Kóktem jaqyndaǵannan-aq Syrdaǵy eginshi qaýymnyń qarbalasy kóbeıedi. Onyń ústine sońǵy ýaqytta ózen arnasynyń tómendep kele jatqany dıqannyń kóńiline dúdámál túsirip tur. Ásirese, jer betine qyltıyp shyqqannan sýda turatyn kúrish egistiginiń erteńi bulyńǵyrlaý.
Jalpy, sýdyń tapshylyǵy 2018 jyldan biline bastaǵan. Odan keıingi jyly da jaǵdaı jaqsaryp kete qoıǵan joq. Eginshiler byltyrǵy maýsymnan da áýpirimdep shyqty. Mamandar boljamynsha, bıylǵy maýsym da ońaı bolaıyn dep turǵan joq.
Shardaradan joǵary turǵan Toqtoǵul, Ándijan, Bahrı Tochık jáne Sharbaq sý qoımalaryndaǵy jınalǵan kólem byltyrǵydan kóp tómen. О́tken jyly osy ýaqytta Shardaraǵa joǵarydan sekýndyna 780 tekshe metr sý túsip tursa, qazirgi deńgeı odan eki esege jýyq az – 400 tekshe metr. Byltyr qarashada ótken memleketaralyq komıssııa otyrysynda jeltoqsan men osy jylǵy qańtar aıynyń sońyna deıin ózge memleketterdegi sý qoımalary arqyly bizge 7,3 mlrd tekshe metr sý keletini boljanǵan edi. Bul qazir 77 paıyz ǵana oryndalyp tur. Mundaı kezde kókten túsken ylǵaldyń da kómegi kóp bolatyn. Biraq О́zbekstan men Qyrǵyzstandaǵy gıdromet qyzmetiniń málimetinshe, bıyl jaýyn-shashyn byltyrǵydan 30-40 paıyzǵa az bolady.
Jergilikti ákimdik te tapshylyqtyń aldyn alýdyń qamyn jasap-aq jatyr. Bıyl kúrish egistiginiń kólemi edáýir azaıǵan. Syrdaǵy basty daqyl 84,4 myń gektarǵa ǵana egiledi. Esesine dándi, maıly, mal azyqty, kartop, kókónis, baqsha daqyldarynyń kólemi ulǵaıady.
Jýyrda Qyzylordaǵa osy máselege oraı arnaıy kelgen Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Serik Qojanııazov oblystyń vegetasııalyq kezeńge arnalǵan daıyndyq jumystaryn talqylaǵan májiliske qatysty. Jıynda agrarlyq sala, Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııasy, «Qazsýshar» RMK Qyzylorda fılıalynyń basshylyǵy habarlama jasap, aýdandardaǵy jaǵdaı selektorlyq baılanys arqyly baıandaldy. Egin sharýashylyǵymen aınalysatyn iri qurylymdar ókilderi usynys-pikirler aıtty.
«Qazsýshar» RMK Qyzylorda fılıalynyń dırektory Hamıt Beıimbetovtiń aıtýynsha, sý berý naýqanyna deıin 21,9 shaqyrym kanalǵa mehanıkalyq tazalaý jumystary júrgizilip jatyr. Odan bólek, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy men aýdan ákimdikterine egiletin egis kólemin ındıkatıvtik jospardan asyrmaý qajettigi jóninde eskertý hattar jiberildi. Fılıal basshysy bıyl artyq egilgen egistik úshin sý jetkizip berý qyzmetine shart jasalmaıtynyn kesip aıtty.
Aýdandarda da máseleler áli kóp. Mysaly, byltyrǵy egis maýsymynan amaldap shyqqan Jańaqorǵanda tospa joq. Darııa arnasy tómendegen jyldary aımaqty sýlandyryp otyrǵan Kelintóbe kanalyna sý kóterilmeı qalady. Aýdan ákimi Rýslan Rústemov Kelintóbemen qatar 3-4 arnanyń tazalanýy qajettigin aıtty. Jańaqorǵandyq eginshilerde «Tıisti oryndar tospa salýdy nazardan tys qaldyrmasa» degen tilek bar.
«Áıtek» sý torabynda kúrdeli jóndeý jumystary júrip jatqandyqtan byltyr Qazaly aýdanyna darııanyń eski arnasy arqyly sý jetkizildi. Uzaq jyldardan beri tolyp aqpaǵan Qaraózek boıyndaǵy kólder júıesine sý bardy. Biraq aýdandaǵy kúrishtik alqapqa sý 15-20 kún kesh jetti. Kóktemde keshikken ár kúnniń kúzgi nesibeni ortaıtyp tastaıtyny belgili ǵoı.
Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııasy Sý kodeksiniń 82 babyna sáıkes lımıt belgileıdi. Lımıt demekshi, eger Shardaraǵa joǵarydan túsetin sý kólemi artpasa sý qoımasynan alatyn úlesimiz kemip ketýi múmkin. Inspeksııa jetekshisi Seıilbek Nurymbetovtiń aıtýynsha, Kásipkerlik kodeksiniń 138 baby boıynsha bularǵa baqylaý fýnksııasy júktelgen. Inspeksııa mamandary baqylaýmen qatar qadaǵalaý da qatar júrýi kerek dep esepteıdi. Sonda tapshy sýdy talan-tarajǵa salyp otyrǵandar qatary azaıar edi.
Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Shámenov sońǵy 3 jylda sý tapshylyǵynan tabıǵı kólder júıesine qajetti mólsherdi tolyq alý múmkin bolmaı otyrǵanyn aıtyp ótti. Osynyń saldarynan Araldan keıingi iri sý aıdyny Qambash kóli tartylyp, jaǵalaýynan 250 metrge deıin sheginip ketken. Jyl saıyn myńdaǵan týrısten bosamaıtyn kól jaǵalaýy qazir qulazyp jatsa, jaqyn aýyldar kepken kóldiń ultanynan ushqan qumǵa kómilip otyr. Jaǵdaı bulaı jalǵasa berse dalanyń kúmis alqasyndaı aýqymdy aıdynnyń az jylda kózden bul-bul ushýy da ǵajap emes.
Sarqylyp turǵan Syrdarııanyń ahýaly talqylanǵan jıynda bar másele ashyq aıtyldy. Usynys-pikirlerdiń bári jınaqtalyp Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine usynylady. Soǵan oraı jumys jospary jasalady.
Bul nápaqasyn jerden tergen eginshi jurt erteń sý tapshylyǵynan qınalyp qalmaýy úshin qolǵa alynǵan amal. Al transshekaralyq ózenge qatysty túıtkil jaǵalaýyndaǵy memleketter arasyndaǵy sý bólinisi qatań saqtalǵanda ǵana tarqamaq.
Qyzylorda oblysy