Byltyr eldiń irgesinen indettiń belgisi baıqalyp, ile-shala karantın jarııalanǵanda eń aldymen qınalǵan kóktemgi egiske endi kiriskeli otyrǵan sharýalar boldy. Árıne, ilki sátte iri qalalarda turatyndarǵa da ońaı tımegeni anyq.
Biraq egin egip, mal baqqan dala jurty pandemııa bastalǵanda erteńgi kúni kómeskilengendeı daǵdaryp qalǵan. Degenmen kóp uzamaı-aq bul tyǵyryqtan da shyǵatyn jol tabyldy. El azamattary qıyn sátte aýyl halqy úshin memlekettik baǵdarlamalardyń bergeni kóp bolǵanyn aıtady. Mysaly, Qyzylorda oblysyndaǵy Qazaly aýdanynda tek «Jumyspen qamtýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda jalpy quny 3 mlrd 11 mln teńge bolatyn 42 joba iske asyryldy. Baǵdarlama sheńberinde 150 oryndyq aýyldyq klýb salynyp, Shyǵys jastarynyń jalyndy jetekshisi Ǵanı Muratbaev esimin ıelengen aýylǵa tabıǵı gaz tartyldy. Kóptegen áleýmettik nysandar jóndeýden ótti.
– Elbasy bastamasymen qolǵa alynǵan «Aýyl – el besigi» jobasyna oraı byltyr Bekarystan bı aýylyna 1 mlrd teńgege jýyq qarjy bólindi. Irgeli aýyldaǵy túıindi máseleniń biri aýyz sý jaıy edi. Úıler tolyq servıstik jelige qosylyp, mektepke kúrdeli jóndeý jasaldy. Turǵyndar bizge bazyna retinde jıi aıtatyn problemanyń biri kósheler máselesi bolatyn. Aýyldaǵy 10 kóshege asfalt tóselip, jaryq tartyldy, – deıdi aýdan ákimi Murat Ergeshbaev.
Aýdan ortalyǵy Áıteke bı kenti «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyry magıstraldi jelisine oblys aýmaǵynda alǵashqy bolyp qosylǵan iri eldimekenderdiń biri. Aýdan ákimdigi endi Qazaly qalasyna «kógildir otyn» jetkizýdiń qamyna kirisip ketti. Qaladan keıin aýdan ortalyǵyna jaqyn Jalańtós batyr, Qashaqbaı Pirimov jáne Basyqara aýyldaryn gazdandyrý úshin aýdan bıýdjetinen 22,6 mln teńge bólinip, joba ázirlengen. Bastama qoldaý taýyp, qarjy bólinse, jazda qurylysy bastalady.
Aýdandaǵy aýylaralyq joldar da birshama jónge kelip qalǵany baıqalady. Byltyr osy jumysqa 2,8 mlrd teńge qaralyp, aýdandyq mańyzy bar 60 shaqyrym, eldi mekender ishindegi 70 kóshe jóndeldi. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda qala men kenttiń eki aralyǵyndaǵy joldy keńeıtý jumystary bastalyp ketti. Bıyl Káýkeı aýylyna aparatyn avtomobıl joly aıaqtalady. Osy jyly qoldanysqa beriletin ıgilikter qatarynda «Qarlań» kópiri men Qojabaqy aýyly, Qazaly qalasy men «Álseıit» kópiri aralyǵyndaǵy joldar tur. Al Basyqara men Abaı eldi mekeniniń aralyǵyndaǵy 20 shaqyrym joldy jóndeýdi jalǵastyrýǵa oblystyq bıýdjetten 306 mln teńge bólindi. Osy jyly Áıteke bı kentinde 5, Qazaly qalasyndaǵy 10 kóshe asfalttalady. «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda Áıteke bı kentinen 20 kósheni asfalttaý úshin tıisti basqarmalarǵa usynys berildi. Osyndaı jumystar arqyly aýdanda jol sapasy jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. 2017 jyly aýdandaǵy avtomobıl joldarynyń 66,4 paıyzy jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıda dep baǵalansa, byltyr bul kórsetkish 75,6 paıyzǵa jetti.
Pandemııa kezinde jumysynan aıyrylyp, kásibi toqtaǵan jurttyń qınalyp qalmaýyna basa mán berildi. Osy baǵytta aýdanda «Jumyspen qamtýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy» baǵdarlamasy arqyly birqatar jobalar daıyndalyp, myńdaǵan turǵyn jumyspen qamtamasyz etildi. «Eńbek» baǵdarlamasy arqyly 928 qazalylyq 555 myń teńgeden qaıtarymsyz grant aldy. Bul kóp adamnyń kásippen aınalysyp, is bastaýyna sebepker boldy.
Sońǵy jyldary Qazalyda qurylys qarqyndy júrýde. О́tken jyldyń ózinde quny 2,9 mlrd teńge bolatyn 15 nysannyń qurylysy júrgizilip, onyń ony qoldanysqa berildi.
