* Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndalýda?
Tórt jyl boıy bitpegen emhananyń qurylysy qashan aıaqtalady?
Birde tili totııaıyndaı ashy satırashy-aqyn Asqarjan Sársekov ekeýmiz kóshede kele jatqanbyz. «Inim, bir jumbaq aıtaıyn ba?» dedi. «Aıtyńyz». «О́zi bıik, kózge kúıik. Ol ne?». «Túıe». «Tappadyń». «Kerik». «Joq, ol da emes». «Kran». «Bir taban jaqyndaı tústiń, biraq...». «Onda ol on jyldan beri bitpeı, qańyrap turǵan 8 qabatty qonaqúı», dep em, aǵaıymnyń júzi jaınap, kózi kúlimdep: «Jaraısyń, taptyń!» degeni.
Asqarjan aǵaıym búginde ortamyzda joq. Biraq álgi bir aýyz sózden turatyn «feleton-jumbaǵy» jadymda qalyp qoıdy. Umytaıyn desem de umyta almaımyn. О́ıtkeni, qaı aýyl, qaı qalaǵa barsam da qurylysy bitpeı, keıbireýleri bitse de paıdalanýǵa berilmeı, eldiń kózine kúıik bop turǵan ǵımarattardy ushyratamyn. Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Asa aýylyndaǵy 250 tósektik aýdandyq emhananyń «saqaly sapsıyp» turǵanyna da, mine, tórt jyldyń júzi boldy.
* Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndalýda?
Tórt jyl boıy bitpegen emhananyń qurylysy qashan aıaqtalady?
Birde tili totııaıyndaı ashy satırashy-aqyn Asqarjan Sársekov ekeýmiz kóshede kele jatqanbyz. «Inim, bir jumbaq aıtaıyn ba?» dedi. «Aıtyńyz». «О́zi bıik, kózge kúıik. Ol ne?». «Túıe». «Tappadyń». «Kerik». «Joq, ol da emes». «Kran». «Bir taban jaqyndaı tústiń, biraq...». «Onda ol on jyldan beri bitpeı, qańyrap turǵan 8 qabatty qonaqúı», dep em, aǵaıymnyń júzi jaınap, kózi kúlimdep: «Jaraısyń, taptyń!» degeni.
Asqarjan aǵaıym búginde ortamyzda joq. Biraq álgi bir aýyz sózden turatyn «feleton-jumbaǵy» jadymda qalyp qoıdy. Umytaıyn desem de umyta almaımyn. О́ıtkeni, qaı aýyl, qaı qalaǵa barsam da qurylysy bitpeı, keıbireýleri bitse de paıdalanýǵa berilmeı, eldiń kózine kúıik bop turǵan ǵımarattardy ushyratamyn. Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Asa aýylyndaǵy 250 tósektik aýdandyq emhananyń «saqaly sapsıyp» turǵanyna da, mine, tórt jyldyń júzi boldy.
«Salǵan jerden nege qurylys kompanııalaryn kinálaı jónelesińder osy? Bálkim, olarǵa qajetti aqsha der kezinde bólinbegen shyǵar», der bireýler. Joq, Asa emhanasy aqsha tapshylyǵy jóninen eshqandaı qıyndyq kórmepti. Myna sıfrlarǵa qarasaq, olarǵa kelgende suraǵan qarjysyn, tipti, sanamaı bere bergen sııaqty ma, qalaı?.. Áńgimeni áriden bastasaq, sonaý 2008 jyly qurylys jobasynyń ózine 32,2 mıllıon teńge bólinipti. Al 2010 jyly jobaǵa «túzetý» jasaımyz degender 1,0 mıllıon teńgeni jáne jaratqan. Joba avtory «GAPP» JShS eken de, al onyń dırektory Baqyt Medetov bolypty-dúr.
