О́tken aptanyń basynda bolǵan aıazdy kúnder kenshiler astanasynda turǵyn úılerdi jylytý salasynda toń bolyp qatqan talaı máseleniń baryna kóz jetkizdi. Qaladaǵy kóptegen kóp qabatty úılerdegi páterler azynap ketip, el ákimdik jaqqa aryz-shaǵymdy qarsha boratty. Resmı derekke sensek, aıazdy kúnderi qaladaǵy jylý berýmen aınalysatyn mekemeniń dıspetcherlik qyzmetine qaraǵandylyqtardyń 457 shaǵymy tirkelipti. Aryz-shaǵym negizinen Suryptaý, Prıshahtınsk, Maıqudyq eldi mekenderinen jáne Ońtústik-Shyǵys shaǵyn aýdanynan kelip túsken.
Shý shyǵarǵan osy shetin máselege baılanysty ótken onlaın-jıynda oblys ákimi Jeńis Qasymbek Arqa tósindegi saqyldaǵan sary aıazdyń jylý berý salasyndaǵy talaı kemshiliktiń betperdesin sypyrǵanyn ashyq aıtty.
– Bir aptadan astam ýaqyt aıaz boldy. Kemshilikterimiz belgili boldy, qıyndyqtar anyqtaldy. Qorytyndy jasap, problemanyń sheshimin tabýymyz kerek, – dedi ol.
О́ńir basshysy Saran qalasy men Shahan kentinde jylý qazandyqtarynyń qurylysy búginge deıin aıaqtalmaı otyrǵanyna qynjylys bildirdi.
– Tezdetýlerińizdi suraımyn. Biz kelesi qysqa jańa qazandyqpen kirýimiz kerek, – dep máseleniń kún tártibinde ótkir turǵanyn eske saldy.
Al qystyń kózi qyraýda qala páterlerindegi jylýdyń azaıyp ketý sebebiniń biri kádimgi qubyrǵa baılanysty bolyp shyqty. «Baqsaq, baqa eken» demekshi, jylý berýdiń kúre tamyryndaı tartylyp jatqan qubyrlar «tyr jalańash» bolyp shyqty. Myna soraqylyqty qarańyz: qaladaǵy 112 shaqyrym bolatyn jylý qubyrynyń syrtyndaǵy oramasy joq eken. «Teplotranzıt Karaganda» JShS bas dırektory Álisher Ibragımov qalalyq ákimdikte bolǵan jıynda qalyptasqan jaǵdaıǵa túsinik berdi.
– Jylýdy saqtaıtyn orama magıstraldyq jeliniń 76 shaqyrymynda jáne taratýshy jeliniń 36 shaqyrymynda joq. Munyń ózi qańtardyń alǵashqy onkúndiginde jylýmen qamtýdyń sapasyna keri áserin tıgizdi, – dep aqtaldy ol.
Jalpy atalǵan mekeme 2019 jyly magıstraldy júıelerdegi oramany qalpyna keltirý jobasyn ázirlep, byltyr memlekettik saraptamaǵa ótkizgen eken. Bul jobanyń quny 5,6 mlrd teńgeni quraıdy. Qazir taratýshy jelige arnalǵan dál osyndaı joba memlekettik saraptamada qaralyp jatqan kórinedi.
Qala ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev jylý qubyrlaryn qaptaý jumystaryn magıstraldyń eń basynan, ıaǵnı jylý elektr stansasynan bastap Suryptaý eldi mekenine deıingi aralyqta júrgizý kerek dep sanaıdy. Buǵan qajetti qarajatty tabýdy qala ákimi ekonomıka bólimine tapsyrdy.
Bir qyzyǵy, qazirgi ýaqytta kenshiler astanasyndaǵy turǵyn úı, ónerkásiptik kásiporyndar men áleýmettik mádenı-turmystyq nysandardyń qarqyndy júrgizilip jatqan qurylysy páterlerge keletin jylýǵa «jıendik» jasap, ol da bir jaǵynan keri áserin tıgizip jatqan kórinedi.
Máselen, qala ákiminiń kommýnaldyq máseleler jónindegi keńesshisi Beket Kósheǵulovtyń aıtýynsha, eger 2016 jyly aýa temperatýrasy -32°S kezindegi jylýdyń eseptik birligi 116 Gkal/saǵ-ty qurasa, 2020 jyly ol 200-300 Gkal/saǵ aralyǵynda bolǵan eken.
– Tutynýshylardyń qosylǵan júktemesi kezindegi normatıvtik ysyraptardy eskere otyryp, tapshylyq 250 Gkal/saǵ-ty qurady. Tapshylyqtyń ósýine stansanyń normatıvtik temperatýralyq kestesiniń saqtalmaýy, sondaı-aq magıstraldyq jeliniń birinshi jáne ekinshi kezeginiń ótkizý qabiletiniń bolmaýy basty áser etken sebeptiń biri dep aıtýǵa negiz bar. Sonymen qatar jeltoqsan-qańtar aılarynda JEO-3-tiń №6 týrbınasyn jóndeý jumystary júrgizildi. Nátıjesinde, eki qazandyq rezervte boldy, – dedi ol mán-jaıǵa túsinik berip.
Osy oraıda, jylý qubyrynyń syrtyndaǵy qańyltyr orama qaıda ketti degen oryndy suraq til ushyna keledi. Keıbir derekterge qaraǵanda, strategııalyq mańyzy zor magıstraldyq jeliniń «tonyn» sýyq qoldy urylar sypyryp áketip, temir synyqtaryn qabyldaıtyn beketterge ótkizedi eken. Sonda, jergilikti tártip saqshylary qaıda qaraǵan degen zańdy suraq týady.
Endi tyǵyryqtan shyǵar joldy tabý úshin qala basshylary ne istemek? Birinshi kezekte oblystyq jáne qalalyq ákimdikter «Teplotranzıt Karaganda» kompanııasyna qarjylaı qoldaý kórsetetin bolady. Bul qarajat qubyrlardy jylytqysh materıaldarmen qaptaýǵa jáne jóndeýge jumsalady. Sodan keıin jylý elektr stansasynyń múmkindigine qaraı, qurylys júrip jatqan nysandardy jylýmen jabdyqtaý úshin tehnıkalyq sharttardyń berilýin baqylaý kúsheıtiletin bolady. Budan bólek, «Karaganda Energosentr» JShS aldaǵy bes jylda qýattylyǵy 110 MVt bir týrbına jáne 180 Gkal/saǵ óndiretin bir qazandyq salýdy josparlap otyr.
Sonymen qatar qala ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev quny 22 mlrd teńge bolatyn jańa jylý jelisi qurylysynyń bastalǵanyn aıtty. Úsh jylda júzege asýy tıis dep josparlanǵan bul joba Qaraǵandynyń bolashaqtaǵy ortalyǵy Ońtústik-Shyǵys shaǵyn aýdany úshin óte mańyzdy bolmaq. Bıyl jobaǵa respýblıkalyq bıýdjetten 3,2 mlrd teńge qarajat bólingen.
Al aıazdy kúnderi úıinde otyryp búrseń qaqqan qala turǵyndarynyń kóńilin jylytarlyq sońǵy jańalyq mynaý: olar úshin jylý turaqsyz berilgen kezeńdegi qyzmetke tólemaqy qaıta esepteletin boldy.
QARAǴANDY