SО́Z SOIYL №1

Ázil - ospaq, syn - syqaq BULARǴA NE BOLǴAN, О́ZI?.. Betin aýlaq, ózimen ket­sin!.. Typ-tynysh, qybyr-jybyr tirshilikke ne jetsin. Degenmen, búgingi basymnan ótken birli-ekili jaıt jaı taptyrar emes. Qyzmetke ketip bara jatyp, kópshilik kólikte bir egdeleý kisige otyrǵan ornymdy usynyp edim: – Otyr óziń! – dedi alara qarap: – Ne meni kártaıyp qaýsap tur deımisiń! Qudaıǵa shúkir, myǵymmyn, áldimin, shymyrmyn! Omalyp otyr­ǵannyń betin aýlaq qylsyn! Ne meni otyra qalatyn múgedek dep oılap pa ediń! On eki múshem din aman. Qaraı gór munyń músirkeýin! Tapqan ekensiń qaýsaǵan kári shaldy!   Ázil - ospaq, syn - syqaq BULARǴA NE BOLǴAN, О́ZI?.. Betin aýlaq, ózimen ket­sin!.. Typ-tynysh, qybyr-jybyr tirshilikke ne jetsin. Degenmen, búgingi basymnan ótken birli-ekili jaıt jaı taptyrar emes. Qyzmetke ketip bara jatyp, kópshilik kólikte bir egdeleý kisige otyrǵan ornymdy usynyp edim: – Otyr óziń! – dedi alara qarap: – Ne meni kártaıyp qaýsap tur deımisiń! Qudaıǵa shúkir, myǵymmyn, áldimin, shymyrmyn! Omalyp otyr­ǵannyń betin aýlaq qylsyn! Ne meni otyra qalatyn múgedek dep oılap pa ediń! On eki múshem din aman. Qaraı gór munyń músirkeýin! Tapqan ekensiń qaýsaǵan kári shaldy! Álgiden áńki-táńki quty­lyp, kóshe qıylysynda qolyna taıaq ustaǵan ákeıdi qoltyǵynan ustaı qoıyp edim, qolymdy qaǵyp: – Táıt ári, jónińe júre ber! Kósheden ótýim birinshi ret dep pe ediń. Kórgensiz neme, shap berip ustaı alýyn! О́zim-aq ótemin. Meni bir beıshara etýin. Senderge sensek orta tusta orǵa jyǵyp jazataıym­ etersińder, – dep taıaǵyn tóbesine kóterip urýdan taıynar emes, bas saýǵalap arǵy betke beze jóneldim. Yzaǵa býlyǵyp, jarylyp keterdeı bolyp úıge kelsem áıelim: – Shal-aý, ne bolǵan saǵan, túriń órt sóndirgendeı. Bári qurysyn, osy tirlikti buıyrtqan jaratqanǵa aıtarymyz alǵys. Jańa jyldyń alǵashqy kúni demalshy eldiń erkegi qusap, – dep syrt kıimimdi ilip jatyr. Onyń buryn joq bul qylyǵy qytyǵyma tıip, til ushyna kelgen tikenek tirkester aǵytylǵanyn ózim de sezbeı qaldym... Ashanadaǵy aldymda turǵan úsh-tórt bótelke syrany balyq-malyǵymen qosyp syrtqa atyp jiberdim... Ersultan MAǴJAN. TALDYQORǴAN. SOL ÚShIN... Bir er adam ormanda kele jatyp qurbaqaǵa kezigip qalady. – Meni ala ket, keregim bolyp qalady, – deıdi qurbaqa. Aıtqanyn tyńdap, ony ala ketip úıine kelgen soń tamaqtanyp, qurbaqany da tamaqtandyryp uıqy­ǵa jata qalaıyn dep tur­ǵa­nynda álgisi: – Meni janyńa alyp jatshy! – demesi bar ma. Onysyn da oryndap, janyna jatqyza qoıyp edi, álgisi qor qyzyna aınalyp sala bersin... Sol kez áıeli kele qalsyn... Qaıtsin, bolǵan jaıdy ant-sý ishe áıelge baıandap edi... Áıeli sengen boldy. Osy tosty áıelderimizdiń «ant-sý ishe» aıtqan ertegileri­miz­ge únemi senýi úshin alaıyq!   * * * Afrıkada jyrtqysh ańdar kóp ekeni belgili. Olar qapylysta bas salýy múmkin. Al onda shaqsa múrdem ketiretin ýly jylandar da órip júretini belgili. Eger ol qolyńnan shaqsa, óziń-aq shaqqan jerin soryp túkirip tas­taı alasyń. Aıaǵyńnan shaqsa da sóıte alasyń. Al eger ol páleket quıryq tusyńnan shaǵyp alsa she?!. Osy tosty osyndaı qıyn kezde kómekke keletin naǵyz dos­tar úshin alaıyq!   * * * Aýlada júrgen eki qoraz aıda kep shekissin. Tóbeleste jeńgeni úıdiń tóbesine shyǵyp alyp, shattana qyshqyryp turǵanynda búrkit kelip búrip alyp kete barady. Men osy tosty asyp-tasyǵan kúsh pen sabyrlyq,salmaqty­lyq­tyń árqashan da sabaqtasyp jatýy úshin alyp qoısaq deımin. JUMBAQ Birinshi seans Jyldyń sońǵy kúni – Ekranda – táýip, Eki kózin jaýyp, Taspıyǵyn «saýyp» Sóılep otyr: – Birińiz, bálkim, Tyrdaı bop sheshinersiz, Birińiz uıyqtap, Birińiz esinersiz. Birińiz sylq-sylq kúlip, Birińiz jyndy adamdaı esirersiz, Birińiz ot tutatyp, Birińiz sol otty óshirersiz, Birińiz múmkin, Bireýdiń qasynda jatqan shyǵarsyz. Ol jaǵyn keshirersiz. Biraq másele onda emes, Qalaı otyrsańyz, olaı otyryńyz. Maldas quryp otyrsyz ba – Onda, solaı otyryńyz. Qybyr etpeńiz. Tizeńizdi dirildetpeńiz, Eshteńe oılamańyz, О́zińizdi ózińiz zorlap, Bir oıǵa boılamańyz. Sonda qulan-taza aıyǵasyz. Saý densaýlyǵyńyzdy qaıyrasyz. Sóıtip, keselińizdiń beti dap-dala bolady. Eń bastysy, áppaq shashyńyz – Túp-túgel qap-qara bolady. Al endi aǵaıyn, Men onnan birge deıin sanaıyn: On, toǵyz, segiz... Áı bylshıǵan semiz! Qalǵymaı otyr! Jeti, alty, bes jarym... Áı mesqaryn! Jas qyzǵa qyryndap, aljymaı otyr. Bes, tórt, úsh... Tyss... Úndemeı otyr. Áı, qazanbas! Qasyńdaǵy kelinshektiń qulaǵyn úrlemeı otyr. Eki, bir... jaraıdy. Áne, shashyńyz túgel qaraıdy. Ekinshi seans Jyldyń alǵashqy kúni – Jelkemizde jubaıymyz, Qazaqsha aıtsaq «qudaıymyz», Jutyp jibererdeı julynyp tur. Shybyn janymyz shyrqyrap, Bir sabaq jipke ilinip tur. – Namysyń joq, tegiń joq, Ne kıetuǵyn kebiń joq, Ne mal jeıtuǵyn shóbiń joq, Ne el jeıtuǵyn soǵym joq Aıtshy, neǵyp joq? Kerisinshe, jylaý kóp. Neń joq dep eń bolmasa, Oqta-tekte suraý joq. О́ıtkeni, bul úıdiń erkegi joq, Bolsa, erteńi joq. Jumys ta joq – Úıde jatyr baılaýly Aryldaǵan sabaki bop. Jumysta joq bolǵasyn – jalaqy joq. Erkekti toqpaqtaıtyn keltek joq. Boldy, bitti onǵa deıin sanaımyn. Tapsań – taptyń, tappasań – Tórkinime taıyp turam. Aıtpady deme, Murynyńdy eskek, Qulaǵyńdy qaıyq qylam. Bir, eki, eki jarym... Áı, qý qulaq! Qashanǵy qol jaıyp otyramyn. Qımyldasańshy... Úsh, tórt, bes, alty, Týý, túriń qurysyn kápir, Tipti qaraýǵa jalky. Jeti, segiz, toǵyz... Áı, ógiz, qońyz, dońyz, Qazir on bolady. Seni tastap taıyp tursam, Qalaı asyraısyń on balany? Birdeńe deseıshi... O-o-n! Áıeldiń qoly erbeńdep, Kózderi alaryp ketti. Táýip zorǵa qaraıtqan shashym Lezde aǵaryp ketti. Tolymbek ÁLIMBEKULY. ALMATY.   «QYZYLKО́Z» KО́MEKShI Petr Kozlov jyldyń birinshi kúni áreń-páreń úıiniń kireberisine ene berip: – Toqta! Qolyńdy kóter! – degen óktem daýysty estip: – Nemene?! – dep túkke túsinbegen boldy. Anaý ekilene: – Qolyńdy kóter! – dep tapanshasyn bunyń jelkesine taqady. Kozlov: – Kótere almaımyn, qolym bos emes qoı, – dedi. – Qalaısha bos emes? – dep suraǵan boldy qyzylkóz tonaýshy. – Qos qolymda dorba, kórmeı turmysyń?! – dep Kozlov keıistik bildirdi. – Qarańǵylaý jerde kórinbeıdi eken. Dorbańdaǵy ne?! – dep qaraqshy tóne tústi. – Ne bolýshy edi, ák, syr, jelim... úıime jóndeý júrgizýshi edim, solardyń kerek-jaraǵy, – dep túsindirgen syńaı tanytty. Tonaýshy da kásibine basyp: – Altyn, jaýhar bar ma? – dep surap qaldy. Kozlov ta kekesinmen: – Bolǵanda qandaı! Qaltam toly altyn, jaýharlar yshqyrymda! – dep jatyr. – Aqsha she!? – dep tonaýshy da úmitin úzer emes. – Qaıdaǵy aqsha! – Kozlov aqyryp qaldy, – Jóndeý jumysyn qolǵa alamyn dep qaryzǵa belshemnen battym! Muny estip tonaýshy túısigi bar pende eken: – E, ıá, jóndeý jumystary bitirip jiberedi, – dep Kozlovqa aıaýshylyqpen qarap: –          Bir nárse bar ma ózińde? – dep tapanshasynyń uńǵysyn tómen túsirgen boldy. – Temekim ǵana bar. Ol da fıltirsiz, – dep Kozlov múláıimsigen boldy. – Shaıtan alǵyr, ákel! – dep tonaýshy tapanshasyn jasyryp, Kozlovpen qarapaıym áńgimege kóshti. – Jóndesetin kómekshiń bar ma? – E, joq-a! Bir ózim. – Meniń syrlaý-ákteýden ónerim bar. Qarsy bolma­sań kómekteseıin. – Kómegińe tóleı qoıar aqsham joq. – Júz gramm tabylyp qalar? Myna aıazda jaýraǵan sııaqtymyn. – Eki júz quıýǵa shamam jetedi, – dep Kozlov tonaýshyǵa jyly júzben qarap edi, anaý: – Onda ne turys, ári Jańa jylyńyz qutty bolsyn!   – dep, Kozlovtyń sómkesin kóterisip joǵaryǵa kóterile berdi... Anton MAKÝNI.   ShYRShA JANYNDAǴY JYMIYS Eki stýdenttiń áńgimesi: – Jańa jyl merekesi túninde qaıda otyramyz? – Byltyr «agentte» boldyq, bıyl «feısbýkte» otyratyn shyǵarmyz... * * * Erkektiń ósip-jetilýiniń úsh satysy: 1. Eń áýeli Aıaz atanyń aldaýyna senedi. 2. «Aıaz ata aldap júr eken ǵoı» dep senbeıtin bolady. 3. О́zi Aıaz ata bolyp, balalardy aldaıdy. * * * – Sen nege ár rıýmkany kótergen saıyn kózińdi jumyp alasyń? – Men byltyrǵy Jańa jylda áıelime «rıýmkaǵa endi qaramaımyn» dep ýáde berip em... * * * Eger Jańa jyl túninde dala ystyq bolyp, qar ornynda úıilip qum jatsa, al kútken Aıaz atańyz túıemen kelip jetse... onda sizdiń Egıpette bolǵanyńyz... * * * – Bizdiń kórip-bilip júrgen Aıaz ata men sheteldiń Santa Klaýsynyń ereksheligi nede? – Sheteldiki ylǵı jalǵyz ózi sap-saý qalpy qydyryp júrse, bizdiki únemi janynda qyzy bar, murny qyzaryp qyzyp júredi...   Áziliń jarassa... «Vokrýg smeha» jýrnalynan alyndy.   JAŃA JYLDAǴY ShOLAQ MYLTYQ Bir áıel Jańa jyldyń tún ortasynda oıanyp ketip qarasa, kúıeýi ornynda joq eken. Turyp asúıge barsa, kúıeýi oıly keıipte bir núktege qaraǵan boıy kofe iship otyr eken. Kúıeýiniń kózindegi jasty kórgen áıeli: – Ne boldy, janym? – deıdi. – Esińde me, 20 jyl buryn ekeýmiz kezdese bastaǵanda nebári 16 jasta ǵana emes pe ek? – Esimde. – Ekeýmiz máshınede syrlasyp otyrǵan jerimizde ákeńniń bizdi ustap alǵany she? – Iá, esimde, janym. – Al basyma myltyǵyn taqap turyp seni almasam, 20 jylǵa sottalatynymdy aıtqany she? – Esimde. Kúıeýi kóz jasyn súrtip: – Sol kezde úılenbegenimde myna kelgen Jańa jylda bosap shyqqandaı ekem... – depti. Múıisti júrgizetin Berik SADYR