Kooperatıv atyn jamylǵan qarjy pıramıdasy

Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetinde naqty kooperatıvtik salany jetildirý, adal kooperatıvter men qarjy pıramıdasynyń bel­gileri bar qurylymdardy ajy­ratý, azamattardy qor­ǵaý men ekonomıkanyń ashyq­ty­ǵyn art­tyrý sekildi másele­lerdi tal­qylaǵan depýtattar, mem­lekettik organdardyń ókilderi men sarapshylar qarjy pıra­mıdala­ry qoǵamǵa zor zııan kelti­retin alaıaq­tyq shemalardyń biri eke­nin aıtady.

«Jyl saıyn myńdaǵan azamat qarjy pıramıdalarynyń qurbany bolyp otyr. 2021 jyldan bastap Qarjy monıtorıngi agenttigi 100-den asa «jalǵan qar­jy» shemalaryn anyqtap, 226 adam sottaldy. Olarǵa 86 myń azamat 37 mlrd teńge aýdarǵan. Kó­bine adamdar jalǵyz úıi men kó­ligin satyp nemese nesıe alyp, qa­ryzǵa batady. Jıǵan-tergen aq­shalaryn alaıaqtarǵa berip, áli de baıyp ketemiz dep senedi. Qarjy pıramıdalary qazir túrli ınvestısııalyq jo­balar, jelilik marketıng, krıp­tobıznes sekildi basqa da zań­dy bolyp kórinetin startap­tar retinde jasyrynyp júr», dedi Qarjylyq monıtorıng agenttigi Prevensııa jáne taldaý ázirlemeleri departamenti basshysynyń orynbasary min­detin atqarýshy Medet Nesipbek.

QMA ókiliniń aıtýynsha, qarjy pıramıdalary qazir k­ó­bine Tutyný kooperatıvteriniń qyzmetimen astyrtyn óz maqsa­tyn júzege asyryp júr. Al bul zańdy azamattar birlestikteriniń qyzmetine nuqsan keltirip, olarǵa degen senimdi joǵaltady.

«2022 jyldan bastap tutyný kooperatıvteri retinde qyzmet usynǵan 12 qarjy pıramıdasyn anyqtadyq. Olardyń qatarynda «Elimaı-2019», «Ata­meken 2021», «ǴAP», «JQ OTAÝ KZ», «Amanat úı», «JQ Asar bas­pana», «Amanat draıv», «Aıba-Januıa», «Aı arman», «Qaz úı», «Innovasııalyq qarjy yn­tymaqtastyǵy», «Satyp alýshylar odaǵy» TK bar. Biz olardyń marketıng qyzmetin zerttep, qarjy pıramıdasy shemasynyń belgilerin kórsetetin negizgi táýe­kelderdi anyqtadyq. Sondaı-aq 10 uıymdastyrýshy qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Shyǵyn shamamen 14 mlrd teńgeni qurady, 100 myńǵa jýyq azamat zardap shekti», dedi QMA ókili.

Bas proký­ratýranyń Qoǵamdyq múdde­lerdi qorǵaý qyzmeti Qar­jy zańnamasyn saqtaý basqarma­synyń aǵa prokýrory Ardaq Cúleımen keıingi jyldary paıyz­syz, eń az alǵashqy jarnalar tó­leý sekildi jyljymaıtyn mú­lik pen kólikterge jeńildik shart­­taryn usynatyn tutyný koo­peratıvteriniń qyzmeti qarqyn ala bastaǵanyn aıtty. Olardy tek­serý barysynda keıbir koo­peratıvterdiń is júzinde qar­jy pıramıdalarynyń qaǵı­da­tymen jumys istep jatqanyn kórsetken.

«Máselen, el aýmaǵynda 49 fılıal, 39 myńnan asa salymshysy bar, 5 mlrd teńgeden asa qarajat tartylǵan «Asar bas­pana» TK jańa salymshylar­dy tartýǵa negizdelgen baǵdar­lamalardy júzege asyrǵan. Alaıda aksıonerlerdiń qara­ja­ty durys baǵytta paıda­la­nylmaı, qolma-qol aqshaǵa aıyrbasta­lyp, shetelge aýdarylyp otyrǵan. Jalpy alǵanda, 2023-2025 jyldar aralyǵynda qarjy pıramıdalaryn quryp, basqarý boıynsha 183-ten asa sotqa deıingi tergeý júrgizilip jatyr», dedi prokýror.

