Volonterlik qozǵalystyń keleshegi kemel

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2020 jyldy Volonter jyly dep jarııalaý týraly sheshimi elimizde volonterlik qozǵalystyń damýyna qanshalyqty serpilis berdi?

– Jalpy, «volonter» deımiz, «erik­tiler» deımiz... Bul túsinikter bizdiń sózdik qorymyzǵa jaqynda ǵana enip jatqandaı. Keıbireýler «álemdik úrdis bolǵannan keıin, qalmaý kerek, áıteýir...» dep te jatady. Biraq jaqy­nyńa janashyr bolý – bizdiń ejelden beri dástúrimizde bar dúnıe. Máselen, «asar» degen uǵymdy barsha qazaq jaqsy biledi. Úı salý, qoı qyrqý, taı tańbalaý, kıiz basý, egin orý, shóp shabý tárizdi qaýyrt jumystardy  halqymyz asarlatyp atqaratyn. Iаkı, «jumyla kótergen júk jeńil» degen uranmen janyńdaǵy adamǵa, tutas qaýymǵa kómektesý. Naqty ispen, ortaq kúshpen ǵana emes, izgi nıetpen, tilektes kóńilmen qoldaý.

Sondyqtan da, el Prezıdenti: «Erik­tilik – halqymyzdyń shynaıy bolmysy. Bul bastama ultty uıystyryp, memlekettilikti nyǵaıtý úshin qajet»,  dep, 2020 jyldy Volonter jyly dep jarııalaǵan bolatyn.

Árıne, osy sátten bastap qoǵamymyz da, adamymyz da birden «volonter» atanyp, jumysqa belsene aralasyp ketti degennen aýlaqpyn. Eldi mundaı ıgi bastamaǵa uıytý úshin úlken jumys atqaryldy. Volonterler qozǵalysyn damytý, onyń mártebesi men bedelin kóterý úshin kóptegen is-sharalar qolǵa alyndy. Úkimet tarapynan arnaıy Jospar da qabyldandy. Alaıda pandemııaǵa baılanysty birqatar baǵyttardy ózgertýge týra keldi. Onlaın formatqa aýysqany bar, keıinge qaldyrylǵany bar...

Dese de, «kóptigiń jınalǵanda emes, qınalǵanda kórinedi» degen emes pe. Aıtyp kelmegen indet eldiń uıysýyna, ásirese, erikti azamattarymyzdyń uıymdasyp, belsendiliginiń artýyna sebepshi boldy. Mysaly, bıylǵy jyly volonterlik uıymdar men toptardyń sany 3 esege artqan, ıaǵnı jyl basynda – 224 uıym bolsa, qazirgi tańda – 568 uıymdy qurady. Al volonterlerdiń sany 2,5 esege ulǵaıyp, 70 myń adamǵa jetti. Volonterlerdiń eń kóp sany Aqtóbe  (13794), Batys Qazaqstan  (8008), Jambyl (6784) jáne Pavlodar  (6401) oblystarynda tirkelgen.

Ol da bolsa, memlekettiń osy baǵyt­ta pandemııaǵa deıin jasaǵan jaǵdaıy­nyń arqasynda dep bilemin. Atap aıtqanda, volonterlik qyzmet týraly zań qabyldanyp, quqyqtyq retteý tetigi bekitildi. О́ńirlerde volonterler shtaby ashylyp, qoǵam tarapynan qoldaýdy qajet etetin salalarǵa el azamattary, jastar jumyldyryldy. Máselen, bir ǵana ekologııalyq «Taza Qazaqstan» aksııasyna 300 myń adam qatysqan bolatyn. Arysty qalpyna keltirýde júzdegen jas volonterdiń belsendiligin kórdik. Munymen birge, EKSPO-2017 kórmesi kezinde 7 myńnan astam volonter qyzmet atqardy.

