Abaı rýhymen syrlasý

Bul konserttiń burynǵylardan erek­she­ligi sol – kesh monolog opera janrynda ótk­izilip otyrǵan alǵashqy mazmundy joba. Talǵampaz tyńdarman Abaı ánderi oryn­dalǵan mýzyka keshinde Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Mem­­lekettik syılyqtyń laý­reaty barıton Shahımardan Ábilov pen ánshiniń shákirtteri, vokaldyq ónerdiń has sheber­leri – Qazaqstannyń eńbek si­ńir­gen qaıratkerleri soprano Jupar Ǵab­dýl­lına, messo-soprano Dına Hamzına, tenor Jan Tápın syndy opera maı­talmandarynyń ónerin zor yqylaspen qa­byl aldy. Al baǵdarlamanyń aspaptyq bólimin «Bozaıǵyr» qobyzshylar kvınteti men pıanıst Raýshan Beskempirova usyn­dy.

«Abaıǵa taǵzym» jáne «Abaımen syrlasý» atty eki úlken bólimnen turatyn kesh shymyldyǵy «Bozaıǵyr» qobyzshylar tobynyń oryndaýyndaǵy «Qurmet» or­deniniń kavaleri, qobyzshy Janar Jú­sipovanyń «Turan. Abaı joly» kúıimen tú­rilip, ári qaraı Memlekettik syılyqtyń laý­reaty Sh.Ábilovtiń oryn­daýyndaǵy uly aqynnyń «Qarashada ómir tur», «Boıy bulǵań», «Bireýden bi­reý artylsa», «Segizaıaq» ánderimen óz jal­ǵasyn tapty. Ár ánniń álqıssasyn Abaı óleńderin oqýmen árlegen ánshi tyńdarman kóńilin erekshe tolqynysqa bóledi.

– Meniń shyǵarmashylyǵymda Abaı róli­­niń mańyzy zor. Eń alǵash konser­va­torııa­ny támamdaıtyn jyly dıplomdyq jumys retinde oryndaǵan beıne men úshin barlyq shyǵar­mashylyǵymnyń temir­qazyǵyna aınalǵandaı. Áıgili partııany qansha márte oryn­dasam, ózim úshin sonsha márte jańalyq ashamyn. Men Abaı beınesine kezdeısoq kelgen joq­­pyn. Uzaq daıyndyqpen, iz­denis­pen kel­dim. Máselen, uly aqynnyń sahna­daǵy beınesin sátti shyǵarý úshin eń áýe­li romanstaryn oryndadym. Odan keıin ult­tyq kompozıtorlarymyzdyń mura­sy­na den qoıdym. Abaıǵa túsý úshin álem­dik­ klas­sıkanyń ozyq maıtalmandary – Shýbert, Maler, Chaıkovskıı, Rahma­nınov­tardyń shyǵar­malaryn shyrqadym. Abaı maǵan úlken mektep boldy. Naǵyz sheber­ligim shyń­dalar synaq boldy desem de artyq aıtqandyq emes. Mine, qansha jyl aıtýly partııany oryndap kelemin, biraq áli kúnge deıin kemeńger beınesiniń kiltin taptym dep aıta almaımyn. Qansha márte oınasam da, báribir birdeńe jetispeı turady. Abaı – men úshin jumbaǵy sheshilmes túpsiz tereń tuńǵıyq. Abyz róli kez kelgen óner adamy úshin qalpaqpen qaǵyp alatyn jaı dúnıe emes. Bul – klassıka, úlken fılosofııa. Oınap júrip oılanasyń. Tazarasyń. Sonysymen de Abaı beınesi bıik, qasterli. My­saly, men shetelde Abaı rólin talaı márte sahna tórine alyp shyqtym. Sonda ope­ranyń otany sanalatyn elderdiń tal­ǵam­paz kórermeni aýzyn ashyp, tapjylmaı turyp qalǵan sátine kýá boldym. «Ne degen deńgeı!» dep tańyrqasqan halyqtyń qara­synda tipti shek joq. Kórdińiz be, bul – Abaı beınesiniń kúrdeliligi, tereńdigi. Osydan birneshe jyl buryn Erkeǵalı Rahmadıev maǵan arnap «Abylaı han» operasyn jazdy. Lıbretto avtory – Ábish Kekilbaev. Atalǵan shyǵarmada Buqar jy­raý­dyń partııasyn oryndadym. Osy ról arqyly Memlekettik syılyqqa ıe boldym. Kompozıtordyń Buqar jyraýdaı kesek beıneni maǵan arnaıy tapsyrýynyń syry Abaıda jatyr. Talaı jyl Abaı par­­tııasyn oryndap shyńdalǵandyǵymdy es­­kere otyryp, Erkeǵalı Rahmadıev osy ról­di maǵan arnap jazyp shyqqan bolatyn. Meniń boıtumarym – Abaı», deıdi óner ıesi.

