Jumabek О́MIRZAQOV: Qara basynyń qamyn oılaıtyndar az emes

Al Tokıodaǵy básekeler bes salmaqta ótti. О́kinishke qaraı, aıtýly dodada Qazaqstannyń bir ǵana bylǵary qolǵap sheberi baq synap, onyń ózi alǵashqy aınalymnan asa almady. Osy sátsizdiktiń sebep-saldaryn bilý úshin KSRO sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Jumabek О́MIRZAQOVTY sózge tartqan edik.

– Jumabek aǵa, siz – elimizde áıel­der boksyn damytýdyń altyn basta-ý­yn­­da turǵan mamandardyń birisiz. О́z ko­mandańyzǵa qyzdardyń alǵashqy le­gin qabyldaǵan kezder esińizde shy­ǵar?

– Árıne, esimde. 2008 jyly biz Al­matydaǵy Kárken Ahmetov atyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternattan «Shańyraq» shaǵyn aýdanyndaǵy jańadan ashylǵan bilim oshaǵyna aýys­tyq. Sol jerde men áıelder boksy úıirmesin ashtym. Alǵashynda bizdiń bólimde nebári tórt qyz boldy. Solarmen jumys istep, túrli jarystarǵa apardym. Barlyǵy da shama-sharqy jetken­she umtylyp, túrli jarystarda júl­de alyp júrdi. Ýaqyt oza sol qyz­dar­dyń ara­synan Nazym Qyzaıbaı sýyry­lyp shyǵyp, Qazaq eliniń maqtan tutar sportshysyna aınaldy. Tól shá­kirtim álem chempıonatynda eki ret top jaryp, kóptegen asa iri halyqaralyq jarys­tardyń jeńis tuǵyryna kóterildi. Ke­ıinnen qatarymyzǵa taǵy birneshe bu­rymdy qosyldy. Solardyń arasynan da myqty sportshylar shyqty. Biraq qandaı da isti bastaý qashanda qıyn ǵoı. Sondyqtan barlyǵyna ońaılyqpen qo­lymyz jetti dep aıta almaımyn. Kóz arbaǵan belesterdi baǵyndyryp, myq­tylyǵymyzdy moıyndatý úshin jatpaı-turmaı eńbektendik, kóp ter tóktik.

– Qazaqstanda sporttyń bul túri 2008 jyldan beri myqtap qolǵa alyna bastady dep otyrsyz. Al naqty de­rek­terge súıensek, álem chempıonatta­ry 2001 jyldan beri úzdiksiz uıym­das­tyrylyp keledi. Sol jarystarda qyzdarymyz júlde de aldy. Osyǵan ne deısiz?

– Iá, keıbir jerlerde biren-saran úıirmelerdiń jumys istegeni ras. Alaıda olar tym az edi jáne de memleket ese­binen qarjylandyrylmaıtyn. Sol sebepti de áıelder boksy kóp bapkerdi qyzyqtyra qoımaıtyn. Tek 2008 jyldan beri ǵana bıýdjetten qarjy bólinip, sport mektepteri men ınternattarda arnaıy bólimder jumys isteı bastady. Sonyń bastaýynda bizder turdyq. Al oǵan deıin ótken jarystar jaıyn­da aıtar bolsaq, 2001-2005 jyldar ara­lyǵynda jalaýy jelbiregen alǵashqy úsh álemdik dodaǵa Qazaqstan quramasy qatysqan joq. 2006 jyly Úndistannyń astanasy – Nıý-Delıde shymyldyǵy túrilgen baıraqty básekede Nazgúl Boranbaeva qola medaldy moınyna ildi. Sol kezge deıin ol kıkbokspen aınalysyp, halyqaralyq arenada birshama tabysqa qol jetkizdi. Iаǵnı Nazgúlge áıelder boksyna beıimdelý aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzǵan joq. Odan keıin Elena Kolsova shyqty. Ol basketboldan aýysyp keldi. 2008 jyly Qytaıdyń Nınbo qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta Kolsova da qolaǵa qol sozdy.