Túrtinektep tekseretin tekserýshi bolsa, emhanaǵa jumsalǵan aqsha kólemi osydan bylaı qaraı kóbeıe beredi. Tek saýsaǵyńyzdy búgip úlgerińiz. Sonymen sanaıyq, 2008 jyldyń 7 qazanynda jasalǵan alǵashqy memlekettik ekspertızaǵa 3 287 945, 43 teńge jumsalypty. Áıteýir qudaı jarylqap «ońtaılastyrý prosesi» degenniń barysynda nysanǵa qajetti medısınalyq jabdyqtardyń shyǵyny 1 461 170, 96 myń teńgeden 290 133, 14 myń teńgege túsirilipti. Sodan ne kerek, memlekettik ekspertızanyń «túzetýinen» keıin, ıaǵnı 2009 jyldyń 27 qazanynda el kútken emhananyń jalpy quny 1 826 774, 470 myń teńgege turaqtaıdy. Munyń ishinde qurylys-montaj jumystaryna – 1 030 626, 03 myń teńge, jabdyqtarǵa – 227 947, 82 myń teńge, medısınalyq jabdyqtarǵa – 290 133, 14 myń teńge, al basqa shyǵyndarǵa – 290 133, 14 myń teńge qaralǵan.
«Bárin aıt ta, birin aıt, kollektıvtiń jyryn aıt», demekshi, búginde erinbegen adamnyń aýzyndaǵy áńgimege aınalǵan emhananyń qurylysy sóıtip júrip bastalyp ta ketken. Bas merdiger – Almatydan «artynyp, tartynyp» jetken «Standart Stroı» JShS bolatyn. Dırektory Ilıa Nıkolaevıch Tıan degen azamat. Kelisimshartta kórsetilgen soma – 1 759 571, 763 myń teńge. Aqsha sanynda aıyrmashylyqtar bolsa, ony tekserý oryndary anyqtaı jatar, al qarjy kóziniń respýblıkalyq bıýdjet ekeni aıdan anyq.
Sonymen, 2008 jyly Ilıaǵa memleket qaltasynan 82 200, 0 myń teńge bólinedi. Ol ony «túgel ıgerdim» deıdi. Sosyn 2009 jyly qaralǵan 200 000, 0 myń teńgeni de « tolyq jarattym» deıdi. Osy qarqynmen 2010 jyly bólingen 605 745,0 myń teńgeni de tolyqtaı ıgerip tastaıdy. Biraq emhana qurylysyna 2011 jyly qaralǵan 903 826, 763 myń teńgeniń 810 512, 839 myń teńgesin paıdalansa, al 2012 jyly bólingen 95 012, 952 myń teńgeniń 90 262, 304 myń teńgesin ıgeredi. Igerilmegen 4 750, 696 myń teńgeni respýblıkalyq bıýdjetke keri qaıtarady.
Bul – Asa aýylynyń batys jaǵynda turǵan emhana ǵımaratynyń aqsha-qarajatqa qatysty elge «kórinbeıtin jaqtary», al el kórip, «betin shymshyp» júrgen jaqtaryn aıtsaq, esimizge halqymyzdyń «jany ashymastyń qasynda, basyń aýyrmasyn» degen maqaly oralady. О́ıtkeni, bas merdigerdiń jaýapsyzdyǵy men bas merdigerge jaldanǵan jalgerlerdiń saldyr-salaqtyǵy saldarynan ishki árleý jumystarynyń tııanaqty atqarylmaǵany men santehnıkalyq júıeleriniń durys ornatylmaǵany anyq kórinip tur. Tipti, «qyrýar qarjy jumsalǵan nysan edi», deýge aýyz barmaıdy. Ony aıtasyz, qaraýsyz jáne kúzetsiz qalǵan emhananyń búginde jylý radıatorlary julynyp, talan-tarajǵa túsken. Dálizderdiń tóbesindegi qaptamalar qulap, qabyrǵadaǵy sylaqtary túse bastaǵan. Terezeleri synǵan. Sý ótip, záktengen buryshtary da jeterlik. Jumysshylardyń aıtýyna qaraǵanda, «Standart Stroı» JShS dırektory Ilıa Tıan myrza, tipti, jumysshylaryna ýaqytyly jalaqy da tólemepti. О́zderi jaldaǵan uıymdardyń esepshotyna tıisti aqshasyn aýdaryp berýdi de kereksinbegen. Joǵaryda aıtylǵan, ıaǵnı medısınalyq jabdyqtarǵa dep bólingen 290 133, 14 myń teńgeniń «MedAspapOptıka» JShS esepshotyna nebári 59 395, 277 myń teńge ǵana aýdarypty. Al óz kezeginde «MedAspapOptıka» JShS-y esepshotyna túsken aqshaǵa jetetin jabdyqtardy ǵana jetkizip bergen. Sonda qalǵan qarjy qaıda ketti? «Standart Stroı» men oǵan jaldanyp jumys istegen «Kompleks Qurylys Stroı» kompanııalaryndaǵy emhanaǵa qatysty «joǵalǵan» aqsha kólemi osy ǵana ma?!. Álde budan da kóp pe?
