Monoqalalardaǵy negizgi ózekti másele – ınjenerlik ınfraqurylymdardyń tozýy. 2012 jyldan bastap jelilerdiń tozýyn tómendetý úshin 66 mlrd teńgege 675 joba júzege asyryldy.
Jobalar jylý, sý, elektr jáne gazben jabdyqtaý, sondaı-aq jol salý jáne jóndeý baǵyttaryn qamtyǵan.
– Bul máseleni júıeli túrde sheshý úshin 2019 jyldan bastap mono jáne shaǵyn qalalarǵa jyl saıyn turaqty túrde 10 mlrd teńge kóleminde qarjy bólý kózdelgen. Máselen, byltyr 17 monoqalada 7,7 mlrd teńgege 31 joba iske asyryldy, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi О́ńirlik damý departamentiniń dırektory Dáýren Jambaıbek.
Bıyl qalaishilik joldardy jáne ınjenerlik jelilerdi damytý maqsatynda 16 monoqala men 5 shaǵyn qalada 26 jobany iske asyrýǵa 8,8 mlrd teńge bólingen. Osynyń nátıjesinde 678 jańa jumys orny qurylyp, shaharlardyń 200 shaqyrymnan astam avtomobıl joly men ınjenerlik jeliler jańǵyrtylady.
– Monoqalalardy qoldaý jónindegi baǵdarlamany iske asyrý 2012 jyly bastaldy. Sodan beri belgili bir nátıjelerge qol jetkizildi. Máselen, sýmen jabdyqtaý jelileriniń tozýy 70 paıyzdan 61 paıyzǵa deıin, elektr taratý jelileriniń tozýy 75 paıyzdan 63 paıyzǵa deıin tómendedi. Qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy avtomobıl joldarynyń úlesi 43 paıyzdan 57 paıyzǵa ulǵaıdy. Belsendi jumys isteıtin shaǵyn kásiporyndar sany úsh esege artty. 2012 jyly olardyń sany 25,5 myń edi. Qazir 89,7 myńǵa jetti, – dedi D.Jambaıbek.
О́ńirlerdi damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes, Qazaqstanda 27 monoqala bar. Onyń 8-i Qaraǵandy oblysynda. Atap aıtqanda, Balqash, Jezqazǵan, Qarajal, Saran, Sátbaev, Temirtaý, Shahtınsk jáne Abaı shaharlary monoqalalar tiziminde tur.
Qostanaı oblysynda 4 monoqala bar. Olar – Arqalyq, Jitiqara, Lısakov, Rýdnyı. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Altaı, Kýrchatov, Rıdder jáne Serebrıansk te osy qatarda. Tizimge Pavlodar (Ekibastuz, Aqsý) men Jambyl (Jańatas, Qarataý) oblystarynan eki qaladan engen. Aqmola (Stepnogor), Aqtóbe (Hromtaý), Almaty (Tekeli), Atyraý (Qulsary), Batys Qazaqstan (Aqsaı), Mańǵystaý (Jańaózen) jáne Túrkistan (Kentaý) oblystarynda bir-bir monoqaladan bar.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2012 jyldan bastap monoqalalarda kásipkerlikti qoldaýǵa 38 mlrd teńge baǵyttalǵan. Onyń ishinde 1,5 myńnan astam joba sýbsıdııalanǵan. Bul maqsatqa 23,2 mlrd teńge jumsalǵan. 502 jobaǵa kepildik berilipti. Oǵan baǵyttalǵan qarjy kólemi – 7,2 mlrd teńge. Sonymen qatar 5,9 mlrd teńge kóleminde mıkronesıe jáne 1,7 mlrd teńge kóleminde 507 grant úlestirilgen.
– Qoldaý sharalarynyń nátıjesinde monoqalalarda shaǵyn kásipkerliktiń taýar óndirý kólemi 2,1 ese ósti. Jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 1,3 ese ulǵaıdy, – deıdi departament dırektory.
Qazir monoqalalardyń ekonomıkasyn ártaraptandyrý jumysy júrip jatyr. Bul – uzaqmerzimdi prosess. Dálirek aıtsaq, 57 zákirli ınvestısııalyq joba iske asyrylýda. Onyń 14-i taý-ken metallýrgııa ónerkásibine qatysty. Budan bólek hımııa jáne farmasevtıka ónerkásibi salasynda 7 joba, jeńil ónerkásip boıynsha 4 joba qolǵa alynǵan. Qurylys ındýstrııasy jáne aǵash óńdeý ónerkásibi salasyndaǵy jobalardyń sany – 16. Sondaı-aq tamaq ónerkásibinde 7 joba, energetıkada 5 joba, mashına jasaý salasynda 4 joba júzege asyrylýda.
– Zákirlik jobalar 9 myńnan astam jumys ornyn qurýǵa jáne monoqalalardyń negizgi kapıtalyna ınvestısııalar tartý kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasýda, – deıdi D.Jambaıbek.
Eske sala keteıik, monoqalalardyń ekonomıkasyn ártaraptandyrý jónindegi sharalar О́ńirlerdi damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda kózdelgen. Baǵdarlama aıasynda ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektorlarynda zákirlik jobalar qolǵa alynyp, shaǵyn jáne orta bıznesti, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy damytý sharalary iske asyrylady.