Qyzǵanysh
Musa Rahmanberdıev Jambylǵa qyzmetke aýysyp ketti de, men «Qazaqtelefılmniń» bas dırektory bolyp taǵaıyndal-dym. Qalıla Omarov bizde rejısser bolyp qyzmet atqarady. Bir kúni akter Sábıt Orazbaevtyń 60 jyldyǵyna oraı shaqyrý bıleti keldi. Ol Qalıla ekeýmizdiń atymyzǵa kelipti. Oıymda eshteńe joq, ádemi konvertke salynǵan jyltyraq shaqyrý bıletti úıge ákelip, jýrnal ústeline tastaı salǵanmyn. Dýsh qabyldap, zalǵa kirsem, kelinshegim sazaryp otyr. – Qalıla degen kim? – dedi ol maǵan alakózimen qarap.
Birde...
Qyzǵanysh
Musa Rahmanberdıev Jambylǵa qyzmetke aýysyp ketti de, men «Qazaqtelefılmniń» bas dırektory bolyp taǵaıyndal-dym. Qalıla Omarov bizde rejısser bolyp qyzmet atqarady. Bir kúni akter Sábıt Orazbaevtyń 60 jyldyǵyna oraı shaqyrý bıleti keldi. Ol Qalıla ekeýmizdiń atymyzǵa kelipti. Oıymda eshteńe joq, ádemi konvertke salynǵan jyltyraq shaqyrý bıletti úıge ákelip, jýrnal ústeline tastaı salǵanmyn. Dýsh qabyldap, zalǵa kirsem, kelinshegim sazaryp otyr. – Qalıla degen kim? – dedi ol maǵan alakózimen qarap.
– Bizde isteıdi, rejısser.
– Á, túsinikti boldy, – dedi áıelim kózi jasaýrap, – toıǵa baramyn deńder, uıatsyzdar.
– Sen ne dep tursyń, – dedim men kúlkim kelip. – Qalıla áıel emes, erkek.
– Endi aıaq astynan erkek bolyp qaldy de? Qalaı-qalaı soǵasyń ótirikti, – dep qudaı qosqan qosaǵym bulqan-talqan bolyp bólmeden shyǵyp ketip, kóz jasyn syǵyp-syǵyp aldy. Osy oqıǵadan soń ekeýmiz eki-úsh kún qyrǵıqabaq bolyp júrdik. Úshinshi kúni úıge keshtetip kelsem, kelinshegimniń júzi jaıdarly, ashyq-jarqyn qarsy aldy.
– Jańa Qalıla telefon soqty, – dedi ol áldenege máz bolyp kúlip. – Sábıt Orazbaevtyń mereıtoıyna alatyn syılyqty alyp qoıypty. Er adamǵa da osyndaı at qoıady eken, qazaqtar qyzyq osy...
Sol kúni qaımaq qatqan qoıý shaı iship, adam bolyp qaldym.
Qudaıdyń munysyna da shúkir
«Qazaqtelefılm» tarap ketken soń Qalıla Omarov «Alataý» ulttyq telearnasyna bas rejısser bolyp ornalasyp, qyzmet atqaryp jatady. Birde belgili ánshi Gúlmaıdan Súndetova kelip, óziniń konserttik beıneklıpterin jasamaq bolady. Ol bir top redaksııa qyzmetkerlerimen áńgime-dúken quryp otyrǵanda úlken bólmeniń ishine Qalıla kirip, ánshi qaryndasyna izetpen sálem beredi.
– Mine, bizdiń bas rejısserimiz de kelip qaldy, – deıdi qyzmetkerlerdiń biri. – Gúlmaıdan, tanysyp qoı, jańa qulaǵyn shýyldatqan belgili kınorejısser Qalıla Omarov osy kisi bolady.
– Joq, joq, – depti sonda Gúlmaıdan bez-bez etip. – Men Qalıla Omarovty bilemin, ol kisimen tanysqan jaǵdaıym bar, uzyn boıly, symbatty jigit. Al myna bireý tóbe shashy seldirep qalǵan taz ǵoı, – dep laq etkizedi.
– Qudaıdyń munysyna da shúkir, – deıdi sonda Qalıla, – jigitter sulý qyzdarmen meniń atymdy atap tanysyp jatsa, meniń de jaman bolmaǵanym...
Doqtyrhan TURLYBEK.
ALMATY.
Aýyldyń aıtqyshtary
Burynǵy Eraly aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy Halıdolla Nurǵalıev ázilqoı adam eken.