2012 jyldyń 30 shildesinde nysandy ýaqytyly bermeýi sebepti tapsyrys berýshi mekeme, ıaǵnı oblys ákimdiginiń qurylys, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy «Standart Stroı» kompanııasynyń jalgeri «Kompleks Qurylys Stroı» JShS kelisimshartty buzǵany úshin kináli dep taýyp, tıisti sot oryndaryna talap-aryz túsiredi. Sot bolsa sol jyldyń qazan aıynda jalgerge emhanany bitirip, qajetti medısınalyq qural-jabdyqtardy tolyq jetkizip berýge jáne 2 815 314 myń teńge 82 tıyn men kólemi 86 077 teńge bolatyn memlekettik baj salyǵyn qosa óndirip berýdi mindetteıdi.
Biraq arqa súıer «kókesi» myqty ma, áıteýir, «Standart Stroı» JShS jaldaǵan «Kompleks Qurylys Stroı» kompanııasy sottyń sheshimin shybyn shaqqan qurly kórgen joq. «Jazǵan qulda sharshaý joq», degen de bar, oblys ákimdiginiń qurylys, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy «Kompleks Qurylys Servıs» kompanııasymen kelisimshartty buzýǵa jáne jalpy kólemi 230 737 867 myń teńge 72 tıyn bolatyn medısınalyq qural-jabdyqtardy tolyq jetkizbegeni úshin sotqa taǵy da talap-aryz berdi. Munyń soty 2013 jyldyń 5 sáýirinde ótip, kelisimshart buzyldy. Kórsetilgen somalardy kompanııadan óndirý de talap etildi. Sonymen birge, oblystyq qarjy polısııasy emhana nysanyna jaýapty kompanııalardyń ústinen qylmystyq is qozǵap, jaýapty jaqtyń múlkin «tutqynǵa» aldy.
Sonymen, 4 jyldan beri saǵyzdaı sozylyp kele jatqan emhananyń shym-shytyryq oqıǵasy bıylǵy jyldyń shilde aıynda sharyqtaý shegine jetip, emhanaǵa qajetti qalǵan qarjyǵa, ıaǵnı medısınalyq qural-jabdyqtardy jetkizýge, olardy ornatýǵa taǵy da memlekettik satyp alý (tender) ótkizilip, onyń «jeńimpazy» da anyqtaldy. Ol «jeńimpaz» emhanany qarasha aıynda bitiremiz dep ýáde bergen. Biraq qarasha aıynyń da jartysy aýyp barady. Alda – jeltoqsan. Al, Asa aýylynyń turǵyndary bolsa, kózge kúıik bolǵan emhana jaqtan: «Biz ashyldyq!» degen qýanyshty ún qashan jeter eken dep kúnde eleńdep otyr.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy,
Jambyl aýdany,
Asa aýyly.