Sıfrlandyrý shyǵyndy azaıtady

Tobyl óńirindegi toǵyz aýdan­ǵa qarasty 60 shaqty eldi meken­degi qaınaǵan tir­shilik pen jyldan jylǵa órkendep kele jatqan aýyl turmy­sy aýyl sharýashylyǵy kásiporyn­dary­men tyǵyz baılanysty.

– Byltyr mehanızatorlardyń jalaqy­sy 30%-ǵa ósti. Maıly daqyldardyń mól­sherin kóbeıttik. Alqaptaǵy maıly daqyl kólemi 20%-ǵa jetti. Aldaǵy 5 jyl ishinde maıly jáne dándi-bur­shaqty daqyldyń úlesin 60%-ǵa deıin jet­kizýdi kózdep otyrmyz. Basty min­det – tabys mólsherin kóbeıtip, kom­panııa­nyń qýatyn arttyrý. Bizdiń bas­ty us­ta­nymdarymyzdyń biri – jerge qar­jajatty aıamaý kerek. Jerge quıǵan aqsha­nyń qaıtarymy bar. Jer aldamaıdy, eshqashan qaryz bolyp qalmaıdy. Keri­sinshe, aıalap, kútken saıyn, qarjyń­dy ese­lep qaıtaryp berip otyrady. Qazir biz­diń sharýashylyqtarymyzda mal ba­sy da kóbeıip jatyr. Búginde et baǵy­tyn­­daǵy mal sany 3 myńǵa taıap qaldy. Mu­nyń syrtynda, sút baǵytyndaǵy iri qara­nyń sapasyn arttyryp jatyrmyz. Bu­ǵan deıin sút óndirý keshenindegi bir saýyn sıyr jylyna 5,7 tonna sút beretin. Qazir agroholdıngke qarasty «Olja-Sad­chı­kovtaǵy» nemistiń golshtıno-frız tu­qym­dy sıyrynyń árqaısy jylyna 6,7 ton­na sút beredi. Muny jyl aıaǵyna deıin 7,2 tonnaǵa deıin jetkizýdi kózdep otyrmyz. Táýligine 25 tonna sút alamyz. Al osy sútten 20-dan astam ónim shy­ǵaramyz, – dedi «OljaAgro» kom­panııasynyń basshysy Aıdarbek Qojanazarov.

Oblystyń iri saýda oryndary men dúken sórelerinen úzil­meıtin «Olja-Sadchıkovtyń» aıran, sary maı, qaımaq, súzbe, irim­shik sekildi ónimderine suranys jo­ǵary. Alaıda otandyq sút ónim­deri qazirshe syrtqa saýdalan­baı­dy. О́ıtkeni kásiporyn esh­qan­daı antıbıotık, konservant qo­syl­maǵan ekologııalyq taza ónim shyǵarady. Osyǵan baı­la­nys­ty taýardyń saqtalý mer­zimi de qysqa. Mysaly, Sad­chıkov­­­tyń súti 3-5 kúnnen ar­tyq saq­tal­maıdy, irip ketedi. Al eks­port­qa shyǵarý úshin taza ónim­­ge hımııa qosýǵa týra keledi. Osy­­laı­­sha, kásip­­oryn hımııalyq qos­­pa­­dan ádeıi bas tartyp otyr. «Se­­bebi biz­diń ónimderimizdi kóbi­­ne ba­la­baq­shalar men mektepter alady. Eshbir qospasyz taza ónim iship-jep ósken balanyń den­­­saý­­­lyǵy da myq­ty bolady. Jal­­­py sút óniminiń sapa­sy men taza­­­ly­ǵyn onyń saqtalý mer­zimi arqyly anyqtaı alasyz. Saq­talý mer­zimi qanshalyqty qysqa bol­sa, sút te son­shalyqty taza bola­dy», deıdi agroholdıng mamandary.

Byltyr bıdaıdyń ár gektarynan ortasha eseppen 15 sentnerden ónim alǵan seriktestik bıylǵy kóktemde 460 myń gektar alqapqa dán sińirýdi josparlap otyr. Onyń ishinde maıly jáne burshaqty daqyl kólemin ulǵaıtý mańyzdy. Máselen, aldaǵy egis naýqanynda seriktestik 200 myń gektarǵa jýyq alqapqa bıdaı, 50 myń gektar zyǵyr, 14 myń gektar kúnbaǵys, 9 myń gektar jasymyq egedi.

