Reformalardyń jańa kezeńi

Aty aıtyp turǵandaı, «is-áreket zamany» keldi. Joldaý strategııalyq ınstıtýsıonaldy reformalardy jańa jaǵdaıda jalǵastyrý maqsatynda ábden oılastyrylyp ázirlengen. Bul Prezıdent komandasy qoǵamnyń muń-muqtajyn eskerip, problemalardy sheshýge nıetti ekenin bildiredi. Usynylǵan josparlar eldegi múmkin­dikterdi jáne buǵan deıingi tájirı­belerdi eskerip, birizdi, júıeli maz­munda daıyndalǵan.

Birinshiden, Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi jáne Joǵary reformalar keńesiniń qurylýymen memlekettik basqarý júıesin reformalaýdy ulttyq statıstıkamen qosa endi Prezıdenttiń ózi tikeleı baqylaıdy.

Demek, qoǵamdaǵy saıası suranystar men qajettilikterdiń ornyn belgili deńgeıde joǵarydaǵy ınstıtýsıonaldy ózgerister toltyratyn bolady.

Saıası reformalardy tehnokrattyq sıpatta júzege asyrýǵa taǵy bir mańyz­dy talpynys jasalady.

Naqty nátıjege baǵdarlanǵan ult­tyq jobalarǵa mán berilmek. Bul tusta jobalyq menedjmentke nazar aýdar­ǵym keledi. Bizdegi memlekettik júıedegi eń synalatyn másele – kadr saıasaty jáne nátıjege jaýaptynyń bolmaýy. Osy rette memlekettik apparat jáne kvazımemlekettik sektor qyzmetkerleri sany aldaǵy jyl sońyna deıin 25% qysqarmaq. Sol maqsatta derbes bıýdjettik josparlaý jáne memorgandardy retteýdiń zańdyq sharalary jetildiriledi.

Ekinshiden, «Jańa ekonomıkalyq baǵyt» aıasynda ártarapty, tehnolo­gııalyq ekonomıka qurý jospary jarııalandy. Sonymen qatar otandyq ónimderdi jáne sheteldik ınvestorlardy qorǵaý, bızneske salyqtyq jeńildikter, kóleńkeli ekonomıkamen kúres sharalary qarastyrylǵan.

Joldaýda ındýstrııalandyrýǵa kóp mán berilgen: qaıta óńdeý, ınvestısııa­lar, aýyl sharýashylyǵy, memlekettik satyp alý, bıznesti retteıtin zańdar jetildirilmek.

Ulttyq ekonomıkada óńirlik mamandaný qajettigine sáıkes Ońtústik óńir – agroónerkásipke, Shyǵys pen Ortalyq – tehnologııa men óndiriske, Batys – munaı men ınvestısııaǵa, Soltústik – shekaraaralyq saýdaǵa kúsh salady.

Prezıdenttiń sharalary naryq­tyq ekonomıkany kúsheıtýge baǵyt­talǵan. Ol úshin ádil básekeni ret­teýge Báse­ke­lestikti qorǵaý jáne damy­tý agent­tigi qurylady. Maqsat aıqyn – ekonomı­kada­ǵy memlekettiń monopolııa­lyq rólin azaıtý. Pandemııa kezinde bıznes­tiń áleýmettik mańyzy moıyndalyp, ony qoldaý sharalary da eskerildi. Jańa jekeshelendirý arqyly keıbir mem­lekettik kásiporyndar satylatyn bolady. Jer satylmaıdy.

Úshinshiden, bilim salasyndaǵy belsendi azamattardyń usynystary: «úzdiksiz damý konsepsııasy», beıresmı «balama bilim berý», sertıfıkattaý, «sıfrlyq teńsizdik» máseleleri Jol­daýda oryndy qamtylǵan. Muǵa­lim­der jalaqysy 25% ócedi. Men úshin ǵylymı ortalyqtarda 500 ǵalym taǵy­lym­damadan ótetini – eń jaqsy jańalyq. Jas ǵalymdardy tárbıeleý úshin 1000 grant berilmek. Budan bólek, mektepke deıingi bilim berý, halyqtyń áleýmettik máseleleri nazardan tys qalmaǵan.

Tórtinshiden, «aldaǵy reformalar qoǵamdy memleket basqarýǵa qatystyrý­ǵa baǵyttalady». «Azamattyq qoǵamdy damy­týdyń 2025 jylǵa deıingi jospary», «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qa­byldaý, quqyq qorǵaý júıesin refor­malaý, qoǵamdyq keńesterdi kúsheı­tý, aýyl ákimderin saılaý, máslıhattar ashyqtyǵy, onlaın-petısııa berý meha­nızmi, IIM, sottar men prokýratýra qyz­metin modernızasııalaý, adam quqyq­taryn qorǵaý sııaqty iri ózgerister bolady.

Besinshiden, aımaq­taǵy logıstıkalyq básekelestikke nazar aýdaryldy. Meniń oıymsha, qazirgi jaǵdaı Qazaqstanda reformalardyń jyldam atqarylýyn tezdetetin faktor.

Qoryta aıtqanda, Prezıdent atap kór­setkendeı, «bul – reformalardyń bas­­­tamasy». Prezıdent Toqaev strate­gııa­­­lyq ózgeristerdi atalǵan jańa agent­tik­­ter qurý men reformalar ar­qyly zań­dyq turǵydan rettep júzege asyrmaq.

Bul tehnokrattyq reformalardy júzege asyrý – kúrdeli kezeńdegi eldiń saıası-ekonomıkalyq turaqtylyǵyn saqtap, jańa damý kezeńine ınstıtýsıonaldy damý negizi bolmaq. Prezıdent osy reformalar arqyly memlekettik basqarý júıesine oń ózgeris engizip, qoǵam, quqyq saqtaý jáne bıznes alań­daryn­daǵy saıası yqpalyn arttyra alady.

Janat MOMYNQULOV,

Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy Túrkistan oblystyq fılıalynyń dırektory