Byltyr ulttyq beıneleý ónerin ǵajaıyp týyndylarymen baıytqan, alǵashqy kásibı qylqalam sheberleriniń biri, Qazaqstannyń halyq sýretshisi Moldahmet Syzdyquly Kenbaevtyń týǵanyna 95 jyl toldy. О́mirde óte qarapaıym ǵumyr keshken talantty tulǵanyń mereıtoıy eleýsiz ótip ketti. Sonda da ónerde óshpes iz qaldyra bilgen sýretshiniń esimi umytylmaıdy dep senemiz.
Bala kúnimde sýret salýǵa qatty qushtar boldym. Ásirese týǵan aýylym men tabıǵattyń kórkem beınesin aq paraqqa túsirgendi jaqsy kórýshi edim. Oǵan sebep: bizdiń úıde bir kartına ilýli turatyn. Onda tuıaǵy jer tarpyǵan asaý jylqyǵa eki jylqyshynyń quryq salyp jatqan sáti beınelengen. Kartınanyń astynda: «Qashaǵandy qýý. Avtory. M. Kenbaev» dep jazylǵan. Osy sýret meniń de shabytymdy oıatyp, balalyq qııal álemine jeteleıtin. Árıne, men ol kezde onyń avtory jaıynda eshteńe bilmeımin, tipti beıneleý óneri týraly túsinigim de taıaz. Sonda da osy sýretshimen meni bir jaqyndyq baılanystyryp turdy. Keıinirek qylqalam sheberimen jerles ekenimdi bilgende, boıymdy erekshe maqtanysh sezimi bıledi.
Sańlaq sýretshiniń ómir joly ońaı bolmaǵan, jasynan áke-sheshesinen jetim qalyp, Almatydaǵy Balalar úıinde tárbıelengen. Odan keıin Alataýdyń etegindegi ásem shahardaǵy kórkemsýret ýchılıshesine túsip, beıneleý óneriniń qyr-syryn úırenedi. 1956 jyly Máskeýdegi V.I.Sýrıkov kórkemsýret ınstıtýtyn támamdaıdy. Avtordyń beıneleý ónerine qyzyǵýshylyǵy bala kezinen bastalǵan. Onyń stýdenttik kezderinde salǵan «Súıinshi», «Jangeldınniń otrıady», «Shopan áni» atty kartınalarynan-aq bolashaq daryndy sýretshiniń qoltańbasy daralanyp turdy, onda ol qazaqtyń ulylyǵy men darqandyǵyn kórsetýge umtylǵan.
Ásirese qylqalam sheberiniń halqymyzdyń tarıhy men tanymyn bederlegen «Sabantoı», «Áńgime ústinde» jáne «Tuskıiz» trıptıhy sekildi jumysy ulttyq mazmunǵa baı, boıaýy qanyq bolyp keledi. Mysaly, «Kıiz basý» kartınasynda bala kúnimizde ózimiz kórgen aýyldaǵy ájelerimiz ben analarymyzdyń kıiz basqan sátteri kóz aldymyzǵa oralady. Osydan jan dúnıeńizdi saǵynyshty sezimge bóleıtin jylylyqty baıqaısyz. Bulardy beıneleý ónerimizdiń asyl qazynasyna qosylǵan súbeli shyǵarmalar dep tolyq aıtýǵa bolady.
Kenbaevtyń týyndylarynda erekshe poetıkalyq saryn basym. Aıtalyq, bir ǵana «Qashaǵandy qýýdyń» ózi tórt túliktiń ishinde jylqyny erekshe jaqsy kórgen ultymyzdyń batyr bolmysyn, erkindigin, órligin jetkizedi. Ony sýretshi 1957 jyly salǵan. Sol kezdiń ózinde-aq ol azattyq ańsaǵan halqymyzdyń armanyn astarlap bolsa da boıaý tilimen aıta bilgen. Avtor osyndaǵy erjúrek eki jas jigittiń ekpinmen shaýyp kele jatqan asaý jylqynyń moınyna arqan laqtyrǵan sátin óte áserli bederleıdi. Sondaǵy sar dala men taý jotalarynyń beınesi, aq boz attyń shabysy men qos salt attynyń qımyly kórgen adamdy tebirentpeı qoımaıdy.
