Jergilikti ózin ózi basqarýdyń jańa modeli

 Ulttyq ekonomıka mı­nıs­trligi ázirlegen bul tujyrym­dama jobasy – aldyńǵy jylda­ry iske asyrylǵan jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý jó­nindegi reformalardyń qısyn­dy jalǵasy. Jańartylǵan tujy­rym­damada jergilikti ózin ózi bas­qarýdy damytýdyń jańa modeli engizilgen, ol sheshimder qabyldaý prosesine azamattardyń qatysýy men rólin keńeıtýdi, jergilikti ózin ózi basqarý organdaryn saılaýdy, uıymdyq, ekonomıkalyq jáne qarjylyq máselelerdi sheshýdegi aýyl ákimdikteriniń derbestigin baǵamdaıdy. Budan basqa, onda memlekettik organdar men jergilikti ózin ózi basqarý qyzmetiniń naqty fýnksıonaldyq shekaralary, sondaı-aq jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń turǵyndar aldyndaǵy ashyqtyǵy men eseptiligin kúsheıtý jónindegi normalar jazylǵan.

Atalǵan qujatqa sáıkes, jer­gi­likti jerlerde memlekettik bas­qarý úderisterinde azamat­tar­dyń rólin kúsheıtý úshin ákimderdi tike­leı saılaý engizilýde. Osy jyl­dyń shildesinde aýyl ákim­derin tikeleı saılaý bastaldy. Osy baǵyt sheńberindegi kelesi qa­dam – 2024 jyldan bastap aýdan ákimderin tikeleı saılaýdy engizý.

Sonymen qatar Ulttyq eko­no­­­mıka mınıstrligi jergilikti ózin ózi basqarý týraly jańa zań ázir­­leýde, onda jergilikti ózin ózi bas­­qa­rý organdarynyń quryly­my, qa­lyptastyrý tártibi jáne óki­­let­­tikteri aıqyndalady.

Bul jergilikti ózin ózi basqa­­rý­dyń pármendi júıesin orta­lyq­­syz­dandyrýǵa jáne qurýǵa, bas­qarý deńgeıleri arasyn­daǵy fýnk­sııalar men ókilet­tikter­diń qaı­ta­lanýyn qaıta bólýge jáne bol­dyrmaýǵa múmkin­dik beredi.

Sondaı-aq aýyldyq ókildi organ – «Keńes» qurylady. Keńeske jergilikti qoǵamdastyqty damytý jospary men bıýdjetti bekitý jáne onyń oryndalýyn baqylaý, aýyldyq deńgeıde salyq mólsherlemeleriniń kólemin retteý, sondaı-aq aýyldardy abattandyrý máseleleri boıynsha ókilettikter beriledi. Kórsetiletin qyzmetter tizbesi, qyzmetkerlerdi jaldaý jáne eńbekaqy mólsherin aıqyndaý máseleleri osy Keńes arqyly retteledi.

Aıta ketý kerek, qazir udaıy tórtinshi deńgeıdegi bıýdjettiń jetkilikti qarjylandyrylmaýy baıqalady. Menshikti kirister bıýdjettiń osy deńgeıindegi shy­ǵystardyń tek 13,4%-yn jabýda. Osyǵan baılanysty, 2022 jyldan bastap aýyl deńgeıine salyqtar men tólemderdiń qosymsha tórt túrin berý kózdelgen: biryńǵaı jer salyǵy, jer ýchaskelerin paıdalanǵany úshin tólem, olardy satýdan túsetin túsimder jáne olardy jaldaý quqyǵyn satqany úshin tólem.

2023 jyly taǵy da birqatar sa­lyqtar men tólemderdi berý jos­parlanyp otyr. Atap aıt­qan­da, shaǵyn jáne orta bıznes­ten túsetin korporatıvtik tabys salyǵyn oblys, aýdan jáne aýyl arasynda bólý kózdeledi. Fıskaldyq ortalyqsyzdandyrý boıynsha sharalar qabyldaý nátıjesinde 2025 jyly aýyldyq okrýgter bıýdjetiniń ózin ózi qamtamasyz etýiniń 35%-ǵa deıin ósýi kútilýde.

Búgingi tańda elimizdegi jer­gi­likti ınfraqurylym nysandary­nyń kóp bóligi, ıaǵnı joldar, sýmen jabdyqtaý, sý burý jáne elektrmen jabdyqtaý jeli­leri jergilikti atqarýshy organ­dardyń balansyna tıisti túrde qoıyl­maǵan. Bul ákimdikter atalǵan ny­san­darǵa aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn árdaıym jedel júrgize almaıtyndyǵyna alyp keledi. О́z kezeginde bul aza­­mat­tardyń áleýmettik ál-aýqa­ty­na tikeleı áser etedi. Osy másele­lerdi jergilikti deńgeıde sheshý úshin tujyrymdama jobasyn­da jergilikti bıýdjet shyǵys­taryn utymdy bólýdi artty­rýǵa jáne kommýnaldyq menshik ny­sandaryn tıimdi paıdala­nýǵa baǵyttalǵan is-sharalar kóz­delgen.

Aıtylǵan is-sharalardy sapaly iske asyrý 2025 jylǵa qa­raı ýaqyt syn-qaterlerine jaýap beretin jáne «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rym­damasyna sáıkes bizdiń azamat­tarymyzdyń múddelerin tolyq­qandy iske asyrýǵa baǵyt­talǵan jer­gilikti ózin ózi bas­qarýdyń jańa modelin qalyp­tas­tyrýǵa múmkindik bermek.