Tabıǵatqa kesiri tımeıtin týrızm Qazaqstan Alpi klýbynyń alǵashqy qadamdary

Taýlardaǵy týrızmdi damytý máse­lesinde ekologterdiń de aıtar ýáji jet­­kilikti. Alaıda Almatynyń damý ále­ýeti týrızm salasynda ekenin eshkim joq­qa shyǵarmaıdy jáne mundaı týrızm qazynaǵa aqsha ákelip qana qoımaı, eń aldymen tabıǵatqa zııan tıgizbeıtin damytý modelin tabý qajet. Iаǵnı Almatydaǵy týrızmdi damytý týraly armandardyń jolynda talaı áreketter jasalynyp-aq jatyr. Sonyń qazirgisi Eýropalyq úlgimen qurylǵan Qazaqstandyq Alpilik Klýby (Kaz Alpine Club). Qyzmetine endi kirisken klýb ta eldegi ekologııalyq týrızmdi úzdik álemdik standarttar bo­ıynsha damytý men tabıǵatty qorǵaýǵa járdemdesýdi kózdeıdi.

Qazaqstandyq Alpilik Klýb bel­gili sport­shylar, kásipkerler, qoǵam qaı­­rat­kerleriniń bastamasymen qury­lyp otyr. Olardyń arasynda Baǵlan Júnisov, Raıymbek Batalov, Elena Er­za­kovıch, Tımýr Dúısenǵalıev, Ajar Jan­­dosova, Artem Skopın, Qajym Juma­­lıev, Vadım Vınokýrov syndy is­­ker adamdar bar. Jarty jolda qala­tyn keıbir joba­lardyń jolyn qush­pa­sa, joǵarydaǵy túıt­kilderdi sheshý jo­lyndaǵy atalǵan Klýbtyń da maq­sat-múd­deleri az emes.

Jarqyn keleshekte Qazaqstandyq Alpilik Klýbynyń josparynda taýly aýmaqtardy damytý jobalaryn ázirleý men iske asyrý barysynda turaqty týrızm qaǵıdattaryn jáne ekologııa­lyq praktıka men tehnologııalardy engizý min­deti tur. Sonymen qatar taý-ken ınfra­qurylymyn damytý jobalaryn daıyndap, iske asyrýda qazirgi zamanǵy eko­logııalyq tásilderdi engizýi tıis. Oǵan qosa Qazaqstan taýlarynda biregeı týrıs­tik ónimderdi ilgerilete otyryp, taý­ly aýmaqtarda ishki jáne halyqaralyq tý­rızmdi aqparattyq súıemeldeý men tanymal etýdi qosa atqarýlary qajet.

Al jýyq arada QBS salý, uıaly opera­torlardyń retranslıatorlaryn ornatý, taý gıdterin/qutqarýshylardy daıyndaý arqyly taýdaǵy qaýipsiz­dikti qamtamasyz etý, barlyq qajetti ınfraqurylymy bar Trans Ile Ala­taýynyń biregeı soqpaǵyn jasaý mindeti tur. Bul tirlikter týrıs­ter úshin onlaın platforma men mo­bıldi qosymshalar­dy ázirleýden bas­talmaq. Atalǵan joba­lardyń bar­lyǵy Almaty qalasy men Almaty obly­sy­nyń ákimdikterimen jáne Almaty Taý klas­teriniń birlesken joba­lyq keńsesimen birlesip iske asyrylatyn bolady.

Qazirgi kúnderi Kazakh Alpine Club jergilikti jáne sheteldik sarapshylarmen birge Qazaqstannyń taýly aýmaqtarynda týrızmdi damytýdyń Jol kartasyn jasap, ony Almaty jáne Almaty obly­synyń ákimdikterine usynǵan. Árıne, týrızmge qatysty áli bitpegen isti buǵan deıin de talaı ret tizbektep shyqqanbyz. Al oǵan deıin Almatyda týrısterdiń qaýipsizdigi qamtamasyz etilgen be degen saýaldy alǵa tartý kerek.

Bul máselede taıaý kúnderi ǵana megapolıs ákimi Baqytjan Saǵyntaev BAQ ókil­derine qala qonaqtarynyń qaýip­sizdigin qamtamasyz etý men taýly baǵyt­tardy abattandyrý sharalary tý­raly baıandaǵan edi. Qalaı atasaq ta, Alma­tynyń árbir ekinshi qonaǵy – sheteldik týrıst. Pandemııaǵa qaramastan, ótken jyly Almatyǵa 163 myń sheteldik qonaq kelgen kórinedi. Qala turǵyndary men qonaqtary arasynda eń tanymal demalys túri – taýda serýendeý. Pandemııa barysynda taýly aımaqtarǵa barý tórt ese ósken.

Qala turǵyndary men qonaqtarynyń ýaqyttaryn qaýipsiz ári jaıly ýaqyt ótkizýi úshin qajetti jaǵdaılar jasalyp jatqanyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Máselen, adamdar kóp jınalatyn taýlar men ulttyq saıabaqtardyń, demalys oryndarynyń ınfraqurylymy birtindep rettelip jatyr.

Qazirdiń ózinde 1 myń shaqyrym taý­dyń jaıaý soqpaqtary sıfrlandyryldy, 500 shaqyrymy abattandyryldy. Shymbulaqta, Medeýde vızıt-ortalyqtar ashyldy. Osyndaı ortalyqtar Aıýsaı shatqaly men «Gorelnık» termaldy bulaǵynyń janynda jumys isteı bas­tady. Medeýde, Respýblıka alańynda, Halyqaralyq áýejaıda jáne Respýblı­ka saraıynyń janynda týrıstik polı­sııanyń 4 pýnkti ashyldy.