−Júgeri alqaptary jaqsy ónim berdi, byltyr ortasha 22 sent­ner­den ónim aldyq. Tipti, 44-66 sentnerden ónim bergen al­qaptar da kezdesti. Bıyl jú­geri alqabyn keńeıtýdi jospar­lap otyrmyz. Kúnbaǵys ta tıim­di daqyl, byltyr ár gektar al­qap­tan 13 sentnerden al­dyq. Bul jaq­sy kórsetkish. Jyldan-jyl­­ǵa monodaqyldan alshaqtap bara­myz. Al­daǵy maqsat – maı­ly daqyl kóle­min tıisti deń­geı­ge deıin kóbeıtip, kóp da­qyl­dy alqapqa qol jetkizý. Bul bi­rin­­shiden, topyraqtyń quna­ryn saqtasa, ekin­­shiden, sharýa­shy­lyqty naryqqa táýel­­dilik­ten qut­qarady. Qazir maıly da­­qyl­dyń naryqtaǵy bási bıdaıǵa qa­raǵan­da anaǵurlym joǵary. Sondyqtan bul baǵyt­taǵy jumystardy jal­ǵastyra beremiz, – deıdi agronom Alekseı Erın.

Agroholdıng sharýashylyqty sıfr­­lan­dyrýǵa jyl saıyn qyrýar qar­jy jumsaıdy. Byl­tyr holdıngke qaras­­ty «Ol­ja Sadchıkov» kásipornyn sıfr­­landyrýǵa 380 mln teńge jumsal­ǵan. Nátıjesinde, alqapty talǵap óńdeý, beınesaraptama jasaý, janarmaı mólsherin, kom­baındar men dán sepkish keshenderdiń jyl­­damdyǵyn baqylaý, agroskaýtıng sııaq­­ty sharýashylyqty basqarýdyń zama­­naýı júıeleri engizildi. Mysaly, agros­kaý­­tıng arqyly ár alqaptaǵy ósim­diktiń bo­ıyn, boılaý jyldamdyǵyn baqylaýǵa bolady. Buǵan drondar da paıdalanylady.

– Jalpy, egin sharýashylyǵyn sıfr­landyrý arqyly biz janarmaı shyǵynyn 30%-ǵa deıin azaıttyq, tuqym shyǵyny 10%-ǵa kemidi. Tehnıka jóndeýge kete­tin shyǵyn 20%-ǵa azaıdy. Al mal sharýa­shylyǵyna tabyndy basqaratyn Dairi Plan, iri qaranyń fızıologııalyq jaǵ­daıyn baqy­laıtyn Smax Tec, sondaı-aq mal azyǵyn daıyndaý-úlestirý júıe­sin engizdik. Mysaly, Smax Tec monı­to­rıng júıesi sıyrdyń dene qyzýyn, belsendiligin, qarnynyń ash-toqtyǵyn, qansha sý ishkenin baqylap, qatesiz anyqtaı alady. Osy arqyly sút ónimin 25%-ǵa ulǵaıttyq. Biraq sıfrlandyrýdyń jóni osy eken dep, ony barlyq jerge tyqpalaı berýdiń qajeti joq. Eń qajetti salaǵa ǵana engizý kerek. Máselen, Sadchıkovta sıyrdyń ishine bolıýs engizdik. Endi mal dárigeri ár sıyrdyń sońynda júrip, onyń jaı-kúıin jeke baqylap, ystyǵyn ólshep júrmeıdi. Bul aqparattyń barlyǵyn kompıýterden qaraımyz. Bir adamnyń kúni boıy isteıtin jumysyn jalǵyz baǵdarlama atqarady. Malshy shynymen jumys istep jatyr ma, joq álde bólmesine baryp uıyqtap jatyr ma, ony qaıdan bilesiz? Al bolıýs mundaı adamı faktordy joıady. Qazir alqaptardy sıfrlandyrý óz nátıjesin berip jatyr. Biz ár sharýashylyqtaǵy árbir kletkany baqylaýda ustaımyz. Mamandar jerdiń sapasyn, qaı jerge, qansha mólsherde tyńaıtqysh salý kerek, qaı jerge salmaý kerek, dán ekken kezde qaı jerge tuqym mólsherin kóbeıtý, ıá azaıtý kerek, soǵan deıin bilip otyrady, – dedi agroholdıng basshysy.

Kompanııa sońǵy ýaqytta et baǵy­tyn­daǵy mal basyn kóbeıtýdi kózdep otyr. Osy maqsatta bıyl agroholdıng «1000 otbasylyq fer­ma» jobasyn qolǵa alyp kór­mek. Iаǵnı agrohol­dıng maman­dary mal ósirýge beıimi bar otbasylardyń árqaısyna 100 bas iri qara beredi. Talapkerlerdi iriktep alyp, olarmen shart jasas­qannan keıin hol­dıng otbasylyq shaǵyn fermalarǵa qora-jaı berý, jaıly jaıylym berý, veterınarlyq kómek kórsetý, qysqy mal azyǵyn daıarlaý, jalǵa tehnıka berý, oqytý, úıretý, sharýashylyqqa, quqyqtyq salaǵa qatysty turaqty túrde keńes berý sııaqty mindetterdi óz moınyna alady. Sonymen qatar otbasylyq ferma ósirgen tóldi túgeldeı ózi satyp alýǵa kepildik berip otyr.

Qostanaı oblysy