Munyń bári – osy volonterlik qoz­ǵalysqa degen qyzyǵýshylyqtan tý­ǵan kórinis. Jaqsylyqqa jany qumar jandar kári-jasqa, er-áıelge bólinbeıdi. Bul nemquraıdylyqqa qas, aýyzbirshilikke jaq, nadandyqqa jaý, adamdyqqa dos azamattarǵa ǵana buıyratyn qasıet.

– Volonterlik salany qoldaýda memlekettiń úlesi qandaı?

– Balany ata-ana, azamatty qoǵam, qoǵam­dy zaman tárbıeleıdi. Al zaman­nyń qandaı bolýy – sol zamannyń zańyn jasaıtyn memleketke baılanysty. Sondyqtan da qoǵamdaǵy qaısy bir ıgi­likti istiń baıandy bolýynda memlekettiń úlesi zor.

Al endi, volonterler qozǵalysyn qoldaý – eń aldymen memlekettik múdde. О́ıtkeni sanasy saýatty, júregi ashyq, jany jomart azamattar – kez kelgen eldiń erteńi. Baǵa jetpes baılyǵy hám tirek bolar áleýeti. Jańa aıtyp otyrmyn, mundaı qoldaýdyń eń mańyzdysy olarǵa tıisti jaǵdaı jasaý. Aıtalyq, bilim berý, ádistemelik jáne aqparattyq turǵyda, sondaı-aq jabdyqtarmen qamtamasyz etýde kómek kórsetý.

О́zderińizge málim, jyl bastalǵannan-aq el Prezıdenti volonterlerdiń respýb­lıkalyq keńsesin iske qosty. Oǵan ilese kóp uzamaı 17 óńirlik front-keńse jumys jasaı bastady.

Onyń negizgi mindeti – qoǵamdaǵy túrli máselelerge, kómek qolyn qajet etetin suraqtarǵa monıtorıng jasaý arqyly ortalyq memlekettik organdar men ákimdikterdiń, bıznes-qurylymdar men volonterlik uıymdardyń jobalary men bastamalaryn úılestirý.

Árıne, memlekettik qoldaý tek osymen shektelmeıdi. Bir ǵana mysal. Bizdiń mınıstrligimizdiń óz bastamasymen Bilim, Saýlyq, Sabaqtastyq, Taza Álem, Asyl mura, Qamqor, Úmit atty 7 jalpyulttyq joba iske asýda. Nátıjeleri joq emes. Osy ýaqytqa deıin túrli konsýltasııalyq, oqytý-ádistemelik kómek kórsetý úshin volon­terlerdi qoldaý ortalyqtary ashylyp, 5600-den astam volonter oqý­dan ótti, 50 volonterlik bastamashylar toby jasaqtalyp, 500-den astam shaǵyn grant bólindi. Árbir granttyń somasy 300 myń teńgeni quraıdy.

Sóz joq, bul aýqymdy kómek. Biraq mundaı memlekettik qoldaýdyń ózi volonterlerdiń barlyq qajettilikterin qamtamasyz ete almaıdy. Sondyqtan jergilikti jerlerdegi ákimdikter tarapynan da múmkindiginshe osyndaı bastamalar bolsa, nur ústine nur bolar edi.

Budan bólek, 2019 jyldan beri «Jastar jyly» aıasynda stýdentterdi áleýmettik jáne qoǵamdyq paıdaly qyzmetke keńinen tartýǵa baǵyttalǵan «Áleýmettik stýdenttik nesıe» degen joba iske asyp jatqandyǵy belgili. Osy oraıda, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi arasyndaǵy ortaq memorandým aıasynda joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri aqshalaı syıaqy alyp, qoǵamdyq paıdaly jumys nátıjeleri úshin akademııalyq kredıtterdi qaıta ózgerte alady.

Aıtalyq, joǵary oqý ornynda oqıtyn, sonymen birge volonterlik qyz­metke belsendi aralasyp júrgen jas­tarǵa áleýmettik stýdenttik kredıttiń myna­daı túrleri usynylady: 20 saǵat­tyq qyzmeti úshin 20 000 teńgege kredıt; 50 saǵat qyzmeti úshin 50 000 teńgege kredıt.

