi Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov bastaǵan qazaqstandyq delegasııa quramynda Japonııada bolǵanymyzda japondyqtardyń aýzynan estigen myna bir áńgime esimnen shyqqan emes: Aralda turyp jatqandaryna 2-2,5 myń jyldan asqan japondyqtar ózderiniń bilimi men ǵylymy damyp, qazirgi bıigine kóterilgennen keıin «biz osy aralǵa qaıdan keldik, bizdiń týysymyz qaı halyq» degen suraqtarǵa jaýap izdeıdi.
Japon ǵalymdary qurlyqta turatyn halyqtar arasynan ózderine gendik uqsas halyqty izdestiredi. Sonda ózderine neǵurlym taıaý ornalasqan koreı, qytaı halyqtarynyń genderinen uqsastyq taba almaı, ata-babalarynan jetken kóne ańyzdy qýalap Altaı taýyna kelip, ondaǵy halyqtardyń genin zertteıdi. Sóıtip uqsastyqty qazaq halqynan tabady. Osy bir faktimen ǵana shektelip qalmaı, eki halyqtyń qolyndaǵy maldyń genin de salystyryp kóredi. Bul jóninde de uqsastyq anyqtalady.
Mine, osy faktige arqa tiregen Japonııanyń ataqty «Toıota Sýshe» kompanııasynyń prezıdenti Djýnzo Shımızý: «Bizdiń aramyzda uqsastyqtar óte kóp. Máselen, men osynda jınalǵan adamdardyń túrlerine qarap, qaısysynyń qazaq, qaısysynyń japon ekenin onsha aıyra almaı turmyn. О́ıtkeni DNK-myz, ıaǵnı tektik tarıhymyz sáıkes keledi» degen edi sonda bizge.
Bul áńgime bizdiń osy óńirimizde sandaǵan myń jyldar boıy mekendep kele jatqan baıyrǵy halyq ekenimizdi bildiretini anyq. Biz «Altaı» sóziniń kóne maǵynasy «altyn taý» ekenin bilemiz. Sol sózdiń rastyǵyn dáleldep, qazir Altaıdyń baýraıynan altyn áshekeıli kıimder men altyn saýyttar kıgen adamdar múrdesi kóptep tabylýda. Demek, Altaıdy meken etken babalarymyzdyń altynǵa malshynyp ómir súrgenin taý aty men qazirgi arheologııalyq derekter dáleldeýde.
Bul, árıne, eń beri alǵanda osydan 2-3 myń jyl burynǵy tarıh. О́kinishke qaraı, ǵalymdarymyz ázirge ol tarıh pen qazirgi tarıhymyzdy aıqyn baılanystyra almaı otyr. Bizde ázirge áńgime ári ketkende Altyn Orda tarıhynan, tipti odan ári barsaq túrki dáýirinen bastaý alýda. Biraq bul tarıhtyń ózine resmı túrde naqty ıelik ete almaı kelemiz. Munyń ózi bizdegi tarıh ǵylymynyń tym tereńge kete almaı kenjelep turǵanyn kórsetse kerek.
Qyrǵa shyǵyp, jan-jaǵyńa kóz salsańyz, tóbesi kókti tiregen alyp taýlardy, ol sheti men bul shetine kóz jetpes saıyn dalany, aıdyn-shalqar kólderdi kóresiń. Osylarǵa qarap, buryn kim bolǵandyǵyńdy óziń de ishteı sezinesiń. Topyraqty túrtip qalsań neshe túrli ańyzdar andaǵaılap bas kóteredi. Búkil tarıhyn boıyna jasyrǵan, biraq sońǵy ýaqytta arheologııalyq qazbalar arqyly nebir keremetteri ústi-ústine ashylyp jatqan mundaı baı da baıtaq óńir qaı elde bar?! Keıbir halyqtar jerinen bir qanjar tabylsa, soǵan máz bolady. Olarǵa qaraǵanda bizdiń arheologtarymyzdyń mańdaıynyń baǵy bes eli eken dep oılaısyń keıde.
Biraq táýbe deýge týra keledi. Osydan otyz jyl buryn ǵana mektepterde oqytylatyn bizdiń Qazaqstannyń tarıhy bıttiń qabyndaı ǵana bolatyn. Oqýshylar onyń ornyna Reseıdiń tarıhyn, tipti bizden jyraqta jatqan Grekııa men Rım tarıhyn oqıtyn. О́zimizden úsh júz jyl buryn ómir súrgen Qabanbaı, Bógenbaı, Naýryzbaı batyrlardy bilmeıtinbiz. Onyń ornyna olardan da buryn ómir súrip, polıaktardan orys jerin qorǵap qalǵan Mının men Pojarskııdi oqıtynbyz. Muǵalimderimiz ejelgi grek aqyny Gomerdiń «Ilıada» men «Odısseıa» poemalary týraly tamsana áńgimelep, onyń «Odısseı týraly jyr» atty qazaq tilinde daıyn turǵan aýdarmasyn oqyp máz bolatynbyz. Onymen de shektelmeı Genrıh Shılman atty nemis kópesiniń Gomer poemalarynyń negizinde Troıa qalasyn qalaı tapqanyn, sóıtip qazirgi zamanǵy arheologııanyń negizin qalaýshylardyń birine aınalǵanyn oqyp tańǵalatynbyz.
Soǵan qaraǵanda qazir bizde otandyq tarıh ǵylymy edáýir ilgeri ketti. Biraq áli de bilgenimizden bilmeıtinimiz kóp. Biz áli ózimizdiń kóne tarıhymyzdy jáne ol tarıhtan qalaı ajyrap qalǵanymyzdy bilmeımiz. Osy baıtaq ólkedegi tórt myńjyldyq tarıhymyzdyń bar ekeni paleoantropologııa materıaldary arqyly endi dáleldene bastady. Bizdegi tarıhı dastandardyń ári ketkende myńjyldyq tarıhy bar. Olar aýyzsha jyrlanǵannan keıin onyń arǵy jaǵyndaǵy dúnıeler umytylǵan. Iаǵnı tarıhı jadynan jańylyp qalǵan halyq sekildimiz...