Birde bir qyzmetker oǵan úı suraı barypty. Onyń úıi tar eken de, onyń ústine kelinshegi egiz náreste taýypty.
– Aǵa, kómektesińiz, bizben kórshi páterde jalǵyz jesir áıel turady, sony aýystyryp, úıin bizge alyp berseńiz de bolady, – deıdi qyzmetker.
Sonda Halekeń jalma-jan:
– О́ı, qaraǵym-aý, sol jesir áıeldi páterimen óziń nege qosyp ala qoımaısyń? – dep kúlipti. Qapelimde másele sheshilmeı, aryz ıesi tóraǵanyń bólmesinen shyǵyp kele jatsa, bir joldasy suraıtyn kórinedi:
– E, qalaı, páter berdi me?
Sonda álgi jigit te ázilden quralaqan bolmasa kerek:
– Joq, bul kisi maǵan qosymsha áıel berdi, – depti.
***
Aýyldyq klýbtyń sahnasynda «Shekarada» degen kórinis qoıylyp jatady. Onda: «Bizge eshkimniń de bir súıem jeri kerek emes, eshkimge de bir japyraq jer bermeımiz!» degen shekara saqshysynyń sózi aıtylady da, ile-shala zalǵa qarap:
– Kim kele jatqan?! Toqta! – dep qatty aıqaılaıdy. Bul – shekara buzýshyǵa aıtqany. Dál osy sátte klýbtyń esiginen bireý kirip kele jatyp, ol maǵan aıqaılap tur eken dep kilt toqtaıdy da, sasyp:
– Men ǵoı... Saqanmyn. Azdap keshigip qaldym, keshirińiz, – deıdi. Zaldaǵylar kúlip, sahnadaǵy oınaýshy da qý eken, álgige:
– Ekinshileı keshikpeńiz, otyryńyz, – depti.
Kórgen BILGENOV.
ASTANA.
Jyrtyq qaltanyń jyry
(«Arman» ániniń áýenimen)
Qalaı kúıdim senen,
Qulaı kúıdim senen.
Júregimdi ustap,
Jylaı kúıdim senen, senen...
Qaıyrmasy:
Zaman, adastyrmaı meni qoıa tur,
Bank, qushaǵyńdy maǵan jaıa tur.
Teńge, seni saqtaı almadym,
Naryq, aldadyń sen meni,
Taǵy da aldadyń...
Estigen el kópten,
Daǵdarys pa jetken?
Qaıtarý paıyzben,
Qıyn edi netken, netken...
Qaıyrmasy:
Aqsha izdep tynbaı,
Myna ómirge syımaı.
Kúlkiden aıyrǵan
Qurysyn ómir mundaı, mundaı...
Úmit О́TEGENQYZY.
ALMATY.
Sýretti salǵan Beısen SULTAN.
Túıindi túıin
Bastyǵymyzdyń boıynda sońǵy kezderi bir ózgeris baıqalady. Shashyn jylmıta tarap, betine dalap jaǵatyndy shyǵardy. Qasyn terip, ıissýdyń túr-túrin qoldanady dep osyndaǵy qyz-kelinshekter sóz etisedi. Esesine, qyzmettik jumysyna samarqaý sekildi, bizdiń de burynǵydaı mazamyzdy ala bermeıdi, jınalysty azaıtty. О́zimiz osynysyna rızamyz, keńsege keshteý kelip, erteleý qaıtyp júrsek te, eshkim eshnárse deı qoımaıdy.
...Eski ústelimdi óńgerip, samarqaý esinep otyr edim, hatshy qyz bárimizdi, «jınalysqa», dep bastyqtyń bólmesine aıdap kirgizdi.
– Joldastar, – dedi ol bárimizge jaǵalaı kóz tastap, radıoqabyldaǵyshtyń qulaǵyn «tyrs» degizip burap jiberdi. Sálden soń qarǵyp turyp, «Má-má» ansambliniń áýenine salyp, «Jorǵa, jorǵa» degen kúıi terezeniń aldyna bir-aq baryp toqtasyn. Myna oqys qylyq, tegin konsertke qarap ań-tań biz otyrmyz. Kúlerimizdi ne kúlmesimizdi bilmeımiz. Yrjaqtap turǵan basekeń ornyna qaıta jaıǵasty da:
– Myrzalar men hanymdar, kúlki kerýeni aıaqtaldy! – dep qýaqylana habarlady.
– Aıtpaqshy, qyz-kelinshekterge ruqsat, jumystaryńyzǵa bara berińizder, – dep sylqymdarǵa erkindik berdi. Olarmen birge bar shattyǵy, kúlkisi ere ketkendeı sońdarynan súzile qarap biraz turdy da:
– Jigitter, – dedi ol bir kezde tunjyrap turyp. – Meniń jaǵdaıym qıyn, senderdiń kómekteriń kerek.
