Sonda bul aýdan adamdary kásipker bolǵysy kelmeı me?
Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sheneýnikterge syn aıtty. Kóńildegi keıbir kúdikterdiń rastyǵy dáleldendi. Jýrnalıster bitpeı turǵan jobalardy, ózge de keleńsizdikterdi tizbektep ala jóneldi. Osy jerde el arasynda «Elbasy aıtpastan buryn qaıda qarady eken jýrnalıster?» degen saýal týyndaıtyny da belgili.
Sonda bul aýdan adamdary kásipker bolǵysy kelmeı me?
Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sheneýnikterge syn aıtty. Kóńildegi keıbir kúdikterdiń rastyǵy dáleldendi. Jýrnalıster bitpeı turǵan jobalardy, ózge de keleńsizdikterdi tizbektep ala jóneldi. Osy jerde el arasynda «Elbasy aıtpastan buryn qaıda qarady eken jýrnalıster?» degen saýal týyndaıtyny da belgili.
Rasyn aıtý kerek, jergilikti atqarýshy organdardan naqty málimet alý jýrnalıst úshin óte qıyn. Esep berýde, toqsandyq, jyldyq qorytyndylarda «oryndalǵan» jáne «alda turǵan» mindetterdi jyltyrata baıandap berý daǵdyǵa aınaldy. Siresken esepten min tabý esh múmkin emes, bári «syqı». Syrtkózge munyń ózi kúdik týdyratyn, «bári jaqsy» bolyp osynshalyqty móldirep turý» tek qaǵaz júzinde ǵana emes pe eken degen kúmán óz-ózinen týyndaıtyn. Onyń sebebi de joq emes, soǵan bir-jar mysal:
Mańǵystaý óńirinde qujattar «jyl saıyn san myńdaǵan adam jumyspen qamtylyp jatqandyǵyn» aıtady, al jumyssyzdar sany kemimeıdi, sol baıaǵy jumys surap saly sýǵa ketkender tamyr-tanys izdep, «stavkasyn surap» áli júr. «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda dep aıdar taǵyp alýan sharalardy ótkizip, onyń BAQ betterinde jarııalanyp, «kózge túskenin» qadaǵalap, osymen atalmysh baǵdarlamaǵa «attandaı ún qosyp» jergilikti densaýlyq saqtaý salasy basshylyǵy otyr. Odan halyqtyń densaýlyǵy da, olarǵa kórsetiletin qyzmet pen dárigerlerdiń biliktiligi de «maqtanarlyq sapaǵa» ıe bolyp jatpaǵany aıdan anyq. Jaýyrdy jaba toqyǵan jyltyraq tirlikten aqyry shı shyqty – respýblıka boıynsha qarjynyń ıgerilmeýi, jobalardyń júzege aspaýy bir emes birnesheý eken, basqa salalarda da kóńil kónshitpeıtin tustar az bolmaı shyqty. El Úkimetiniń jyl basynan bergi 9 aıda tyndyrǵan tirligin tyńdaǵan N.Nazarbaev «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysyn talqyǵa saldy. Jylan jyly bastalǵaly jyljyp ótken toǵyz aıdyń esep-qısabyn túgendep, tııanaqtaǵan esebinde «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda aǵymdaǵy jyly 2,4 mlrd. teńge somasyna 30 joba maquldandy, onyń ishinde negizgi somasy – kredıtterdi, 2,387 mlrd. teńge 24 jobany sýbsıdııalaý bolyp tabylady. Ekinshi deńgeıli bankter men shaǵyn bıznes sýbektilerine 28 mlrd. teńge kóleminde kredıttik resýrstar berildi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 14 paıyzǵa kóp» dep jarııalaǵan Mańǵystaý oblysy dál osy turǵyda Elbasy tarapynan synǵa ushyrap qaldy. 43 aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qalalar atalmysh baǵdarlama aıasynda nesıelerdiń paıyzdyq mólsherlemelerin sýbsıdııalaý jumystaryn júrgizip otyrmaǵandyǵyn aıtqan Memleket basshysy, bul qyzmet túriniń Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy oblystarymen birge Mańǵystaý oblysynda baıaý júrip jatqandyǵyn aıtqan bolatyn.
