• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Tarıh 29 Sáýir, 2021

Kóksaraıdyń Kendebaı-Gennadııi

870 ret
kórsetildi

Búginde ony Kendebaı dep ataıtyndar da bar. Bul ertegidegi Kendebaıdaı batyr bolmasa da ónerin, adamı bolmysy men qazaqqa tán qasıetterin baǵalaǵan kópshiliktiń qoıǵan aty ekeni málim.

Tehnıkanyń tilin jetik meńgergen bolgar jigiti qazaq ánderin shyrqaǵanda jurt súısinedi. Akkordeonyn alyp, aýyldastarynyń toıynda asabalyq etken onyń qazaqshasy qaıran qaldyrady. Sózge sheshen, qazaq tiliniń bilgiri, bolgar etnosynyń ókili Gennadıı Stomatov ózin Shámshiniń inisi sanaıdy. Onyń ózindik sebepteri de joq emes.

Derekterge júginsek, 1936-1951 jyldar aralyǵynda stalındik qýǵyn-súrginge ulttyq nyshanyna baılanys­ty 3 600 000 adam ilikken eken. Barlyǵy 17 ulttyń ókilderi de­portasııaǵa ushyrady. Sto­matovtar otbasy solardyń biri. Otyrar aýdanyna 1939 jyly Moldavııadan kúshtep kóshi­rilgen otbasynyń otaǵa­sy Vıktor Stomatov kolhozda dúkenshi, jumysshy bolyp istegen. Al onyń uly Gennadıı segizjyldyqty bitirisimen meha­nızatorlyqty meńgerip, aýylda qalýdy uıǵarǵan. Zeı­net­kerlikke shyqqansha ujymsharda traktor, kombaın júrgizip, aýdannyń damýyna óz úlesin qosqan. Al akkordeonmen ózin súıemeldep án shyrqaý bala kúnnen bergi hobbıi. Qazaqsha maqal-mátel­diń maıyn tamyza aıtar sheshen asaba retinde daralanǵan dary­n ıe­si negizinen Shámshi Qal­daıaqov­tyń ánderin oryndaıdy. Baı­qaýlarǵa da qatysqan. «Qa­zaq elinde dúnıege kelgen ulty basqa adamnyń qazaq tilin jetik meńgergenine tańqalmaý kerek, óıtkeni ol zańdylyq. Aýyl­da týyp-óstim, dostarym, jol­das­tarymnyń bári qazaq. Áke­miz sonaý 1939 jyly kóship kel­gen kezdegi qıyndyqtardy aı­typ otyratyn. Qazaq halqy­nyń baýyrmaldyǵyn, qonaq­jaılyǵyn, meıirimin biz de sezip, kórip óstik. О́zgesiń dep shettetken, qyryn qaraǵan emes. Yn­tymaǵy jarasqan, birligi bekem elde barlyq qýanysh pen qıyn­dyqty birge bólisip, biz de bir áýletke aınaldyq. Elimizdegi yn­ty­maq, birlik, qarqyndy damý El­basy Nursultan Nazarbaev­tyń jáne onyń sarabdal saıasatyn utym­dy jalǵastyryp kele jat­qan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saıasatynyń nátıje­si ekeni anyq. Jeńgeń bola ma, álde apa dersiń jubaıym Vera ekeýmiz 2 ul, 4 qyz tárbıelep, nemere súıip otyrmyz. Quda­larymyzdyń biri – qazaq, endi biri – tatar, tatýmyz. Qazaqtyń bir­týar uly Shámshini aǵa tuta­myn. Kisiligi, azamattyǵy jo­ǵary ony pir tutamyn, án­derin erekshe unatamyn. Aǵa­myzben talaı kezdesip, dastar­qandas bol­ǵanbyz. Ekeýmiz bir óńirdiń týma­symyz ǵoı. Men de osy Otyrar aýdany Kók­saraı aýylynda dú­nıege kel­gen­min. Jas kezimizde talaı toı­dy bas­qarǵanbyz, sonda kóbi­ne Shám­shiniń ánderin shyr­­qaı­myn. Iá, 1997 jyly Jam­­byl­­da ótken Shámshi ánderi­­n­iń baı­­qaýynda júldeli úshin­shi oryn­­dy ıelendim. Áli de akkor­deonymdy alyp, shaqyr­ǵan jer­­lerde Shámshi ánderin shyr­qap­ júrmin», deıdi bizben áń­gi­mesinde Gennadıı Vıktoruly.

Al Gennadıı Stomatovtyń jubaıy Verany Kóksaraı jurtshylyǵy kindik sheshemiz dep erekshe syılaıdy. 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúni polıak qyzy Vera apamyz úshin aıryqsha mereke. Eldegi birliktiń, yntymaqty tirliktiń arqasynda ósip-óngen jurtty bul kún merekeli kóńil kúımen taǵy bir bas qosyp, ótkendi eske alyp, erteńge oı júgirtýge múmkindik beredi. Vera Pýstovalova ózi turatyn shalǵaıdaǵy qazaq aýylyna sharapaty tıgen dáriger. Polıak qyzy akýsher-dáriger retinde Kóksaraı aýylynda dúnıege kelgen talaı qazaq balasyna 1970 jyldan beri kindik sheshe atanyp júr. Balalarynyń, tipti nemereleriniń de Veradaı kópshil, meıirimdi bolǵanyn qalap kindigin kestirgender kóp. Otyrar aýdany Kóksaraı aýylynda turatyn ol, uzaq jyldar boıy «Qarakól», «Sheńgeldi» syndy eldi mekenderde akýsher-dáriger bolyp jumys istedi. Aýdan ortalyǵynan shalǵaıda ornalasqan talaı anany bosandyryp talaı otbasyn qýanyshqa bóledi. Aýyldastary Verany kóshede kóre qalsa qushaǵyna alyp, úıine shaqyryp qurmettep tórge shyǵarady. Syrdyń jaǵasynda turatyn Stomatov otbasy osyndaǵy qazaqtarmen bite qaınasyp, quda-qudandaly bolyp ketken. Qazaqy dástúrdi berik saqtaǵan berekeli otbasy. Vera apamyz da úzeńgiles dos-jarandarynyń bári aýyl qazaqtary ekenin aıtady. «Qazaq halqynyń qonaqjaılyǵyn qurmetteımin. Ásirese, bir-birine degen baýyrmaldyq, qol ushyn sozyp kómektesetin «Asar» degen qaıyrymy mol saýapty istiń saqtalýyn, úzilmeýin qalaımyn. Bizderdi baýyryndaı kórgen qazaq halqyna alǵysymyz shek­siz», deıdi Vera Pýstovalova. Búginde Gennadıı men Vera beınettiń zeınetin kórip otyr­ǵan jany jaısań, qazaqtyń tilin, salt-dástúrin qurmettep, aýyldastarynyń qýanyshyna ortaqtasyp júrgen ónerli de, óreli jandar.