Jambyl oblysynda jyldar boıy jer kezeginde turǵan turǵyndardyń úmiti áli de aqtalar emes. О́ńirdiń keıbir aýdandarynda bul turǵyda túrli jobalar bolǵanymen, naqty is júzinde olardyń eshqaısysy da oryndalmaǵan. «Aspannan kıiz jaýsa da, qulǵa ultaraq buıyrmaıdy» degendeı, jergilikti jurtshylyq zańdy jerine qol jetkize almaı áýre. Al jer kezegine turýshylardyń jyl sanap kóbeıip kele jatqany taǵy bar.
Jalpy, oblysta jer berýdiń, azamamattardy jer telimderimen qamtýdyń qandaı da bir júıesi bar ma? Bul rette oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy Jaıyqbaı Shaldarov aımaqta turǵyn alqaptaryn ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý jumystaryn júıeli júrgizý maqsatynda qala jáne aýdandardaǵy jeke turǵyn úı qurylysynyń 2022 jylǵa deıingi «Damý kartasy» bekitilgenin jetkizdi. «Damý kartasyna» sáıkes aýdandarda anyqtalǵan 81 turǵyn úı alqabyn ınjenerlik jelilermen qamtamasyz etip, taratý múmkindigi bar bolyp otyr. Olardyń jalpy aýdany 7 myń 359 gektardy, ıaǵnı barlyǵy 37 myń 537 jer telimin quraıdy.
Al óńirde jer telimi kezeginde 124 myń 698 azamat tur eken. Osy oraıda oblystyq sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń tarapynan kezekke tirkelgen azamattardyń tizimine taldaý júrgizilipti. Nátıjesinde, jer alý úshin bir otbasynan birneshe adamnyń tirkelgeni anyqtalǵan. Máselen, 3 011 otbasynan 9 myń 773 turǵyn, ózge oblystardan 645, al kezekke qaıtalanyp 439 azamat tirkelgen eken. Sondaı-aq qaıtys bolýyna baılanysty 403 adamnyń tizimderi kezekten alynǵan.
Búginde kópshilik úshin baspananyń qajettiligi artýda. О́ıtkeni jyl saıyn aýyldan qalaǵa kóship kelip jatqandar kóp. Olar da memleketten jer telimin alý úshin kezekke turyp, kúnin kóredi. Eger osy ýaqytqa deıin anyqtalǵan 81 alqap tolyq ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtylyp, kórsetilgen 37 myń 537 jer telimi taratylǵan jaǵdaıda kezekte 90 myńǵa jýyq adam qalady eken. Sondyqtan da kezekte turǵan kópshilik sanynyń ósýine baılanysty, jeke turǵyn úı qurylysy úshin taǵy 13 myń gektarǵa jýyq jańa turǵyn úı alqaptaryn qarastyrý qajettigi týyndap otyr. Al bul jospardyń iske asýy úshin aýdan jáne qala ákimdikteri jeke turǵyn úı qurylysyn júrgizýge jaramdy jerlerdi eldi mekenniń aýmaǵyna qosyp, ıgerilmeı bos jatqan jerlerdi anyqtap, ony memleketke qaıtarý jumystaryn jandandyrý qajet eken.
Jalpy, oblysta 2018-2020 jyldar aralyǵynda alqaptardy ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etý boıynsha naqty 65 joba iske asyp, 6 107 jer telimi jeke turǵyn úı qurylysy úshin daıyndalypty. Degenmen kóńil kónshitpeıtin kórsetkish kóp. Máselen, Jambyl, Merki aýdandarynda jobalar iske asqanymen, taratylýǵa daıyn bolǵan jer telimderi joq bolyp shyqqan. Sonda atalǵan aýdandarda jer kezeginde turǵan turǵyndar kezegi kelgen kúnde jerdi qaıdan, kimnen alady degen saýal týyndaıdy. Sol sııaqty bıyl «Damý kartasynda» anyqtalǵan josparǵa sáıkes Jýaly aýdanynda – 7, Jambyl aýdanynda – 7, Merki aýdanynda – 5 jáne T.Rysqulov aýdanynda 2 joba iske aspaǵan. Sondaı-aq kelesi jylǵa josparlanǵan 76 jobanyń ishinde 59 joba 2021 jyldyń bıýdjetine engizilmegen. Tek 15 joba ǵana bıýdjetten qoldaý tapqan. Munyń sebebin Jaıyqbaı Shaldarov bıýdjetti qalyptastyrý barysynda tapsyrys berýshi qala jáne aýdandardyń ákimdikteri tarapynan jobalaý-smetalyq qujattardyń daıyn bolmaǵanymen túsindirdi.