Shoshyp qaldyq... Jańaǵy qylyǵy anaý, endigi sózi mynaý. Shynynda saý adamnyń tirligi emes.
– Men naýqaspyn, – dedi ol kúrsinip.
– Ne deıdi? – dep, bárimiz kádimgideı úrpıisip qaldyq. – Operasııaǵa túsetin boldym, – degeninde, Shonaı onymen jany birge shyǵardaı shyńǵyryp jiberdi.
– Aqsha suraıyn dep otyr ma? – dep sybyrlap, Zııash sol qulaǵymdy ysytyp jiberdi. Bólmeni arly-berli kezgen basekeń: «Jas bolsa elýdi ortalady, balalar úıli-barandy boldy. Nemerelerim de erjetip keledi. Al meniń... meniń júrisim bolsa mynaý! Maǵan aınala kók jasyl, kóktem bolyp kórinedi. Júrgim keledi, sekirgim keledi, ushqym keledi, – dep qolyn kókke kóterip, keń tynystady.
– Reńdi qyz-kelinshek kórsem kózim jaınap, júregim dúrsildep ketedi, – dedi ol taǵy da qýanǵan keıipte. – О́lip kete jazdaımyn, bir jaqty etkenshe... basqa jumysqa zaýqym kem, – dep sóziniń sońyn sybyrlaı bitirdi. «Ne dep tur-eı, myna kisi! Túk túsinbedim. Aýrýmyny nesi, jaınaımyny nesi?! Shynynda birdeńe urǵan mynany. Áneýkúngi toıda ólerdeı bılegeni jaman edi».
– Esim durys, biraq keselmin, – dedi basekeń odan saıyn jumbaqtap. – Úlken jerge tekserildim, bále myna jerde eken – dep bastyq tanaýyn nusqady. – Dárigerlerdiń aıtýynsha, júz jylda bir qaıtalanatyn sırek kesel kórinedi. Murnyma qyzǵaldaqtyń ba, qyzdyń ba ıisi ańqyp keledi de turady. Aınala kók jasyl, ádemi kórinedi. Kóńilim – kókte, ózim – jerde, ushyp-qonyp otyra almaımyn sodan. Jasyń dardaı, tirligiń mynaý, uıat eken, tipti! Qysylamyn. Jaqynda kelinniń podrýshkasyn aınaldyryp, qolǵa túsip qala jazdadym. Búıte kele abyroısyzdyqqa ushyrarym anyq. Ary oılanyp, beri oılanyp, operasııamen aldyryp tastaıyn dep sheshtim.
– Neni aldyrasyz? – dep Tompı áýesqoılyq tanytty.
– Mynany. Muryn ishinde jupar ıis shyǵaryp turatyn bir túıin paıda bolypty. «Korsekızarııýs» degen osy neme. Meni jeliktirip, kıiktiń mataýyndaǵy tekedeı baqyldatyp bara jatqan osy pále.
– Oıpyrmaı,á!
– Netken ǵajap!
– Bul keselińiz nan taýyp jeýge keletin kerek kesel sekildi, – desip jamyrasa qaldyq.
– Ǵajap bolsa, sol keremetti bireýińe syılamaqpyn. О́zi shetelge satsa da qundy nárse kórinedi, rahatyn ózderiń kórińder, – dedi.
Mynasy oıyny ma, shyny ma?!
– Dárigerler aınaldyrǵan onshaqty mınýtta aýystyryp salyp bere alatyn kórinedi. Álgi túıin tanaýlaryńa jaıǵassa, talaı qyzyqqa jolyǵasyńdar. «Jigittik – gúlstan», gúlbazarǵa, qyzbazarǵa kiresińder de ketesińder. Baıaǵy ańyzdarda aıtylatyn qyzyl gúliń osy! Paı-paı, shirkin! Osy jasqa kelip kórmegen qyzyǵymdy, osy túıin paıda bolǵan úsh-tórt aıda jolyqtyrdym-aý!.. – dep basekeń taýtekedeı taltaıyp turyp, tátti qııalǵa berildi.
Aıtqany ras sekildi, sońǵy kezderi jas jigitshe modnyı kıinip, toı-tomalaqtan qalmaıtynyn baıqadyq. Kafe, restorandardy jaǵalap júrgenin de talaı kórdik. E, báse, alyp bara jatqany álgi, «Korsekızarııýs» degeni eken ǵoı.