Osy týyndysy jaıynda sýretshi bir esteliginde: «Bir kúni meniń sheberhanama halqymyzdyń eki ardaqty azamaty Muhtar Áýezov pen Oral Tańsyqbaev keldi. Sonda Muhań meni alǵash ret Oral aǵamen tanystyrdy. Ekeýi salyp jatqan sýretimniń tusyna kelip, oılanyp turyp qaldy. Júregim alyp-ushyp barady. Bir mezette Muhań: «Páli, Oral, minez dep mynany aıt. Moldahmet seniń attaryń asaý ǵoı ózi. Osyndaı keńistik kerek bizge. Kókiregimiz ashylyp sala berdi ǵoı», dep Oral aǵaǵa qarady. Ol kisi bolsa únsiz qostap tur eken. Bul meniń «Qashaǵandy qýý» degen jumysym edi», dep aıtady. Keıinirek osy sýretti Máskeýdegi Tretıakov galereıasy satyp alǵan.
Aıtýly tulǵanyń taǵy bir tuǵyrly týyndysy kúıshi Qurmanǵazy atamyz týraly «Saryarqa» kartınasy. Osy jumysy úshin sýretshi 1959 jyly respýblıkalyq báıgede birinshi oryn alǵan. Munda dáýlesker kúıshiniń beınesi qońyr, sary, qyzǵylt tústerimen áserli kórkemdelgen. Onyń «Saryarqa» atalýy da kúıshiniń osy attas kúıine baılanysty bolǵan. Qylqalam sheberi ony salý kezinde Qurmanǵazy týraly poema jazǵan, aqyn Hamıt Erǵalıevpen jıi kezdesip, pikirlesip otyrǵan. Sonymen qatar kórnekti óner zertteýshisi, kompozıtor Ahmet Jubanovtan da qundy derekter alǵan.
Sondaı-aq Moldahmet Kenbaev peızaj janrynda ónimdi eńbek etken sýretshi. Onyń «Almatynyń tóńiregi», «Sýat basynda», «Qystaýda», «Taý bókterinde», «Jaılaýdaǵy tań» atty kartınalary osy janrdyń ozyq úlgileri retinde baǵalandy. Sonymen birge ol ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary qazaq epostary men ulttyq oıyn keıipkerleri beınelengen freskalar jasap, monýmentaldy ónermen de áýestendi. Onyń qoltańbasyn Almatydaǵy «Almaty», «Qazaqstan» qonaqúıi, «Neke saraıy», Doneskidegi «Metallýrgter» saraıy, Máskeýdegi «Qazaqstan» kınoteatry sekildi birqatar ǵımarattardan kóre alasyz.
Belgili qalamger Qalı Sársenbaı qylqalam sheberi týraly jazǵan maqalasynda: «Aǵa býyn sýretshiler – Á.Qasteev, Á.Ysmaıylov, O.Tańsyqbaev, M.Kenbaevtar ádebıettegi M.Áýezov, S.Muqanov tárizdi beıneleý ónerindegi sondaı tulǵalar desek, artyq ketpespiz. Olar ulttyq rýhty, bolmysty jyrlap ótti. M.Kenbaevtyń osynaý týyndylaryna uzaq ýaqyt kóz toqtatyp qarasańyz, sol áserdiń qushaǵynda bolaryńyz sózsiz» dep baıypty oı aıtady. Shynynda, osy qasıetti qara shaldar qazaqtyń beıneleý ónerin shyrqaý bıikke kóterdi.
Sózimizdi qoryta kelgende, ulttyq beıneleý ónerinde Moldahmet Kenbaevtyń da óz keńistigi bar. Ony siz basqa qylqalam sheberimen salystyra almaısyz. Qazirgi kúni talantty tulǵanyń tamasha týyndylary Máskeýdegi Tretıakov galereıasy men Tashkenttegi Shyǵys halyqtary óneri murajaıynda jáne Almatydaǵy Ortalyq kórkemóner galereıasynda saqtalǵan.