Bireýge, bálkim, az kóriner. Dese de, jyldyq jınaǵy jaman bolmaıdy. Eń bastysy – jas júrek óziniń qoǵamǵa qajettigin, eńbeginiń mańyzdylyǵyn sezedi.

– Pandemııamen kúreste volonterler aldyńǵy shepte bolǵanyn jaqsy bilemiz. Osy jóninde aıtyp berseńiz?

– Baýyrjan Momyshulynyń: «Jıyr­ma – erlik kórsetetin jas» degen sózi bar. Mine, osy qanatty qaǵıdany bıyl «Jıyrma – erlik kórsetetin jyl» dep ózgerte aıtsaq, batyr babamyzdyń arýaǵy razy bolar dep oılaımyn. О́ıt­keni shy­nynda da kópshilikke kórinbeı-aq óziniń «azamattyq erligin» jasaǵan volon­terler óte kóp boldy.

Olar eń qıyn kezde alǵa shyǵyp, dárigerler, áskerı jáne polıseılermen qatar halyqqa aqysyz kómek kórsetti. Osy aralyqta shekteýlerge baılanysty ómirdiń qyspaǵynda qalǵan 959 myńnan astam azamatqa qolushyn sozdy.

Kúni-túni aýrýhanalarda kezekshilik etip, kıslorod ballondaryn tasyǵan jigit­ter men qyzdardyń eńbegin maq­tanysh­pen aıtýǵa bolady. О́zderiniń densaý­lyǵyna tóngen qaýip-qaterge qara­mastan, olar erliktiń naǵyz úlgisin kórsetti.

«Boryshyna adal bolsyn, úıine alańdamasyn» dep medısına qyz­metkerleriniń otbasylaryna kómek kórsetip, olardyń balalaryna ystyq tamaq tasyǵandar da boldy. Erlik emeı nemene? Árıne, erlik. Boıǵa jiger, keýdege rýh beretin dúnıeler. Sondyqtan óz kezegimizde biz olardy jaı úlgi retinde emes, kórip, kóńilge túıetin ónege retin­de dáripteýge tyrysamyz.

– 2016 jyly volonterlik salany retteıtin arnaıy zańnama qabyl­dandy. Bıyl Prezıdent volonterlerdi qoldaý sharalaryn zańnamaǵa engizýdi tapsyrdy. Bul baǵytta qandaı ju­mys­tar atqarylyp jatyr?

– Qoǵam qoldaǵan istiń bári ıgi. Al memleket onyń basty qamqorshysy. Sodan bolar – Memleket basshysynyń osyndaı mańyzdy sheshimi kópshiliktiń kóńilinen shyqty.

Onyń ústine, halyqaralyq zertteý­lerge sáıkes, Qazaqstan azamattyq bel­sen­­dilik deńgeıi az, onyń ishinde volon­­terlik qozǵalysy báseń elder qataryna kiredi. Oǵan sebep, azamat­tardyń volonterlik qyzmetke qatysýy úshin yntalandyrý men volonterlik mádenıet­ti damytýdyń jetkiliksizdigi. Máse­len, volonterlik qyzmetti eńbek ótili retinde esepke alý, kótermeleý jáne ilgeriletý júıesiniń zańdyq turǵyda bekitilgen quqyqtyq mehanızmderiniń bolmaýy.

Endigi jerde osy talaptar, ıaǵnı aza­mat­tardyń volonterlik jumysyn eń­bek kitapshasyna mindetti túrde tir­keý, volonterlikpen aınalysqan jas­tarǵa ýnıversıtetke, kolledjge túsý kezin­de birqatar basymdyqtar berý, volon­terlerdiń ómirin saqtandyrý sııaq­ty mindetter zańda kórinis tabatyn bolady.

Bul maqsatta «Qazaqstan Respýblı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine volonterler qyzmeti boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańy jo­basy­nyń tujyrymdamasy ázirlenip, tıisti maquldamasyn aldy. Qazirgi ýaqyt­ta jumys toby bul baǵytta tıisti shara­lardy júrgizip jatyr.

