Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Serpin» jobasynda serpilis bar ma? Memlekettik baǵdarlamaǵa qomaqty qarjy bólinip, ońtústik óńirdiń jastary soltústikke kelip tegin bilim alýda. Jergilikti jerde birshama jaǵdaı da jasalýda. Jeti jyl buryn júzege asyryla bastaǵan baǵdarlama qanshalyqty baıandy boldy?
Atalǵan baǵdarlama boıynsha ıgilikti isti qolǵa alǵandardyń biri – oblys ortalyǵyndaǵy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıteti. Bul oqý ornyn talaı jas bitirip shyǵyp, úlken ómirge joldama aldy. Áýel bastaǵy «Máńgilik el jastary – ındýstrııaǵa» dep atalǵan memlekettik baǵdarlamanyń túpki maqsaty adamy tyǵyz ornalasqan ońtústik óńirdiń jastaryn soltústikke ákelip jersindirý, bilim berip, belgili bir mamandyqtyń ıesi etip, túpkilikti qonystandyrý bolatyn. Sondyqtan da tegin oqytylyp, jaıly jataqhanamen qamtamasyz etildi. Birden aıta ketelik, tómen balmen tegin grant utyp alyp, baǵdarlamanyń sharapatyn kórgen túlekter áýel basta kóńilderi qalap kelgen soltústikti jersinbeı, qaıtadan óz aımaqtaryna attanýda. Máselen, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıteti sońǵy úsh jylda «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha oqyǵan 714 túlekke dıplom bergen. Alǵashqy túlekteriniń 90 paıyzy jumysqa ornalasqan. Odan soń bul kórsetkish ne bary 60 paıyzdy qamtyǵan. Bıyl tek 40 paıyzy ǵana jumysqa ornalasty. Sonda memlekettiń mol qarjysy ónimsiz iske bosqa shyǵyndalyp jatqan joq pa degen oryndy saýal týady. Bul másele jergilikti jerdiń de birshama ókpe-nazyn týdyryp otyrǵanyn aıta ketelik.
Árıne, alǵashqy oı, maqsat óte jaqsy. Bul óńir bilikti mamandarǵa sýsap otyrǵandyǵy da shyndyq. Onyń ústine qazaqy qalyby myqty ońtústik óńiriniń jastarymen birge rýhanı álemimizge jyly bulaqtyń qosylatyndyǵy daýsyz. О́z ana tilinde erkin sóılep, ulttyq ádet-ǵuryptarymyzdy myqtap saqtaǵan jalyndy jastar orys tili orǵyp turǵan óńirdegi ult keskinin ózgertýge úles qosar edi. Átteń, memleket tarapynan jasalyp jatqan jaqsylyqtyń sharapatyn kórip, qolyna dıplom tıgen soń turaqtap qalmaıtyny ókinishti-aq.
Bári birdeı deı almasaq kerek. Belin bekem býǵan soń turaqtap qalǵandary da az emes. Aıtalyq, biz Shymkent óńiriniń týmasy, «Serpin» baǵdarlamasynyń túlegi Farıda Qadyrbekovamen sóılestik. Oqý ornynyń kıim dızaıny mamandyǵyn meńgerip shyqqan ol oblys ortalyǵyndaǵy joǵary tehnıkalyq kolledjge jumysqa ornalasyp, táp-táýir eńbek etip júr. Shetelden jetkizilgen tigin mashınalarynyń tilin meńgerip, bilim alýshylarǵa kıim tigýdiń qyr-syryn úıretýde. Farıdanyń aıtýyna qaraǵanda, ózimen birge soltústik óńirge bilim izdep kelgen, áýel basta ornyǵyp qalamyn degen talaı jas bolmashy syltaýlardy aıtyp, kelgen izderimen qaıtyp ketken.
– Shyndap izdese jumys tabýǵa ábden bolatyn edi. Tek boıyńda yntań bolsyn, – deıdi F.Qadyrbekova, – men de bastapqy bette jumys taba almadym. Keıin mine, ózim qalaǵan mamandyq boıynsha ornalastym. Biz memlekettiń múddesin durys túsinýimiz kerek. Sonda ǵana el irgesin bekemdeı alamyz.
Serpindikterdiń bıyl jumysqa ornalasa almaýyna jaman tumaýdyń órshýi sebepshi boldy deıtinder de bar. Biraq bul jalqynyń emes, jalpynyń basyndaǵy jaǵdaı ǵoı.
– Bıyl «Bilim týraly» zańǵa arnaıy baǵdarlamamen oqý bitirgen túlek úsh jyl boıy jiberilgen aımaqta synamadan ótýi mindetti degen ózgertý engizildi. Túlektermen onlaın jınalys ótkizip, jumysqa ornalasý máselesin talqyladyq, – deıdi ýnıversıtettiń jumysqa ornalastyrý ortalyǵynyń jetekshisi Aıjan Tájmıeva, – jergilikti kásiporyndar jumyspen qamtamasyz ete bermeıtindigi belgili. Onyń da ózindik sebebi bar, kóp rette eńbek ótili talap etiledi. Sondyqtan baǵdarlamaǵa jergilikti atqarýshy bılik tarapynan da qoldaý kerek. Reti kelip jatsa, baspana máselesi de qarastyrylsa, oń bolar edi.
«Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim berýshilerdiń aldyńǵy legindegi ýnıversıtet byltyr 450 adam qabyldasa, bıyl 266 jasty qabyldapty. Osy jyly oblys ortalyǵyndaǵy kolledjderdi 176 bilim alýshy bitirip shyqqan. Onyń 89-y ǵana jumysqa ornalasqan. Sonda «Serpinnen» serpilis bar dep aıta alamyz ba?
Baǵdarlamanyń baıandy bolýyn qadaǵalaý jaǵy kemshin. Birinshiden, qonys aýdarýǵa kámil bet burǵandarmen jumys júrgizý kerek. Tegin oqyp, bilim alǵan soń turaqtap qalý tetigin jetildirgen lázim. Úıdegi oıdy bazardaǵy naryq buzyp ketpeýi úshin tek qana jaǵdaı týdyrǵan jetimsiz, bálkim qatań talap qoıý da kerek shyǵar.
Aqmola oblysy