Osylaısha, 2024 jyly prokýratýra qarjy pıramıdala­ry­nyń astyrtyn isimen kúresý maqsa­tynda vedomstvoaralyq jumys bastaıdy. Sonymen qatar 2025 jyldyń 12 naýryzynda Úkimet prokýratýra­nyń usynysymen ázirlengen sharalardy iske asyrý boıynsha jol kartasyn bekitedi. Al osy jyl­dyń 9 qańtarynda «Tu­ty­ný koo­peratıvteri týraly» zań­ǵa túzetýler usynyldy. Zań qa­byldansa, tuty­ný koope­ra­tıvterine qatysýshy­lar­dyń sany 200 adamnan aspaýy qajet, memlekettik tirkeý­degi múlikti satýǵa tyıym saly­na­dy. Kooperatıvter qatysýshy­lardyń quramy týraly habarlap, qarjylyq jaýapty tulǵany taǵaıyndaý qajet. Sonymen qatar qujattamany saqtaýdyń qatań tártibi men úlestik jarnalardy engizýdiń qolma-qol aqshasyz ádisine kóshý kerek. Prokýrordyń aıtýynsha, bul sharalar kooperatıvterdi qar­jy pıramıdasy shemalary úshin paıdalanýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.

Buǵan qosa, byltyr qarjy pıramıdasy shemalaryna qarsy turýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan banktik táýekelderdi basqarý júıelerin qalyptastyrý ereje­lerine de túzetýler qabyldanǵan. Onyń ishinde qarjy pıramıdasy shemalaryna qatysty mámi­lelerdi qosa alǵanda, «zańsyz oqıǵalar» uǵymy engizilgen.

«Bankter mundaı mámile­ler týraly aqparatpen Alaıaqtyq­qa qarsy kúres ortalyǵy­men min­det­ti túrde almasyp otyrýy qa­jet. Dropperlerdiń de qyzme­tin anyqtap, shekteý talapta­ry belgilendi. Sondaı-aq zań­syz oqıǵalardyń aldyn alý rásimderin tıisti túrde oryn­daýǵa qatysty banktik kom­plaens menedjerlerine qoıylatyn talaptar kúsheıtildi», dedi agent­tikke qarasty Qarjy uıym­darynyń ədisnamasy jəne prý­­densııalyq retteý depar­ta­mentiniń basqarma basshysy Erlan Sársenbekuly.

Osy oraıda agenttik azamat­tardyń qarjy pıramıdasy shemalaryna tartylýyna jol bermeýge baǵyttalǵan aqparattyq, bilim berý is-sharalaryn júıeli túrde júrgizýdi qolǵa alǵan.

«Fingramatota.kz onlaın portalynda qarjy pıramıdasy shemalarynyń belgileri, keń taralǵan alaıaqtyq shemalar men olardan qorǵaný joldary týraly materıaldardy qamtıtyn mamandandyrylǵan bólim bar. Bul sharalar qoǵamnyń habar­dar­lyǵyn arttyrýǵa, azamat­tar­dyń zańsyz qarjy shema­lary­nyń jeteginde ket­peýine baǵyt­talǵan», dedi E.Sársen­bekuly.

Al Almatyda «Boxy Wealth» qarjy pıramıdasy shemasyna qatysty tergeý osy aptada aıaq­taldy. QMA habarlaýynsha, kúdikti jobanyń Almaty­daǵy bólimshesin bir jyl boıy basqarǵan. Ol azamattar­men «www.boxywealth.com» veb-saıty men habar almasý qosym­shalary, sonyń ishinde bas­tap­qyda tutyný taýarlary týraly aq­parat taratatyn, al keıin­nen azamattardy ınvestı­sııa­lyq platformaǵa tartatyn «Kundelikti Tabys» chaty arqy­ly jumys istegen. Jobaǵa qaty­sý úshin paıdalanýshylar usynyl­ǵan paketterdiń birin satyp alyp, kún saıyn jarnamalyq materıal­dardy qarap otyrýy qajet.О́ıtkeni kúnine 5 pa­ıyzdan 10 paıyzǵa deıin tabys tabýǵa bolatynyn ýáde etken. Sondaı-aq jańa qatysýshylardy tartqa­ny úshin bonýstar da túsip otyr­ǵan. Qarajat jeke tulǵalar­dyń (dropperlerdiń) bank shot­tary arqyly alynyp, keıin­nen qarajat P2P tranzaksııalary arqyly krıptovalıýta­ǵa aıyrbastalǵan. Senimdilikti arttyrý úshin kompanııa tir­kelip, keńsede jarnamalyq, kiristilikti arttyrý sharttary men kórsetkishterin kórsetý, ınvestorlarǵa keńes berý se­kil­­di jumys júrgizgen. Osy­laısha, ­78 jábirlenýshi pıramıda shema­syna 110 mln teńge­den asa ınvestısııa salǵan. Qazir kúdikti qamaýǵa alynyp, onyń Almatydaǵy jer ýchaske­si sot ­she­shimimen tárkilendi. Qylmystyq is sotqa joldandy.

Bul jerde eń bastysy máse­leni ýshyqtyratyn – azamattar­dyń qarjylyq saýatsyzdy­ǵy. Az ýaqyttyń ishinde az aqshany qomaqty qarjyǵa aınaldy­ryp alamyn degenderdiń esinde únemi «eńbek etpeseń – elge ókpeleme, egin ekpeseń – jerge ókpeleme» degen naqyl sóz júrýi qajet.