Osy synǵa qatysty pikirin bilip, máselege anyq kóz jetkizbek bolǵanymda, Mańǵystaý oblysy ákiminiń sý jańa orynbasary R.Ámirjanov negizinen synnyń Munaıly aýdanyna qatysty ekendigin, ózderinen de kemshilik ketkendigin aıtty. Al oblysymyzdaǵy kásipkerlerdi qoldaý basqarmasynyń tizginin ýysynan keshe ǵana shyǵaryp, ózge salanyń buıdasyn qolyna alýǵa yńǵaılanyp otyrǵan G.Baıjaýynova oblysta «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń jaqsy júrip jatqandyǵyn, tek osy ýaqytqa deıin birde-bir jobasyn usynbaǵan Munaıly aýdanynyń kesirinen synǵa iligip otyrǵandyǵyn jetkizdi. Iаǵnı, bir qaryn maıǵa «túsip ketken» Munaıly aýdany eken.
– Respýblıkalyq bıýdjetten bizdiń oblysymyzǵa atalmysh baǵdarlama boıynsha 1 457 900 000 teńge bólindi. Bul elimizdegi eń joǵary kórsetkishterdiń biri. Igerilýi de oıdaǵydaı, sýbsıdııalandyrý jaqsy deńgeıde, qarjy tapshylyǵy joq. Osylaı bola tura Elbasy synyna bizdiń oblys nege ilikti dep О́ńirlik damý mınıstrligindegilerge qońyraý shalǵanymda, olar ózderiniń joǵaryǵa baǵdarlamadan syrt qalǵan Munaıly aýdanyn kórsetkendigin aıtty. Syn Mańǵystaý oblysyna emes, Munaıly aýdanyna qatysty aıtylǵan, – dedi ol.
G.Baıjaýynova usynǵan aqparatta baǵdarlamanyń oblysta oryndalýy, ony nasıhattaý úshin uıymdastyrylyp jatqan jıyn-sharalar týraly aıtylypty. Mańǵystaýda sýbsıdııalandyrý kóbine Aqtaý qalasy aýmaǵynda kóbirek júzege asady eken. Keshegi qazannyń 24-inde Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi úılestirý keńesi otyrysynda memlekettik grant úshin jalpy somasy 12 mln. teńge turatyn 4 joba maquldanǵan. Jobalarynda jún men teri ónimderin óńdeý sehyn, balalarǵa arnalǵan shaǵyn kóńil kóterý ortalyǵyn, týrıstik keshen ashýdy maqsat etkender –Mańǵystaý, Túpqaraǵan, Qaraqııa aýdandary turǵyndary. Bul joly buǵan deıin «kepilge qoıatyn múligi joq» bolǵandyqtan zaryqqan Munaıly aýdanynyń mańdaıyna da bir joba jazylypty. Ol – Munaıly aýdany ákimdigi, kásipkerlik bólimi ózderi áli túsinip bolmaǵan, birde zat, birde adam tasymaldaıdy dep shatasyp, qaıda kimderdi tasymaldaıtynyn da naqty bilmeı, ataýyn «meh» álde «teh» dep jóndi aıtyp berýge ázir shamalary jetińkiremeı otyrǵan «Mehstroı» JShS. Jergilikti bılik ókilderi, eshkimdi zorlyqpen kásipkerlikpen aınalystyra almaıtyndyǵyn aıtady. Shetelderden qonys aýdarýshylar esebinen jyldan-jylǵa turǵyndar sany kóbeıip, jumyspen qamtylý máselesi ótkir turǵan Munaıly aýdanynda kásipkerlikpen aınalysýǵa yntaly jannyń bolmaýy qyzyq-aq. Olardyń arasynda ózbek pen túrkimenniń, ıran men arabtyń, mońǵoldyń «bıt ishine qan quıǵan» tirligin, kúneltis úshin nebir sharýany dóńgeletip áketer usynaqtylyǵyn kórgen aǵaıyndardyń bar ekendigin eskersek, olardyń «kómek beremin, kásibińdi qolǵa al» dep turǵan sheneýnikke «ári tur» demeıtini anyq. Sonymen, 10 adamdy jumyspen qamtıdy dep kórsetilgen munaılylyq JShS-niń jumysy joba kúıinde jolda qala ma, qulpyryp qyr asa ma? Bul ýaqyt enshisindegi másele.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.