Osy tusta aıta ketetin taǵy bir jaıt – ánshi Shahımardan Ábilovti úlken shyǵar­mashylyq ıesi ǵana emes, qazaqtyń ultjandy perzenti retinde tanytatyn aza­mattyq isi – mýzykasyn Erkeǵalı Rahmadıev jazǵan Abaıdyń «Qalyń elim, qazaǵym, qaıran jurtym» romansy­na ekinshi ǵumyr syılaýy der edik. 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasy janyna batqan óner ıesi Qazaqstan kompozıtorlar odaǵynyń kezekti plenýmynda osy týyn­dyny ortaǵa shyǵyp oryndap, batyl minez kórsetedi. О́ıtkeni qylyshynan qan tam­ǵan qıyn kezeńde mundaı shyǵarmany oryndaý úlken erlik edi. Al án bolsa ult­tyq qasiretti, qazaq muratyn kúńirentip tur. Sóıtip, 86-nyń yzǵarly oqıǵasynan keıin kóńili jabyrqap júrgen kópshiliktiń ishin­degi qatparly býyrqanys, qalyń sherdi qozǵaıdy. Osy oryndaýdan keıin kózine jas alyp, kúńirenbegen jan qalmady. Áý basta án avtorynyń ózi «Bul qalaı bolar eken?» dep tiksinip, júregine di­ril uıalatyp úlgergenimen, keıin pafosy ke­remet, álemdik deńgeıdegi áleýeti kúsh­ti romansynyń talantty ánshiniń oryn­daýynda jaryqqa shyǵyp, jarııa bol­ǵanyna erekshe rıza bolyp, kókiregin qýanysh kernedi. Bir qyzyǵy, bul romans­ty Rahmadıev erterekte jazǵan eken. Alaı­da alǵashqy tyńdaýdan keıin «baǵy janbaı», shań basqan tartpada qalyp qoıǵan týyndyny úlken sahnaǵa qaıta alyp shyǵyp, ekinshi ǵumyr syılaǵan Sha­hımardan Ábilov sheberligine án avtory da, tyńdarmandary da sol joly dán rı­za bolady. Osy oqıǵadan soń shabyty ashy­lyp, kóńili kóterilgen kompozıtor sol qýanyshtyń áserimen áıgili ánniń baı­ǵazysyna taǵy da birneshe romansty ómir­ge ákeledi. Tólegen Muhamedjanovtyń ánshige Abaı ánderine jazǵan romanstarynan jasaǵan tamasha tartýy da óreli óner ıesiniń repertýar qoryn baıytyp, úlken sahnalarda erkin konsert berýi­ne keń jol ashyp berdi. Mine, Tólegen Muha­medjanovtyń sol Abaı óleńine jazylǵan áýez­di ánder sıkly araǵa týra 33 jyl sa­lyp «Astana Opera» teatrynda qaıta shyr­qalyp otyr. Aıtýly óner oqıǵasyna kom­pozıtordyń ózi arnaıy qatysyp, zor rıza­shylyǵyn bildirdi. Osylaısha, Abaı shyǵar­mashylyǵy úndestirgen ánshi men kom­pozıtor arasyndaǵy shyǵarmashylyq tamasha tandem kópshilik tyńdarmandy tánti etti.

Ras, sahna atalatyn kıeli keńistikte ánin oryndap, qoshemetke bólenýdi ǵana qanaǵat tutpaı, ulttyń janyna jaqyn júrip, mýzyka arqyly azamattyq pozısııasyn bildire alatyn talanttar ónerde óte sırek. Sol azdyń aldy osy Shahımardan ánshi desek, tıtteı de artyq aıtqandyǵymyz emes. «Astana Opera» sahnasynda ótken uly Abaı rýhyna arnalǵan «Bir jerde birge júrseń basyń qosyp...» atty mazmundy mýzykalyq kesh – oıymyzdyń dáleli.