Qostanaıdaǵy Ybyraı Altynsarın memorıaldyq mýzeıinde Alashtyń rýhanı kósemi Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyna arnalǵan «Uly dalanyń uly tulǵalary» atty kóshpeli kórme jumysyn bastady. Atalǵan kórmege Almatydaǵy Ahmet mýzeı-úıi men A.Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetindegi Ahań mýzeıinde turǵan qundy jádigerler qoıylǵan.
Altynsarın mýzeıiniń qyzmetkerleri taıaýda Almatydaǵy Ahmet mýzeı-úıine baryp kelgen. Sapar barysynda qostanaılyqtar ahmettanýshy ǵalymdarmen taǵylymdy kezdesý ótkizip, qos mýzeı rýhanı baılanysty nyǵaıtý jáne ǵylymı izdenis jumystaryn jandandyrý, ózara tájirıbe almasý týraly memorandýmǵa otyrǵan. Osy qujat negizinde Ahmet mýzeı-úıinen Alash qaıratkeriniń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty birsypyra qundy qujattardyń kóshirmeleri Tobyl óńirine ákelindi. Munyń ishinde tergeý kezinde túsirilgen Ahańnyń fotosýreti men saýsaq tańbalarynyń daktıloskopııalyq kóshirmesi bar. Olardyń bári atalǵan kórme arqyly kópshilik nazaryna usynylyp otyr.
– Sonymen qatar kóshpeli kórmege oblystyq ǵylymı-ólketaný mýzeıinde turǵan Baıtursynulynyń aǵasy Aqtas Shoshaqulynyń kiseni qoıyldy. Ahańnyń atasy Shoshaqtyń Aqtas, Baıtursyn, Sabalaq atty úsh uly oıaz Iаkovlevtiń basyn jaryp, Sibirge aıdalǵanyn bilesizder. Aqtas aıdaýdan qashyp kelgende, osy kisendi elge alyp kelgen eken. Keıin urpaqtaryna qaldyrǵan. 1957 jyly Aqtastyń urpaqtary kisendi ólketaný mýzeıine tabys etken. Al Ahmet Baıtursynulynyń ózi ustaǵan taıaǵyn Báıseıit Seıdahmetuly degen kisiniń urpaqtary ákep bergen. Sondaı-aq Ahań ýnıversıtetinen alynǵan «Masa» jınaǵynyń túpnusqasy, Ahmet mýzeı-úıinen alynǵan Ahmet Baıtursynulynyń qaıtys bolǵanyn rastaıtyn kýálik kórmege qoıylyp otyr, – dedi Ybyraı Altynsarın memorıaldyq mýzeıi dırektorynyń orynbasary Saltanat О́telbaeva.
Qostanaıda ashylǵan kórmeniń ashylý rásimine Almatydaǵy Ahmet mýzeı-úıiniń dırektory Raıhan Imahanbet arnaıy kelip qatysty.
– Aldaǵy jyly Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyn IýNESKO kóleminde atap ótemiz degen úmit bar. Osy oraıda, myna máseleni aıta ketkim keledi, Qostanaıda ýnıversıtet janyndaǵy mýzeıden bólek, Ahańa jeke mýzeı ashylýy kerek. Kezinde osy Qostanaıdyń ózinde Ahmet Baıtursynulynyń ózi turǵan úı bar dep estigen edik. Keleshekte sol úıdiń ózin úlken bir rýhanı ordaǵa aınaldyryp jiberýge ábden bolady. Ýnıversıtet janyndaǵy mýzeı dep júrgenimiz jaı zerthana ǵana, ol mýzeı qyzmetin atqara almaıdy. Sondyqtan Ahmet Baıtursynulyna Qostanaı tórinen bir mýzeı ashylsa, ábden jarasymdy. Odan bólek, Almaty qalasynda áli kúnge deıin memlekettik mártebe ala almaı júrgen Ahańnyń ózi turǵan úı, odan keıin kemeńger qaıratkerdiń týǵan jeri Aqkóldegi úıin de kıeli nysandar tizimine qostyryp, ony da memleket esebinen qarjylandyrý máselesin bárińiz jabylyp kótere berýlerińiz kerek. Ahmet Baıtursynuly «Qazaq joǵyn izdep júrgen joqtaýshy» deıdi, joqtaýshy qazaqtyń áli de túgendeıtin dúnıesi kóp. Meniń Ahmet mýzeı-úıine barýyma sebepshi bolǵan Sholpan Ahmetqyzy ǵoı. Sodan beri Sholpan apaıdyń amanatyn arqalap kelemin. Byltyr 29 qarashada Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy «Til-qural» dep atalatyn ádistemelik ortalyq ashtyq. Bul ortalyq «Alash» ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birlese otyryp, Ahańnyń 12 tomdyǵyn shyǵarýdy qolǵa alyp otyr. Bálkim, «buryn shyǵyp edi ǵoı, nege qaıta-qaıta shyǵaryp otyrsyzdar?» degen saýal týyndaýy múmkin. Munda úlken mán jatyr. Buǵan deıingi kóptomdyqty qurastyrýshylar taqyryp jaǵynan toptastyryp, Ahmet Baıtursynulynyń ózi ustanǵan qurylymdy buzyp jiberdi. Bizdiń maqsatymyz – Ahań kózi tirisinde ne jasady, sony sol qalpynda jınaqqa engizý. Aldaǵy ýaqytta bul 12 tomdyqtyń tusaýkeserin Qostanaıda ótkizemiz dep josparlap qoıdyq, – dedi Raıhan Imahanbet.
Kórmeniń ashylý rásiminen keıin mýzeıge jınalǵan kópshilik 1937 jyly Ahmet Baıtursynulyn tergegen Hamza Nurjanuly degen kisiniń Ahańdy qalaı tergegeni jóninde 1991 jyly seksen jastaǵy tergeýshiniń óz aýzynan dıktofonǵa jazylyp alynǵan áńgimeden úzindi tyńdaldy. Kólemi 20-25 mınýt bolatyn aýdıojazbany Altynsarın mýzeıine tergeýshiniń nemeresi Saıan Nurjanov ákelip tapsyrypty.
– Men atamdy kórgen joqpyn, ákemniń aıtýynsha, atam kezinde tergeýshi bolyp qyzmet atqarypty, Ahmet Baıtursynulynan jaýap alǵan. Atam bul týraly 90-jyldary aıtyp ketipti. Úıde jatqan aýdıojazbanyń jas zertteýshilerge, ǵalymdarǵa kómegi tıip qalar dep osy mýzeıge ákep tapsyrdym. Atam Amangeldi aýdanyna qarasty Baıǵabyl aýylynda týǵan. Amangeldi Imanovty, Keıki batyrdy, Ábdiǵapardy kórgen. Bul jaıynda jazylǵan estelikteri de bar, – dedi tergeýshiniń nemeresi.
Aýdıojazbanyń sapasy nashar ma, álde qurylǵy sapasyz ba, áıteýir Hamza Nurjanulynyń daýsy jańǵyryp durys estilmedi. Bir ańǵarǵanymyz, tergeýshi túrmede jatqan Alash arysynyń aldyna barmas buryn muqııat daıyndalyp, Ahańnyń 5-6 óleńin jattap alǵan eken.
Qostanaı oblysy