– Iá, qysqa ǵana merzim aralyǵynda áıelder boksy Qazaqstanda aıtar­lyq­taı damyp, halyqaralyq arenada burymdylarymyz ózderiniń myq­­tylyǵyn moıyndata bastady. Lon­don men Rıo-de-Janeıro olım­pıadala­rynda qola medaldardy oljalap, 2006-2019 jyldar aralyǵynda ótken segiz birdeı álem chempıonatynda 5 altyn, 4 kúmis, 9 qola júldeni en­shileýimiz – joǵaryda aıtylǵan sózi­mizdiń aıqyn dáleli. Osy ýájben ke­lisetin shyǵarsyz?

– Oǵan eshkimniń kúmáni joq. Bizdiń qyzdar ózderi qatysqan jarystardyń birde-bireýinen quralaqan oralǵan emes. Alǵashynda alty sportshymyz álemdik dodada júldegerler qatarynan kó­rindi. Odan keıin 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń Chedjý qalasynda Nazym Qy­zaıbaı chempıondyq 

ataqqa qol jet­kizdi. Arada eki jyl ótken soń ol sol nátıjesin qaıtalady. Astanada uıym­­dastyrylǵan álem chempıonatynda Nazymnan bólek, Dına Jolaman, Valentına Halzova jáne Lázzat Kún­geıbaeva altynnan alqa taqty. Olardan bólek, taǵy eki qyzymyz úshinshi orynǵa taban tiredi. 2018 jáne 2019 jyldardaǵy ja­rystarda jerlesterimizge bas júlde bu­ıyr­­maǵanymen, qorjynymyz kúmis jáne qola medaldarmen tolyqty. Osyn­daı eleýli tabysymen jer-jahan­da­ǵy sanaýly memleketter ǵana maqtana alady.

– Nazym Qyzaıbaı eki dúrkin álem chempıony bola tura, eki birdeı Olım­pııa oıyndarynan shet qaldy. 2016 jyly Rıo Olımpıadasy qarsa­ńyn­da ol naǵyz babynda edi. Myqty boks­shymyz Brazılııaǵa nege bara almady?

– Olımpıadanyń alǵashqy irikteý týrnırine Qyzaıbaı qatysty. Ol kezde onyń tamaǵy aýyryp, syrqattanyp qalǵan. Sol sebepti de biz Qytaıǵa bar­maýǵa bekingen edik. Biraq joǵary jaq talap etken soń bas tartýdyń reti kelmedi. Aqyry bardyq. Qytaıǵa kelgen bette osy salanyń basy-qasynda júrgen pysyqaılar astyrtyn josparlaryn júzege asyra bastady. О́zderiniń ishki esepteri bolsa kerek, olar bizdiń joldama alǵanymyzdy qalamady. Osylaı dep oı túıýimizge birneshe negiz bar. Birinshiden, dárigerler Nazymnyń syrqat ekenin kóre tura, em-dom jasaýǵa esh qulqy bolmady. San márte ótinish bildirsek te, aq halattylar shákirtimniń mańaıyna da jolamady. Ekinshiden, tusaýkeser kezdesýinde qazaq qyzynyń joly London Olımpıadasynyń qola júldegeri, bes dúrkin álem chempıony, úndistandyq Merı Kommen qıysty. Ol da qıturqy oıynnyń «jemisi». Áıtpese, qos myqtyny birden jolyqtyrýdyń ne qajeti bar edi?! Jerebe aýyr tússe de, namysqa tyrysqan Qyzaıbaı Kom­nyń jaqsylap turyp «sybaǵasyn» berdi. Biraq jeńis ataǵy jer jarǵan boksshynyń ýysynda ketti. Sóıtip, Nazym Olımpııa oıyndarynan shet qaldy. Osy oraıda jaýdyń alys­tan kelmegenin aıta ketkim keledi. Aramza áreketteri arqyly shákirtimdi «qur­bandyqqa shalǵan» sol jerde júrgen óz azamattarymyz, ózimizdiń bas­shysymaqtar. Olar «Qyzaıbaıdyń qasyna jolamańdar» dep dárigerlerge buıryq berdi. Al «súrindirý» jaǵyn tóreshilerge myqtap turyp tapsyrdy.