Jumystardy tıisti basqarmalar aýdandarǵa, al aýdandar basqarmalarǵa siltep júrgende, kezekte turǵan 120 myńnan asa turǵyndy 20 jylda jer telimimen qamtı almaý qaýpi bar eken. Turǵyndardyń báriniń áleýmettik jaǵdaıynyń birdeı emes ekenin eskersek, kópshiliginiń kezektegi jerin kútip otyrǵanyna daý joq. Sebebi eldiń bárinde úı salý úshin jerdi satyp ala salatyn qarajat bola bermeıdi. Halyq ákimdikke senip otyrǵanda, ákimdiktiń kimge senip otyrǵany túsiniksiz.
«Úıi joqtyń – kúıi joq» deıdi. Kópshilik turǵyndar úshin baspana – basty másele. Degenmen elimizde búginde baspanaly bolýǵa múmkindikter qarastyrylǵan. Biraq bul maqsatqa tıisti qarajat bólinip otyrǵanymen, keıde istiń sońy «sý aıaǵy qurdymǵa» ketip jatqandaı bolady. Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Qudaıbergen Qorǵanbaevtyń aıtýynsha, memlekettik turǵyn úı qorynan úı alý úshin kezekte 28 myń 766 adam tur. Al elimizdiń Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń júrgizgen taldaýyna sáıkes óńirlerde turǵyn úıge kezekte turǵan adamdar sany boıynsha Jambyl oblysy 9-orynda eken. Jyl basynan beri memlekettik turǵyn úı qorynan úı alýǵa kezekte turǵan 543 adam baspanamen qamtamasyz etilipti. Sońǵy 3 jyl ishinde 1 428 adam arendalyq turǵyn úıge qol jetkizgen. Alaıda sońǵy 3 jylda Merki, Baızaq, Jýaly, T.Rysqulov jáne Moıynqum aýdandarynda el ıgiligine birde-bir páter berilmepti. Biraq atalǵan aýdandarda turǵyn úı qorynan baspana alýǵa kezekke turǵan adamdardyń sany jyl sanap kóbeıip keledi. Munda da jurttyń jer telimine kezekke turyp alyp, kóńiliniń kúpti bolyp júretinindeı jaǵdaı qalyptasqan. Bul kúnde Shý, Jańatas jáne Qarataý qalalarynda qańyrap bos turǵan úıler kóp. Aldynda atalǵan turǵyn úılerdiń birqatar bóligi jóndelip, memlekettik baǵdarlama arqyly el ıgiligine berilgenimen, keıinnen bul jumystar da báseńdep qaldy. Keleshekte kásipkerlerdiń kómegimen bolsa da atalǵan qalalardaǵy úıler qalpyna keltirilip, paıdalanýǵa berilse, bul da júıeli jumystyń bir kórinisi bolar edi.
Degenmen osy jyldyń sońyna deıin oblysta 1 686 páterli 36 arendalyq turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Sol sııaqty «Shańyraq 5-10-20» baǵdarlamasy aıasynda búginge deıin oblys boıynsha 68 adamǵa 564 mln 200 myń teńge nesıe berilip, 84 adamnyń aılyq tabystary rastalǵan. Sonymen qatar «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy boıynsha bıyl Qazaqstannyń turǵyn úı-qurylys jınaq banki 3,4 mlrd teńgege 364 adamnyń ótinishin qabyldap, 343 azamatqa 3,2 mlrd teńge nesıe rásimdegen. Al «7-20-25» baǵdarlamasy aıasynda ekinshi deńgeıli bankterge 293 ótinish túsip, onyń 187-si qoldaý taýyp, 175 azamatqa 1,1 mlrd teńge nesıe berilgen. Munyń bári de – el ıgiligi úshin atqarylyp jatqan jumys. Alaıda óńirde jer telimderi men baspana alý úshin talaı jyldan beri tabanynan tozyp kezekte turǵan turǵyndardyń máselesin bılik eskermese, kim eskeredi?! Árbir azamattyń kókeıindegi úmit sáýlesi – onyń bolashaqqa degen aıqyn senimi.
Jambyl oblysy