Ken izdeýshi

Kásibine adaldyǵynan jańylmaǵan Qasan Qamashev týraly bir úzik syr

Qazaq eliniń ár óńiri tabıǵı baılyqqa, ásirese, Mendeleev kestesindegi tabıǵı mıneraldarǵa óte baı. Sonyń ishinde, quramynda bor, kalıı, magnıı, brom, lıtıı, rýbıdıı, sezıı sekildi elementter molynan kezdesetin hımııalyq ken jynystaryn zertteý men ıgerýdiń mańyzy aıryqsha deı alamyz. Qazaqstandyq ǵalymdar elimizdegi 109 tuz kúmbezinde kalııdyń, al 24 tuz kúmbezinde bordyń mol qory baryn zertteýlerinde anyq­taǵan. Jeti qat jer astyndaǵy osyndaı tabıǵı baılyqty kóz maıyn taýy­sa zertteýshilerdiń biri – Qasan Qamashev.

Kásibine adaldyǵynan jańylmaǵan Qasan Qamashev týraly bir úzik syr

Qazaq eliniń ár óńiri tabıǵı baılyqqa, ásirese, Mendeleev kestesindegi tabıǵı mıneraldarǵa óte baı. Sonyń ishinde, quramynda bor, kalıı, magnıı, brom, lıtıı, rýbıdıı, sezıı sekildi elementter molynan kezdesetin hımııalyq ken jynystaryn zertteý men ıgerýdiń mańyzy aıryqsha deı alamyz. Qazaqstandyq ǵalymdar elimizdegi 109 tuz kúmbezinde kalııdyń, al 24 tuz kúmbezinde bordyń mol qory baryn zertteýlerinde anyq­taǵan. Jeti qat jer astyndaǵy osyndaı tabıǵı baılyqty kóz maıyn taýy­sa zertteýshilerdiń biri – Qasan Qamashev.

Qasan Qamashevtyń bala kúni­nen tabıǵı baılyqty zertteý­ge, ıgerýge ań­­­sary aýdy deýge bolady. О́ıtkeni, ol mektep bitirisimen Qazaq taý-ken ıns­tıtýtynyń taý-ken ınjener-geo­log mamandyǵyna oqýǵa tústi. Sodan be­ri ken izdeý isine belsene aralasty. Onyń 1957 jyldan bergi eńbek joly In­der aýdanyndaǵy ken kózderin zertteýmen, ıgerýmen órbip keledi. Onyń óz ká­sibin jetik biletindigi 1964-1976 jyl­da­ry Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Sátı­mola kúmbezindegi tuzdy qabattarǵa júrgizilgen barlaý jumystar kezinde jar­­qyraı kórindi. Sol jyldary aǵa geo­log laýazymyndaǵy Q.Qamashevtyń je­tek­­shiligimen №25 uńǵyma burǵylanyp, qun­dylyǵy joǵary borat qory tabyldy. Kaspıı mańy jáne Sátımola kúmbezindegi bor, borly-kalııli tuzdardy izdeý, barlaý maqsatynda sala mamandarymen birlese 24 ǵylymı eńbek jazdy. Tabıǵı baılyq qorlary týraly 16 ret geologııalyq tal­daý qorytyndysyn jasapty. 1974 jyly Máskeýdiń tórinde KSRO Ǵylym aka­de­mııasynda Sátımola ken ornyna qa­tys­ty geologııalyq taldaýyna jaqsy baǵa be­rildi.

Ken izdeýden, óz kásibine adal­dyq­tan jalyqpaǵan Q.Qama­shevtyń jemis­ti jumysyna kezinde Inder borat rýdnıginiń dırektory bolǵan Qu­saıyn Baıbosynov «Qamashev – bul Sátımola» dep pikirin bildirgen. ShQ «Satbor» JShS bas dırektory Talǵat Qasenov te tek Qazaqstanda ǵana emes, álemde teńdesi joq «Sátımola» ken ornyn bylaısha sıpattaıdy. «Bul – Qasan aǵanyń jas kezinde ashqan eń iri ken orny. Búginde «Sátımola» el ekonomıkasynyń órken jaıýyna yqpal etetin iri óndiris ornyna aınaldy. Taıaýda Indýstrııa jáne jańa tehnologııa­lar mınıstrliginde 75 jyl boıy jylyna 25 mıllıon tonna ken óndiriletin joba bekitilýi, sóıtip, 45 jyldyq jumys baǵdarlamasy saraptamadan ótkizilýi kózdelip otyr», deıdi qazba baılyqty barlaýdyń úzdigi atanǵan asqar taý­daı akademık, alǵashqy ken ornyn ashýshy aǵasyn ardaq tuta biletin Talǵat Qasenov.

«Satbor» basshysynyń aıtýynsha, qazir atalǵan ken ornyna ınvestısııa tartylyp jatyr. 2014-2017 jyldar aralyǵynda «Sátımola» ken ornynda taý-ken óndirisi men ınfraqurylymdyq nysandar qurylysy aıaqtalmaq. Al taý-ken óndirisiniń negizgi jumystary 2017 jyldan 2089 jylǵa deıin jalǵasyn tabady. Demek, Qasan Qamashevtyń qaty­sýymen ashylǵan «Sátımolanyń» mol baılyǵy el ıgiligine jaratyla bermek.

 Mine, muny jeti qat jer as­ty­nan ken izdegen Qasan Qama­shevtyń tynymsyz eńbeginiń jemisi deı alamyz. Kúni-túni geo­logııalyq kartalarǵa úńilip, geo­logııalyq taldaýlar qory­tyn­dylaryn tereń zerdelegen Qasan aǵa búginde jan-jaǵyna seksen jastyń bıiginen qýana kóz tastaıdy. Inder topyraǵyndaǵy mol baılyqty el qajetine jaratýdaǵy eńbegi elenip, Inder aýdanynyń qurmetti azamaty atandy. О́ziniń taý-ken óndirisin órkendetýge shejireli jolyn Talǵat Qa­senovteı izbasary basqaratyn ShQ «Satbor» JShS-da keńesshi qyzmetimen sátti jalǵastyryp keledi. Tolymdy tájirıbesinen tálim alyp, Reseı, Ýkraına sekildi elderde abyroıly eńbek etip júrgen shákirtteri jıi habar­lasyp, aqyl-keńesin surap turady. Mar­garıtadaı ómirlik serigimen birge ul-qyzynan taraǵan nemere-jıenderiniń shatty kúlkisine bólenip otyr.

Joldasbek ShО́PEǴUL,

«Egemen Qazaqstan».