Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda Keden odaǵynyń aqparattyq júıesin qurý, elektrondyq qujattar almasý jáne bankrottyq máselelerine arnalǵan zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq, birqatar zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý merzimi belgilendi.
Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda Keden odaǵynyń aqparattyq júıesin qurý, elektrondyq qujattar almasý jáne bankrottyq máselelerine arnalǵan zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq, birqatar zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý merzimi belgilendi.
Depýtattar «Keden odaǵynyń syrtqy jáne ózara saýdasynyń ıntegrasııalanǵan aqparattyq júıesin qurý, onyń jumys isteýi jáne damýy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, maquldady. Osy kelisim Keden odaǵynyń keden aýmaǵyndaǵy syrtqy jáne ózara saýdany tıimdi retteýge, sondaı-aq, ekonomıkalyq ıntegrasııa úderisterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Kelisim 2010 jylǵy 19 qarashada Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamnyń Memleketaralyq keńesiniń sheshimimen maquldanǵan. Mundaı júıe kedendik, salyqtyq, kóliktik, fıtosanıtarlyq, veterınarlyq jáne sanıtarlyq baqylaýdy tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Qazaqstannyń Ulttyq shlıýzi aqparattyq júıesi Keden odaǵynyń syrttaı jáne ózara saýdasynyń ıntegrasııalanǵan aqparattyq júıesiniń segmenti retinde tolyǵymen ázirlengeni de atap aıtyldy. Jáne Reseı Federasııasy men Belarýs Respýblıkasynyń, sondaı-aq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń segmentterimen ıntegrasııalanýǵa daıyn ekendigi kóldeneń tartyldy. Zań jobasyn qabyldaý 2014 jyldyń 1 qańtarynan bastap elektrondy memleketaralyq aqparat almasý arqyly Keden odaǵynyń aýmaǵynda ózara saýda múmkindigin joǵarylatýdy jáne memlekettik baqylaýdy nyǵaıtýdy qamtamasyz etedi.
Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Asqar Jumaǵalıev depýtattardyń suraqtaryna jaýap berdi. Sáken Jylqaıdarovtyń Ulttyq shlıýzdi qurýǵa qansha qarajat jumsaldy degen suraǵyna oraı jaýabynda mınıstr júıeni qalyptastyrý úshin 3,4 mıllıard teńge kózdelgendigin, qazirgi kezde sonyń 2 mıllıardy ıgerilgendigin aıtty. Al qalǵan qarjy kelesi jyly ıgerilmek. Aqparattardyń qoljetimdigi týraly Ersultan Bekturǵanov surady. Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, aqparattardy tek memlekettik organdar ǵana emes, sonymen qatar, zańdy jáne jeke tulǵalardyń tegin alýlaryna bolady eken. Vıktor Kııanskıı Keden odaǵy komıssııasymen kelisimge qol qoıylǵandyǵyn, qazir onyń joqtyǵyn, endi Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa bolǵaly kelisimder qanshalyqty zańdy sanalady degen saýalyn kóldeneń tartty. A.Jumaǵalıevtiń aıtýynsha, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Keden odaǵy komıssııasynyń zańdy jalǵasy bolyp tabylatyndyqtan, qol qoıylǵan kelisimder de zańdy kúshinde qala bermek. Aıgúl Solovevanyń suraǵyna oraı jaýabynda aqparattyq qaýipsizdik máselesi tolyqtaı tekseristen ótkennen keıin ǵana júıe iske qosylatynyn mınıstr jan-jaqty jetkizdi.
Depýtattar kelesi kezekte «Keden odaǵynyń biryńǵaı keden aýmaǵynda syrtqy jáne ózara saýdada elektrondyq qujattar almasý kezinde aqparattyq tehnologııalardy qoldaný týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Eger árbir tarap memleketiniń zańnamasyna sáıkes qujatty jazbasha resimdeý talap etilse, onda Keden odaǵynyń komıssııasy aıqyndaıtyn qujattaý qaǵıdalary men talaptary boıynsha resimdelgen elektrondyq qujat osy talapqa sáıkes keledi dep esepteledi. Elektrondyq qujat komıssııa naqtylaǵan talaptar men erejege saı resimdelse, ony mórmen rastaý talap etilmeıdi. Komıssııanyń resimdelgen elektrondyq qujaty zańdy kúshi jaǵynan elektrondyq qujatty jasaýshynyń qoıǵan qolymen jáne mórmen rastalǵan qaǵaz jetkizgishtegi uqsas qujatpen teń dep tanylady.
Sonymen qatar, palata «Ońaltý jáne bankrottyq týraly» zań jobasyn ilespe túzetýlerimen ekinshi oqylymda maquldady. Zań jobasynda bankrottyqtyń qazirgi júıesin álemdik standarttar deńgeıinde jetildirý qamtamasyz etiledi jáne kepildi kredıtorlar múddeleriniń basymdyǵy belgilengen. Bul óz kezeginde Dúnıejúzilik banktiń «Kredıt alý» jáne «Tólem qabilettiligin sheshý» ındıkatorlary boıynsha «Doing Business» reıtıngindegi Qazaqstannyń pozısııasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Ásirese, bızneske túsetin ákimshilik júktemeni tómendetip, eldegi bıznes-ahýaldy jaqsartady jáne memlekettiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrady dep kútilýde.
Zań jobasyn qaraý barysynda depýtattar kredıtordyń boryshkerdi bankrot dep taný týraly ótinishpen sotqa júginýine múmkindik beretin merzimdi ulǵaıtý; bankrottyqtyń aldynda boryshkermen jasalǵan mámilelerdi jaramsyz dep taný úshin negizderdi keńeıtý jáne naqtylaý; ákimshini óz ókilettikterin oryndaýdan shettetý, sondaı-aq, ony tirkeý esebinen alý úshin negizderdiń tizbesin tolyqtyrý; ákimshige qosymsha syıaqy tólemderiniń sharttaryn naqtylaý bóliginde birqatar normalardy qaıta súzgiden ótkizgen. Zań jobasyn qaraý barysynda depýtattar bankrottyq kezindegi zańsyz áreketter, ádeıi jáne jalǵan bankrottyq úshin sanksııalar bóliginde, sondaı-aq, ákimshilerdiń mindetterin sınhrondaý men olardy oryndamaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik bóliginde Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń birqatar normalaryn da qaıta qarap shyqqan. Sóıtip, bankrottyq kezindegi ádeıi jáne jalǵan bankrottyqty jasaýda kináli dep tanylǵan adamdardyń belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrýdy; bankrottyq kezindegi zańsyz áreketteri úshin sottalǵan adamdardyń tirkelýine (qaıta tirkelýine) zańdy tulǵanyń tyıym salýyn; bankrottyń múlki men isterin basqarý boıynsha barlyq ókilettikterdi atqarýshy organdardan ákimshige aýystyrýdy; bank qupııasyn qamtıtyn, bankrottar týraly málimetterdi ońaltý jáne bankrottyq salasyndaǵy ýákiletti organǵa berý tetigin; boryshker bankrot dep tanylǵan kúnnen bastap boryshkerdiń salyq mindettemelerin oryndaýdy qamtamasyz etýdiń tásilderin qoldanbaýdy kózdeıtin túzetýler engizilip otyr.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».