Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵynyń epıdemıologi Agajaeva Gaýhar О́nerhanqyzymen bolǵan suhbatpen tanysa otyryńyz.
- Búginde búkil álem koronavırýstyq ınfeksııa pandemııasymen kúresýde, barlyq medısınalyq mamandyqtar, sonyń ishinde epıdemıologter úshin jumys kólemi artty. Álemdegi jaǵdaı óte aýyr: Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy barlyq indetke pandemııa dárejesin bermeıdi. Aıtyńyzshy, koronavırýs týdyrǵan aýrýdyń negizgi belgileri jáne aýrýdyń aýyr aǵymynyń qaýip faktorlary qandaı?
- Koronavırýstyq ınfeksııanyń belgileri sýyq tııý nemese tumaý belgilerine uqsaıdy: bul murynnyń aǵýy, dene qyzýynyń kóterilýi, jótel, entigý, konıýnktıvıt, bas aýrýy, álsizdik, júrek aıný, nájistiń suıylýy, ıis sezýdiń buzylýy nemese joǵalýy, dám sezý joǵalýy múmkin.
Aýrýdyń aýyr aǵymynyń qaýip faktorlary – egde jastaǵy adamdar, sondaı-aq qant dıabeti, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, arterııalyq gıpertenzııa, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy, ımmýn tapshylyǵy jaǵdaılary sııaqty qatar júretin aýrýlardyń bolýy.
- Koronavırýstyq ınfeksııanyń aldyn-alýdyń qandaı sharalary bar?
- Koronavırýstyq ınfeksııa aýa tamshylarymen taralatyn ınfeksııalarǵa jatady, bul onyń álemde tez jáne baqylaýsyz taralýyn anyqtaıdy. Bul ınfeksııanyń pandemııasy álemniń barlyq elderinde qatań karantındik sharalar qoldanǵanýynan baıqalady, bul óz kezeginde elderdiń ekonomıkalyq jaǵdaıyna da, olardyń azamattaryna da áserin tıgizdi.
О́zińizdi qorǵaý úshin jasalatyn eń mańyzdy shara – jeke gıgıena erejelerin saqtaý jáne qoǵamdyq oryndarǵa barýdy azaıtý.
Infeksııanyń aldyn alýdyń arnaıy emes sharalaryna mynalar: betperde taǵý, keminde 1,5 metr qashyqtyqty saqtaý, respıratorlyq etıketti saqtaý, qoldy sabyn men sýdyń kómegimen óńdeý, keminde 60% spırti bar antıseptıkalyq zattarmen óńdeý, qol alysyp amandaspaý jáne t. b. jatady.
Salaýatty ómir salty aǵzanyń ınfeksııaǵa tózimdiligin arttyrady. Durys rejımdi, onyń ishinde tolyqqandy uıqyny, aqýyzǵa, dárýmenderge jáne mıneraldarǵa baı taǵamdardy tutynýdy, fızıkalyq belsendilikti saqtańyz.
Atalǵan sharalardyń tıimdiligi bar, biraq olar bul ınfeksııa sizge áser etpeıtinine 100% kepildik bermeıdi.
- Koronavırýstyq ınfeksııaǵa qarsy vaksınasııa týraly aıtyńyzshy.
- Koronavırýstyń aldyn alýdyń tıimdi sharasy vaksınasııa bolyp tabylady. Vaksınasııalaýǵa profılaktıkalyq egýge qarsy kórsetilimderi joq adamdar jiberiledi. Vaksınasııa júrgizer aldynda dene temperatýrany ólsheý, epıdemıologııalyq anamnezdi jınaý, satýrasııany, júrek soǵý jıiligin, arterııalyq qysymdy ólsheý, tynys alý jáne júrek-qantamyr júıesin aýskýltasııalaýmen jáne jutqynshaqty tekserý tárizdi dárigerdiń mindetti qarap-tekserýi júrgiziledi. Eger temperatýra 37°C-tan assa, vaksınasııa keıinge qaldyrylady. Dáriger pasıentti vaksınasııadan keıingi yqtımal asqynýlar týraly eskertedi jáne pasıentke aqparattyq materıaldary bar jadynama beredi. Qarap-tekserý kezinde egiletin adamdarmen ımmýndaýdan keıin qolaısyz kórinister týyndaǵan jaǵdaıda medısınalyq kómekke júginý qajettigi týraly túsindirý jumystary júrgiziledi.
KVI-diń jiti jáne sımptomsyz túri bar adamdar KVI-ǵa qarsy vaksınasııalaýǵa jatpaıdy. KVI qosa alǵanda, juqpaly aýrýmen aýyratyn naýqaspen baılanysta bolǵan adamdar karantın merzimi aıaqtalǵannan keıin egiledi. Vaksınasııalaý aldynda KVI-ǵa qarsy antıdenelerdiń bolýyna skrınıng (IFT jáne PTR-zertteý) júrgizilmeıdi. KVI kez kelgen túrimen aýyryp saýyqqandarǵa saýyqqannan keıin 6 aıdan soń jáne vaksınasııalaý aldyndaǵy jaı-kúıin baǵalaýdy eskere otyryp egilý usynylady. Vaksınasııaǵa birqatar basqa qarsy kórsetkishter bar.
Halyqty vaksınasııalaý aýmaqtyq medısınalyq uıymdardyń egý pýnktterinde, arnaıy kontıngentti vaksınasııalaý - tıisti vedomstvonyń qyzmet orny boıynsha júrgiziledi.
Jaýaptaryńyz úshin alǵys bildiremiz.