Qazaqstanda alǵash ret «Beıbarys sultan» balet tilinde sóıledi. Jaqynda «Astana Balet» teatrynda aıtýly qoıylymnyń premerasy ótti. «Sultan Beıbarys» tek horeografııalyq turǵydan jańashyldyǵymen ǵana erekshelengen joq, sondaı-aq spektaklmen qatar tikeleı kamera lentasyna taspalanýymen de daralandy. Sóıtip, elimizde tuńǵysh ret balet ónerinde ataýly qoıylymmen attas telebalet te ómirge keldi.
Qoıylymda Mysyr men Sırııanyń mámlúk sultany bolǵan Beıbarystyń taǵdyry kórsetiledi. Taǵdyrdyń jazýymen bala týǵan úıinen jyraqtap, jaldamaly jaýynger-mámlúk bolý úshin qul bazarynda satylǵan. Áskerı iste tabysqa jetken Beıbarys ýaqyt óte kele áskerdi ǵana emes, búkil eldi basqarady. Osylaısha, quldyqtan qaıratkerlikke kóterilgen kemeńger tulǵa tarıhta óziniń óshpeıtin dańǵyl izin qaldyrady.
Tarıhı baǵyttaǵy balet qoıý týraly «Balet pen ulttyq bıdi damytý jáne qoldaý» qorynyń ıdeıasy «Samuryq-Qazyna» aksıonerlik qoǵamynyń qoldaýymen júzege asyryldy. Aıtýly baletti qoıýǵa Qazaqstannyń talantty óner qaıratkerleri atsalysty. Atap aıtsaq, lıbrettony aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baqyt Qaıyrbekov jazsa, Hamıt Shanǵalıev pen Álibek Álpıev mýzykamen árledi. Al Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Astana Balet» teatrynyń bas baletmeısteri, qoıýshy horeograf Mýkaram Avahrı balettiń jalpy kórkemdik qurylymyna jaýap berdi. Sondaı-aq qoıylymǵa halyqaralyq jobalarymen tanymal, sheteldik bilikti mamandar ssenograf jáne qoıýshy-sýretshi Leonıd Basın pen kostıýmder árleýshisi Asıa Soloveva da óz úlesin qosty.
Bizge tanys sıýjetti jańa formada qoıa otyryp, tańsyq oılarǵa jetelegen bı mamandary premera aldynda qoıylym qoıý barysyndaǵy kezikken qıyndyqtarymen de búkpesiz bólisti. Sahna mamandarynyń aıtýynsha, «Beıbarys sultan» baletiniń daıyndyǵy bir jyl buryn bastalǵan eken, biraq koronavırýs pandemııasyna baılanysty premerany birneshe ret keıinge qaldyrýǵa týra kelipti.
– Alaıda álemde beleń alǵan mundaı aýyr jaǵdaıǵa qaramastan, júıeli izdenisin jalǵastyrǵan teatrymyzdyń talantty ártisteri óz armanyna jetti. Búgin aq túıeniń qarny jarylǵan kún boldy desek te bolady. О́ıtkeni jańashyl baǵytta qoıylǵan tyń joba baletsúıer qaýymdy beıjaı qaldyrmasy anyq, – deıdi qoıýshy horeograf Mýkaram Avahrı.
Spektaklde shymyldyq ashylǵannan jabylǵanǵa deıin Beıbarys sultannyń búkil ómiri mýzyka men beıneli bı tili arqyly jan-jaqty baıandalady. Áıtse de balettiń negizgi leıtmotıvi saǵynyshqa qurylǵan. Ol – Beıbarys sultannyń eline, týǵan jerine, balalyq shaǵy men ata-anasyna degen sheksiz mahabbat hám ystyq saǵynyshymen etene astasady.
– «Beıbarys sultanǵa» áýen jazar ýaqytta biz kóp izdendik. Túrli mýzykalardy talǵam men sana eleginen ótkizip kórdik. Biraq báribir saǵynysh taqyrybyna, keıipkerimizdiń syrtqy emes, ishki kóńil tolqynystaryna orala berdik. Árıne, Beıbarys sultannyń ómiri kúrdeli ári san qatparly. Ol myqty batyr, kemeńger basshy jáne eń bastysy taǵdyrly tulǵa, qarapaıym júrekti pende. Sondyqtan da biz qoıylymda keıipkerimizdiń adamı bolmysy men ishki sezimderiniń syryn saraptaýǵa kúsh saldyq. Jáne ony aıqyndaýǵa bizge saǵynysh keldi. Beıbarys sultannyń týǵan jerine degen saǵynyshy – bul balettiń basty tiregi, – deıdi kompozıtor Hamıt Shanǵalıev.
Iá, mýzyka avtory atap ótkendeı, qoıylymda Beıbarys sultannyń ishki jan dúnıesindegi tolqynystar men týǵan jerge degen saǵynyshy aıryqsha tereń hám áserli sýretteledi. Qaıratker tulǵanyń san qatparly tabıǵatyn berý úshin qoıylym kompozıtorlary áýen tilin dóp taýypty. Júrekke berik ornyqqan maǵynaly mýzyka jańashyl bı úlgisimen qabysqanda teatr ishinde kórermenin beıjaı qaldyrmaıtyn atmosfera ornaıdy. Sol sátte bir aýyq mýzyka áýezimen birge Beıbarys sultan zamanyna sapar shekkendeı erekshe tolqısyz. Sándi kostıým, mazmundy mýzyka men beıneli bı tili dara tulǵanyń kúrdeli bolmysyn ashýǵa sátti qyzmet etken. Sonysymen de aıtýly balet júrekterge berik ornyqty. Kóńilderge qýanysh syılady. Balettiń basty tabysy da – osy.