Álemdi ábigerge salǵan pandemııa elimizge de keri yqpalyn tıgizbeı qalǵan joq. Sonyń ishinde statıstıka boıynsha karantın kezinde otbasylyq zorlyq-zombylyq elimizde 20 paıyzǵa artqan kórinedi. Jaqyn týystar arasynda da túsinispeýshilikter men urys-kerister kúrt kóbeıgen. Osyndaı jaǵdaıda otbasylyq janjaldardy beıbit túrde sheshý úshin jáne balalardyń psıhologııasyna keri áser bermeýi úshin Qazaqstanda medıasııa ınstıtýtynyń áleýetin durys paıdalaný qajettigi baıqaldy.
Bul oraıda «Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty halyqaralyq konferensııa ótkizip, otandyq mamandar men sheteldik sarapshylar otbasylyq medıasııa salasyndaǵy qazirgi zańnamanyń kemshin tustaryn talqyǵa salyp, ony durys jolǵa qoıý jóninde óz usynystaryn bildirdi.
Jıynǵa kásibı medıator, medıasııa jónindegi jattyqtyrýshy, psıholog Shyryn Orazbaeva, «Kelisim» medıasııa jáne quqyq halyqaralyq ortalyǵy» jeke mekemesiniń quryltaıshysy, medıasııa jónindegi PhD Gúlmıra Narbaeva, K.Ohrıdskı atyndaǵy Sofııa ýnıversıteti saıasattaný kafedrasynyń professory, «Terrorızmdi zertteý halyqaralyq qoǵamdastyǵy» Bolgar qaýymdastyǵynyń múshesi Tatıana Drozdına syndy 30-dan astam otandyq jáne sheteldik sarapshylar qatysty.
Eske sala keteıik, Memleket basshysy óziniń halyqqa arnaǵan Joldaýynda qoǵamnyń barlyq salasynda medıasııany damytý qajettigine basa nazar aýdarǵan bolatyn. «Rýhanı jańǵyrý» QQDI basqarma tóraǵasy Danııar Esınniń aıtýynsha, búgingi qoǵamda medıasııa óziniń ózektiligin kórsetip otyr. Sondaı-aq qaı salada bolsyn adamgershilik qatynasty kúsheıtý úshin medıasııanyń ınstıtýt retindegi róli óte joǵary.
«Bıyl «Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń bastamasymen «Qoǵamdaǵy janjaldardy beıbit túrde sheshý jáne áleýmettik shıelenisýshilikti boldyrmaý, daýlardy bitimgershilikpen túıindeý maqsatyndaǵy medıasııanyń róli» taqyrybynda keshendi zertteý jumystary júrgizilgen bolatyn. Rasymen de, Qazaqstandaǵy medıasııa ınstıtýtynyń máselesi men jaǵdaıy memleket úshin óte mańyzdy jáne Senat deńgeıinde talqylanýda», dedi D.Esın.
Alaıda sarapshylardyń aıtýynsha, qos tarap arasyndaǵy qarama-qaıshylyqtar kezinde medıasııa árdaıym kómektese bermeıdi. Bul ásirese «otbasylyq býllıngke» qatysty. K.Ohrıdskı atyndaǵy Sofııa ýnıversıtetiniń professory Tatıana Drozdına mundaı jaǵdaıda ashý-yzany ustaı bilýdiń óte mańyzdy ekenin aıtady. «Otbasylyq býllıng» kezinde sabyr saqtap, ashýǵa jáne emosııaǵa boı aldyrmaǵan jón. Sondaı-aq qarsylasyńyzdyń betpaqtyǵyn jeńe almaıtynyńyzdy túsiný kerek. Biraq óz emosııańyzdy baqylaı alasyz. Sabyr saqtańyz. Qarsylasyńyzben aıqasa ketýden aýlaq bolyńyz», deıdi T.Drozdına.
О́z kezeginde «otbasylyq býllıngtiń» sońy ajyrasýǵa aparatynyn, al sot prosesi qos tarapqa ǵana emes, balalarǵa da aýyr tıetinin túsingen jón. Mundaıda otbasylyq medıasııanyń jumysy aýyr bolmaq. Máselen, jaǵdaı sotqa jetkende eki tarap ta balanyń jaǵdaıyn emes, qara basynyń qamyn oılap ketip jatady. Iаǵnı, kámelettik jasqa tolmaǵan bala ata-analar úshin «aıyrbas quralyna» aınalyp ketedi. Sarapshylar kóbine ata-analardyń ózara til tabysqysy kelmeıtinin, balanyń tárbıesine kóńil bólip, pikirine qulaq asýdyń ornyna qandaı jaǵdaı bolsyn, ózinde qaldyrýǵa tyrysatynyn aıtady. Otbasylyq medıator jáne psıholog Shyryn Orazbaeva osy oraıda eki ottyń ortasynda qalǵan balanyń oıynda tek «uryspańyzdarshy», «meni jaqsy kórińizdershi», «ekeýińizdi de birdeı jaqsy kórýge múmkindik berińizdershi» degen jalynyshty tilekter qalatynyn atap ótti.
«Ata-anasy ajyrasýǵa deıin barǵanda balanyń oıy kúpti bolyp, kúndelikti qamqorlyq, meıirim jáne mahabbattan qaǵylýdan qorqady. Degenmen, medıatordyń biliktiligi jáne qos taraptyń bir-birine degen qurmeti, óz emosııalaryn ustaı alýy, sabyrlylyqtary bárin durys sheshýge kepil bolady. Mine, otbasylyq medıasııanyń sátti bolýy osyǵan baılanysty. Eger medıasııany jaǵdaı ýshyqpaı turyp, ózara túsinispeýshiliktiń belgileri biline bastaǵan bette qoldanar bolsa, onda janjaldyń aldyn alyp, jaǵdaıdy jaqsy jaqqa qaraı sheshýge múmkindik bar», deıdi Sh.Orazbaeva.
Sarapshylardyń aıtýynsha, medıasııa rásimderi ajyrasýdyń aldyn alýǵa kómektesedi. Tipti jaǵdaı ajyrasýǵa jetkenniń ózinde bárin janjalsyz, daýsyz sheshýge jáne qos taraptyń keleshektegi jaqsy qarym-qatynastaryn saqtap qalýǵa jol ashady. Máselen, ajyrasýǵa baılanysty sot prosesimen salystyrǵanda otbasylyq medıasııa qos taraptyń kózqarastaryn anyqtaý arqyly bir-biriniń pikirin bilip, araqatynastaryn jaqsartýmen jáne bala tárbıesine birge kóńil bólýge umtyldyratynymen tıimdi.
Onlaın-konferensııa barysynda Qazaqstandaǵy medıasııanyń quqyqtyq máselelerin qarastyrý jóninde usynystar aıtyldy. Sarapshylardyń pikirinshe, medıasııanyń quqyqtyq máseleleri oń sheshim tabar bolsa, elimizde bul salanyń sapasy artyp, medıatorlar jumysynyń nátıjeleri jaqsarady. Sarapshylar otandyq medıasııany AQSh jáne Eýroodaq elderiniń tájirıbesi boıynsha magıstrlik baǵdarlamalar arqyly damytý qajettigin alǵa tartyp, medıatorlardyń jas ereksheligine baılanysty talaptardy alyp tastaýdy usyndy. Sondaı-aq «kásibı emes medıator» degen tirkesti «áleýmettik medıator» degenge almastyryp, daýlardy sheshý turǵysyndaǵy bilimderin arttyryp otyrýǵa jol ashý kerektigin atap ótti.