– Volonter jyly qarsańynda qazaq­­standyq volonterlerdi shet­el­der­de tájirıbe almasýǵa jiberý kóz­del­­gen bolatyn. Osy jospar qansha­lyq­ty iske asty?

– Volonter jyly sheńberinde jasalǵan kelisimge saı elimiz Birikken Ulttar Uıymynyń qaramaǵyna 7 volon­terdi birjyldyq tájirıbe jınaqtaýǵa jiberý úshin qarjylandyrý máselesin qolǵa alǵan bolatyn.

Bul rette, irikteýden ozyp shyqqan otan­dastarymyzdy BUU-nyń Iordanııa, Taıland, Túrkııa men Kenııadaǵy volon­terlik toptaryna qosý josparlanyp ta qoıǵan. Alaıda álem elderindegi karantındik shekteýlerge baılanysty tek qana 4 azamatymyz Túrkııadaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń qurylymyn­daǵy volonterlik qyzmetterine kiristi. Qalǵandary ázirshe onlaın rejimde qyzmetterin atqarýda. Budan bólek, shetelde bilim alyp jatqan qazaqstandyq stýdentter sol eldegi túrli volonterlik jobalarǵa qatysyp, alǵan tájirıbelerin elimizdiń jastary arasynda da bólisip júrgenin atap ótken jón.

Álbette, bul jumys aldaǵy ýaqytta da óz jalǵasyn tabady degen senimdemiz.

– Volonter jyly sheńberinde volonterlerdiń jekelegen eńbegin kótermeleý úshin qandaı is-sharalar qarastyrylǵan?

– Materıaldyq jaǵyn meńzep otyrsańyz, ol týraly joǵaryda arnaıy granttar jaıly aıtyp óttim. Dese de, bul volonterdiń ózine emes, jasap jatqan isine jumsalatyn qarajat.

Sóz joq, volonterlik tegin jasalatyn, óteýsiz qyzmet. Biraq «almaqtyń da, salmaǵy bar».  Árbir ıgi is úshin al­ǵys estiseń mereıiń tasyp qalatyny ras. Sondyqtan volonterlik qyzmet atqa­ryp, qıyndyqtardan qaımyqpaı ótip júrgen azamattardyń eńbegi mindet­ti túrde eskeriledi.

О́zderińiz bilesizder, osy maqsatta Prezıdent tapsyrmasymen «Halyq alǵysy» atty dárejesi bıik medal taǵaıyndaldy. Jaqynda qaıyrymdylyq jasap, volonterlik kómek kórsetken 5000-nan astam azamat osy medalmen marapattaldy.

Budan bólek, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi «Jyl volonteri» syı­lyǵyn taǵaıyndaýǵa arnalǵan halyq­aralyq baıqaý jarııalady. Baıqaýdyń maqsaty – jalpy adamzat úshin paıdaly mindetter atqaryp júrgen Úzdik volonterlerdi kótermeleý.

Baıqaý sharttary bizdiń mınıstr­liktiń ınternet-resýrstarynda ornalas­tyrylǵan. Kez kelgen volonterlik salaǵa qatysy bar azamat baıqaýǵa qatysa alady. Qorytyndysy Volonter jylynyń jabylý rásiminde anyqtalady.

Osy tektes kótermeleý is-sharalary barlyq óńirlerde júrgizilýde.

– Qazaqstandaǵy volonterliktiń keleshegi qandaı?

– Suraǵyńyzǵa biraýyz sózben jaýap berer bolsam, kúmán joq, bul qozǵa­lys­tyń bizdiń eldegi keleshegi kemel. О́ıt­keni oǵan bizde barlyq múmkindikter bar. Bu­rynnan qalǵan dástúrli saltymyz da, ja­nashyr el-jurtymyz da, jasampaz bas­tama da, qajetti zańnama da – osyǵan negiz.  

Eń bastysy, azamattarymyzdyń shyn nıeti bar.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Svetlana ǴALYMJANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»