Búgin Almatyda «Pandemııa kezindegi alaıaqtyq» atty onlaın konferensııa ótip, sońǵy ýaqytta beleń alǵan sıfrly alaıaqtyq týraly keńinen baıandaldy. Qazaqstandaǵy «Kaspersky» men «Eýrazııalyq bank» ókilderi birlesken brıfıngte BAQ tarapynan qoıylǵan saýaldarǵa jan-jaqty jaýap berdi.
Sarapshylar esepshot ıelerimen qashyqtan kommýnıkasııa quraldaryn (e-mail, sms, áleýmettik jeliler, messendjerler jáne ásirese, telefon) paıdalanatyn alaıaqtardyń belsendiliginiń artqanyn alǵa tartyp otyr.
О́z kezeginde«Kaspersky» Qazaqstan turǵyndary arasynda saýalnama júrgizgen kezde, árbir úshinshi adam (31%) bank qyzmetkeri bolyp kóringen qaskúnemdermen kem degende bir ret kezdeskenin anyqtaǵan. Zertteý nátıjeleri boıynsha, osyndaı tórt jaǵdaıdyń úsheýinde (73%) telefon alaıaqtyǵy týraly sóz bolyp otyr. Shamamen árbir ekinshi qońyraý jumys ýaqytynda – dúısenbiden beısenbige deıin, saǵat 11-den 18-ge deıin kelip túsedi eken.
Internettegi alaıaqtar qajetti aqparatty aldyn-ala jınaıdy jáne áleýmettik ınjenerııa ádisterin belsendi qoldanady. Osylaısha, jaǵdaılardyń úshten birinde olar qońyraý shalǵan adamnyń durys atyn, tegin jáne ákesiniń atyn ataı alady. Eń kóp taralǵan alaıaqtyq túri nesıe usyný (64%), parol, ekinshi orynda banktik karta nómiri, pın, CVV kody (59%) nemese kartany buǵattalǵany týraly habarlama (44%) sııaqty derekterdi rastaý qajettiligi.
Alaıaqtar 43% jaǵdaıda SMS nemese karta derekterinen kodty shyǵarýǵa tyrysady, al 22% jaǵdaıda aqshany qaýipsiz shotqa aýdarýǵa kóndiredi. 2020 jyldyń birinshi jartysynda bank uıymdarynyń qyzmetkerleri bolyp tabylatyn alaıaqtardyń is-áreketterinen keltirilgen zalaldyń ortasha somasy 12000 teńgeni qurady.
«Saýalnama kórsetkendeı, telefondyq alaıaqtyq qarqyn alýda, bul qaýip Qazaqstan turǵyndary úshin barǵan saıyn aýqymdy bola túsýde. Biz beıtanys nómirlerden, ásirese bank qyzmetkerleri bolyp kórinetin adamdardan qońyraýlarǵa abaı bolý kerektigin eske salǵymyz keledi. Esińizde bolsyn, naqty bank qyzmetkeri eshqandaı jaǵdaıda kodtar men parolderdi suramaıdy. Kishkene kúmán týyndaǵan jaǵdaıda, ádepsizdik tanytýdan qoryqpańyz jáne telefon tutqasyn qoıyńyz. Bul shyn máninde bankten qońyraý shalý bolǵanyn qaıta tekserý úshin kartanyń arǵy betinde kórsetilgen nómir boıynsha siz árqashan óz betińizben qońyraý shala alasyz», – deıdi Ortalyq Azııa, TMD jáne Baltyq elderindegi «Kaspersky» basqarýshy dırektory Evgenıı Pıtolın.
«Qazaqstanda álemniń basqa elderimen salystyrǵanda alaıaqtyq kórsetkishi eń tómen bolyp tabylady. Alaıda, pandemııa kezeńinde – maýsym-shilde aılarynda – jalpy el aýmaǵy boıynsha kóptegen qazaqstandyq bankterde alaıaqtardyń belsendiligi kúrt joǵarylady, – deıdi Eýrazııalyq Banktiń atqarýshy dırektory, kartochkalyq jáne tólem operasııalary, prosessıng jáne sıfrlyq qyzmetter baǵytynyń jetekshisi Svetlana Koroleva. – Bul negizinen telefondyq alaıaqtyq – ol vıshıng (voice phishing) dep atalady. Alaıaqtar ózderin banktiń qaýipsizdik qyzmetiniń nemese koll-ortalyǵynyń qyzmetkeri dep tanystyrady, senimdi bolý úshin jumys istep turǵan koll-ortalyqtyń dybysy fonda bolady, al arnaıy baǵdarlama – anonımaızerlerdiń kómegimen telefon nómiri banktiń resmı nómiri retinde kórsetiledi». Qazirdiń ózinde bul álemde belgili bir salaǵa aınalǵan – áleýmettik ınjenerııa bank klıentterin aldaý úshin qoldanylady. Munymen tek tólem naryǵynyń barlyq qatysýshylary birigip, onyń ishinde, klıentterdiń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý arqyly ǵana kúresýge bolady».
«Alaıaqtar óz qurbandaryna utymdy sheshim qabyldaı almaıtyndaı etip kúshti emosııalar týǵyzý qabileti arqyly kózdegen maqsatyna jetedi. Siz alaıaqty keri áser arqyly tanı alasyz: ol sizge qaýip týraly kúndelikti, bir qalypty únmen habarlaıdy, al siz osy sátte qorqynysh sezinesiz. Siz abyrjyp qalasyz jáne sizdi qalaı qutqarý kerektigin biletin adamnyń nusqaýlaryn oryndaýǵa daıyn bolasyz», – de di onlaın-konferensııaǵa qatysqan psıholog Marına Galkına.
Qysqasy, «Kaspersky» telefon alaıaqtaryna qarsy turýǵa múmkindik beretin negizgi qaýipsizdik erejelerin eske salady:
ózderin bank qyzmetkerleri dep tanystyratyn adamdardyń kez kelgen qońyraýlaryna saqtyqpen qaraý kerek; messendjerlerdegi SMS nemese habarlamalardan kelgen kúmándi siltemeler boıynsha ótpeý; eshqandaı jaǵdaıda eshkimge SMS nemese push-habarlamalar arqyly CVV jáne bir rettik kodtardy habarlamańyz; kez kelgen kúdik týyndaǵan jaǵdaıda dereý telefondy qoıyp, kartanyń keri jaǵynda kórsetilgen nómir boıynsha Bankke óz betinshe qońyraý shalyńyz; úı paıdalanýshylaryna fıshıngtik habarlamalar men saıttardy tanı alatyn Kaspersky Internet Security qorǵaý sheshimin ornatý, al kompanııalarǵa, mysaly, Kaspersky Automated Security Awareness Platform platformasy arqyly qyzmetkerlerdiń sıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý usynylady.
ALMATY