Qazir 600 oryndyq mádenıet úıi, aýysymyna 250 kelýshige arnalǵan emhana, Qazaly qalasyn gazdandyrý, Janqoja batyr men Maıdakól eldi mekenderindegi turǵyn úılerge servıstik aýyz sý jelilerin tartý júrip jatyr. Olardyń barlyǵy jyl ishinde aıaqtalady dep josparlanýda.
Syrdarııanyń eki jaǵalaýyn qatar jaılaǵan aýdan halqy úshin eń basty máseleniń biri kópir ekendigi belgili. Osydan 2 jyl buryn Álseıit tusynda stasıonarly kópir salynyp, Qazaly men Aral turǵyndarynyń qýanyshyna kýá bolǵanbyz. Endi aýdan jurty qys pen kóktemde arnadan alynyp, eldiń qatynaýyna qıyndyq týǵyzyp júrgen «Qarlańdaǵy» qalqymaly kópir máselesin sheship berýdi jıi kóterip júr. Turǵyndar talabyna baılanysty bıylǵy jyl bıýdjetinen kópir qurylysynyń jobasyn ázirlep, saraptamadan ótkizýge 80,3 mln teńge bólindi. Aýdan ákimdigi qujat daıyn bolǵan ýaqytta tıisti oryndarǵa qurylysty qarjylandyrýǵa usynys beredi.
Byltyrǵy pandemııa eldiń birligi synǵa túsken sát boldy. Jumylǵan jurttyń arqasynda talaı jaqsy bastamalar júzege asty. Aýdandaǵy erikti jastardyń uıymdastyrýymen kásipkerlerden 2 mln teńgeden astam qarjy jınalyp, oǵan júzdegen otbasyǵa azyq-túlik jetkizildi. Jastar resýrstyq ortalyǵy janynan «Raqmet» dúkeni iske qosylyp, 100-ge jýyq otbasy qajetti turmystyq zattarmen tegin qamtamasyz etildi. Qazaly qalasy men Qumjıek, Ǵ.Muratbaev aýyldyq okrýgteriniń eriktileri 3 otbasyǵa úı salyp berdi, «Qareket» qory turǵyn úıge muqtaj bes shańyraqqa baspana kiltin tabys etti. Jergilikti iri kompanııalar da qolushyn sozyp, ortaq iske úlken úles qosty. Byltyr jyl sońynda Qazaly aýdanaralyq arýhanasynan «Petro Qazaqstan Qumkól Resorsız» AQ demeýshiligimen ottegi stansasy ashyldy. Zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan stansa Qazalymen kórshiles Aral, Qarmaqshy aýdany men Baıqońyr qalasyn ottegimen qamtamasyz ete alady.
Birde tolyp, birde solyp aǵatyn Syrdarııa ózeniniń arnasy byltyr kúrt túsip, egistiń sýdan qalý qaýpi týǵanyn dıqandar áli umyta qoıǵan joq. Tıisti oryndardyń sý tapshylyǵy bolýy múmkin degen boljamyna oraı aýdan kóleminde 17 675 gektarǵa túrli daqyl egýde ártaraptandyrý baǵytyna basa mán berildi. Tapshy sýdyń ózin tıimdi paıdalanǵan dıqandar kúzde qambany toltyryp, Qazaly oblys kóleminde aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýden «Úzdik aýdan» atandy.
TMD elderi men Polshaǵa aqtalǵan kúrish pen kúrish untaǵy eksporttaldy. Budan bólek 1 myń tonnadan astam balyq ónimderi Reseı, Danııa, Germanııa, Grýzııa, Qytaı memleketine jóneltildi. Byltyrdan bastap «Orda Qyzylorda» JShS aýdannan Germanııaǵa qamys eksporttaı bastady.
Aýdanda tórt túliktiń barlyq túriniń kóbeıýine turǵyndardyń jeke qarajattarynan bólek memlekettik baǵdarlamalardyń da kóp kómegi tııýde. Karantındik shekteýlerge qaramastan, byltyr aýdandaǵy kásiporyndarda 15,5 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. Aýdanda teplovoz ben vagon jóndeý qyzmet ejelden jolǵa qoıylǵan. Keregin syrttan tasýdyń tıimsizdigin túsingen jurt sońǵy jyldary azyq-túlik ónimderimen qatar asfalt, beton, tigin óndirisin óristetip otyr. Bul saladaǵy kásip ıeleri memlekettik qoldaý sharalaryn aıqyn sezinýde.
Jyl ishinde túrli memlekettik baǵdarlamalar aıasynda 1 250 adam 3 mlrd teńge qaıtarymsyz grant pen nesıe aldy. Byltyr aýdandar arasynda alǵash ret Qazalyda syıymdylyǵy 500 tonna bolatyn kókónis pen jemis-jıdek qoımasy ashyldy. Bul aýdanda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýǵa septigin tıgizip otyr.
Qyzylorda oblysy,
Qazaly aýdany