Týrısterdiń qaýipsizdigi úshin uıaly baılanystyń aımaqtary keńeıtiledi. Budan ózge, Kishi jáne Úlken Almaty shatqaldarynda 2 baqylaý-qutqarý be­keti, Tuıyq sý qyratynda tikushaq ala­ńy, taýly baǵyttardyń shetki toraptyq ýchas­­kelerinde týrıster panalaıtyn 15 la­shyq salynady. Sondaı-aq qutqarý top­taryna sıgnal berý úshin dabyldy bas­tyrmalary bar 10 radıoreleıli ba­ǵan ornatylady.

Aıýsaı shatqalynda jaılylyq pen qaýipsizdikti arttyrý úshin vızıt orta­lyq salyndy, munda týrıster qajet aqparatty, taýda jaıaý serýendeıtin ta­ýar­lardy, kádesyılar men azyq-tú­likti ala alady. Joba – sanıtarlyq-gıgıe­nalyq ortalyǵy, tamaqtaný pýnkti, jaz­ǵy terrasasy jáne aqysyz Wi-Fi bar tý­­rıstik aqparattyq ortalyq, munda ár týrıst týrıstik baǵyttar, soqpaqtar, ult­tyq parktegi nysandardyń baılanys máli­metteri týraly aqparat ala alady.

Vızıt ortalyqta qaýipsiz demalystyń negizderin túsindirý úshin jabaıy tabı­ǵattyń «Tamyr» mektebi ashylǵan. Erik­tiler men kásibı alpınıster aqysyz dárister oqıdy. 700 týrıst qaýipsizdik jáne tabıǵatty qorǵaý boıynsha oqy­týdan ótti. Belsendi 20 qala turǵyny erik­tiler qozǵalysynyń kóshbasshysy bo­lyp, Ulttyq parkti kógaldandyrýǵa, taý joldary men alańqaıdaǵy tártipti saqtaýǵa kómektespek.

Úlken Almaty shatqalyndaǵy Ile-Alataýy ulttyq saıabaǵynda ekologııalyq týrızmdi damytý jobalary da alǵa jyljyp jatqan jaıy bar. Vızıt ortalyqta aqparattyq qyzmet pen sanıtarlyq-gıgıenalyq qondyrǵyny ornalastyrý qarastyrylǵan. Konsýltanttar serýen­deý erejesi, baǵyttar jáne erekshe oryn­dar týraly aıtyp beredi. Sonymen qa­tar Úlken Almaty ózeniniń kelbetin ta­mashalaýǵa bolatyn kórý alańy jab­dyq­talady. Basty talap – aýyz sý kózi men irgeles aýmaqtyń ekologııalyq teńge­rimin saqtaý.

Almaty taý klasterin damytý aıasynda keıingi 4 jylda 1000 shaqyrymnan astam taýly baǵyttar sıfrlandyryl­dy, onyń ishinde uzyndyǵy 500 shaqy­rym bolatyn 36 baǵyt abattandyryldy. Sıfr­landyrylǵan baǵyttar Internet je­lisinde jáne offlaın rejiminde GPS Ranger jáne 2Gis navıgatorlarynda qoljetimdi. 2021 jyly qosymsha 172 shaqyrym taý soqpaǵyn jaqsartý jos­parlanyp otyr.

Baǵlan Júnisov,

alpınıst, isker:

«Kazakh Alpine Club-tyń eń basty mindeti – outdoor belsendilikti damytý­ǵa beıjaı qaramaıtyn adamdardy birikti­rý, tabıǵı resýrstardy qorǵaý, týrızm­di damytý, jastardy tartý jáne oqytý, osy qoǵamdastyqtyń álemdik trendterge qatysý, memlekettik qurylymdar­dyń qu­qyqtary men talaptaryn qorǵaý jáne bar­lyq deńgeılerde qoǵamdastyq qaty­sý­shylarynyń quqyqtaryn saýatty qor­ǵaý sııaqty negizgi mindetter úshin uıym­­dy júıeli jáne josparly túrde qurý».

Raıymbek Batalov,

«Velo­frends» qorynyń negizin

qalaýshy, is­ker:

«Kazakh Alpine Club eýropalyq Alpi klýb­ta­rynyń úlgisi boıynsha qu­rylǵan, onda qalyń jurtshylyq tabıǵı aýmaq­tardy qorǵaý jáne damytý úshin birigedi. Klýb­tyń barlyq músheleri ekologııa­lyq tepe-teńdikti saqtaýǵa jáne týrıstik oryn­dardy qorǵaýǵa jáne abattandyrýǵa kete­tin jarnalardy tóleıdi. Osylaısha, ár turǵyn tabıǵı aýmaqtyń «qojaıyny» bolady jáne oǵan muqııat qamqorlyq jasaıdy. Biz bul ıdeologııany – tabıǵatqa óz úıi retinde qaraýdy Qazaqstanda áli de damytý qajet ekenin túsinemiz, biraq qoǵamdy shetin ekologııalyq máselelerdi talqylaýǵa jáne sheshýge osyndaı tásil­diń tıimdi ekenine senimdimiz».

Tımýr Dúısenǵalıev,

Qazaq­stan­dyq Alpilik Klýbynyń

quryl­taıshysy:

«Taý-ken Ombýdsmeni retinde biz olar­dyń bastamashylarynyń menshik nysanyna qaramastan, ulttyq tabıǵı park­terdiń aýmaqtaryn qosa alǵanda, taý-ken aýmaqtaryn ıgerýdiń barlyq joba­laryn zańdy, ashyq jáne jarııa talqy­laýdy qamtamasyz etý úshin akkredıt­teý, sondaı-aq salalyq jáne qoǵam­dyq keńesterge kirý arqyly barlyq memle­kettik jáne ózge de qurylymdarmen yn­ty­maqtasatyn bolamyz».