Saldyryp alyp, oınaqtasam ba eken, aıhaı! Ornymnan kóterilińkirep otyrdym.
– Káne, jasaramyn degen qaısyń bar, bir toqtamǵa kelelik, – dep basekeń eljireı ún qatty. Bárimiz oılanyp otyrmyz. Árkim óz qııalymen áýre.
– Dedeı, sen qalaı qaraısyń?
– Usynysyńyz durys. Kelinińizben eki ajyrap, eki ret qosyldyq, anany salǵan soń, alańsyz kóshe kezip ketermin.
– О́ı, sileń qatqyr! Seniń sondaıyń bar, – dedi basekeń zilsiz ǵana.
– Sen she? – dep Zııashqa qarady.
– Senimińizge rahmet, ózińizdiń kóleńkeńizde ilinip-salynyp kele jatyrmyz. Meniń búıregim aýyrady ǵoı, – dep Zekeń de taıqyp shyqty.
– «Jaý jigiti bir basqa, daý jigiti bir basqa» degen osy. Tompı, sen ne deısiń?
– Jóni keletin is eken. Biraq meniń aılyǵym azdaý. Anaýyńyz jelpintip, jeldirtip, jetektep ketetin qudiret sekildi. Júrip-turýǵa, qyz-qyrqyndy qydyrtýǵa qarjy kerek, áýeli aılyǵymdy kóbeıtińizshi...
– Sóziń qurysyn, bıýdjet onsyz da az. Sen qalaı qaraısyń, Byldý?
– Bizdiń áıeldiń minezi jaısyz, sonymen aqyldasyp keleıin de...
– «Tómen qaraǵan erkekten bez» degen, senen túk shyqpaıtyny belgili boldy. Káýkáman, óziń bolmasań, mynalardan úmit úzildi, – dep orynbasaryna qarady.
– Baseke-aý, men de ózińizdiń aıaǵyńyzdy alyp kele jatqan joqpyn ba, meni qınamańyzshy, – dep ol da jer shuqydy.
– Qyzyq boldy ǵoı, ózi! Osyndaǵy topyrlaǵan erkekten jaramdy bireýi shyqpaǵany ma? О́zim de qımaımyn, qyzyǵyna da toıǵan joqpyn. Qaıteıin, «nıeti buzyq ógiz buzaýmen birge jaıylady deı me», dep amalym qurıdy.
Osy kezde, bas esepshi shoshań etip ornynan turdy.
– Baseke, mende bir ıdeıa bar! Domalaǵyńyzdy jónimen domalataıyq. О́ńkeı shirikke qor qylyp ne etesiz. Aqshasy bar bıznesmenniń birine sataıyq, solaı mekemege qarjy túsireıik. Sonda bulardyń zarlap júrgen materıaldyq kótermeleýi, syılyǵyna da jetetin bolady.
– Basyń bas eken, mynalardan ózim de kúderimdi úzip otyrmyn. Bireýi ıelene qoısa dep edim, bolmady. Endeshe, solaı eteıik, qujattardy daıyndańyz. Basqalaryń bossyńdar, marsh!
Demimizdi ishimizden alyp otyrǵan biz qyrǵıdan yqqan torǵaıdaı dúr kóterildik.
– Jigitter, aıta júrińder, esepshottyń nómiri – 0002000,– dep daýystady esepshi sońymyzdan.
Iá, úmitkerlerden habar kútemiz.
Nurmahan ELTAI.
Qyzylorda oblysy.
Ot basyndaǵy «oshaǵan»
Áıeli kúıeýine:
– Sen maǵan «semirip bara jatyrsyń» deýshi ediń ǵoı. Altyn syrǵa satyp alyp berseń, aryqtaımyn.
– Buǵan altynnyń qatysy qansha?
– Endi, syrǵa satyp alsaq eki aı ash otyrmaımyz ba?!.
* * *
Áıeli kúıeýine:
– Qurysyn, men senen ketemin, jolyma aqsha ber eń bolmasa.
Kúıeýi az-maz aqsha beredi. Áıeli:
– Qaıtar jolǵa she?
* * *
– Altyn satatyn dúkenniń janynan ótip bara jatyp meniń nege jylaǵanymdy bilesiń be?
– Bilemin, biraq mende ondaı aqsha joq qoı...
* * *
– Bir jaǵymdy, bir jaǵymsyz jańalyǵym bar.
– Aıta ber.
– Men senimen ajyrasamyn!
– Al jaǵymsyz jańalyńyz qandaı...
Múıisti júrgizetin Berik SADYR.