– Jumabek aǵa, teledıdar arqy­ly siz Tokıo Olımpıadasyn basynan aıaǵynan deıin tamashalaǵan bolar­­syz? О́kinishke qaraı, aıtýly ja­­rysqa bir ǵana burymdymyz qaty­syp, onyń ózi alǵashqy aınalym­da súrindi. Jankúıerler bes jyl boıy ta­ǵatsyzdana kútken baıraqty báse­kege tolyq qurammen barýǵa ne ke­dergi boldy?

– Eń birinshi kezekte myna nárseni aıta ketken jón. Qazirgi kezde el sporty úshin shyn nıetimen basy aýyryp, baltyry syzdaıtyn azamattar azaıyp barady. Olarǵa memlekettiń múddesi nemese el namysy degen uǵymdardyń quny kók tıyn. Kóbisi tek qara basynyń qamyn kúıtteıdi. Oılaǵandary – aqsha, mal tabý, qandaı da jolmen baıý. Odan qalsa, jershildik, tamyr-tanys degen másele ýshyǵyp tur. Osy «indettiń» tamyryna balta shappasaq, esh ilgerileý bolmaıdy. Bastaǵan isimiz eshýaqytta órge baspaıdy. Asyra siltep otyr de­se­ńizder, sońǵy Olımpıadanyń nátı­jesine zer salyńyz. Tokıoǵa Qazaq­stannan jalǵyz ǵana boksshynyń barýy uıat jaǵdaı. Basshylardan bas­tap, bapkerlerge deıin ne oılaǵany belgisiz. Negizi Olımpııa oıyndarynyń irikteý týrnırine elimizdiń eń myqty bylǵary qolǵap sheberlerin qatystyrý kerek edi. Olaı bolmady. Eger Nazym Qyzaıbaı, Karına Ibragımova jáne Darıǵa Shákimovaǵa senim artylǵanda, olardyń qaı-qaısysy da 

joldamany qaltalaryna basatyny sózsiz edi. Biraq myqtylar elde qalyp qoıdy. Olardyń ornyna barǵan osal boksshylar sypyra utyldy. Aralarynda jalǵyz Nadejda Rıabestiń ǵana joly boldy. Alaıda ol da alysqa shappady. Jerlesimiz Olım­pıadanyń alǵashqy aınalymynda súrindi. Kelesi lısenzııalyq týrnır Pa­rıjde uıymdastyrylýǵa tıis edi. Biraq pandemııanyń kesirinen ol jarys ótpeı qaldy.

– Bul kúnderi birqatar buqaralyq aqparat quraly Qazaqstan áıelder qu­rama komandasynyń músheleri ara­­­synda týyndaǵan daý-damaı jaıyn­da jarysa jazýda. Barlyǵy Ange­lına Lýkastyń Instagram arqyly ja­­rııa­laǵan jazbasynan bastaldy. Ol jerde Lýkas ko­mandalyq árip­tes­teri tara­pynan te­perish kórip otyr­­ǵanyn aıta kele, osy iske Nazym Qy­­zaı­baı­dyń tikeleı qatysy bar dep aıyp­tady. Daýly máselege baılanys­ty óz pikirińizdi bildirseńiz.

– Eki qyzdyń arasynda naqty ne bolǵanyn men bilmeımin. Eger janjal «51 kılo salmaq dárejesiniń tizginin kim ustaýǵa laıyq?» degen máseleden týyn­dasa, onda men Qyzaıbaı Lýkastan áldeqaıda myqty dep aıtar edim. Sparrıng kezinde de, túrli jarystar ba­ry­synda da Nazym ony únemi utyp júr. Bul jaǵdaıdy barlyq bapker jaqsy biledi.

– Biraq 2019 jyly Serbııada ótken týrnırde Lýkas Qyzaıbaıdy san soqtyryp ketti emes pe? Bálkim, qarsy jaq osy jaıtty alǵa tartqan bolar?

– Serbııada Angelına Nazymdy ut­qan joq. Kerisinshe, ol jekpe-jekte Qyzaıbaı jeńiske jetti. Atalǵan jarys­ta túsirilgen beınetaspany bir qarap shyqsańyz, osy sózimniń rastyǵyna anyq kóz jetkizesiz. Biraq tóreshilerdiń Lýkas­tyń qolyn kótergeni ras. Jasy­ratyn nesi bar, qazylar ádildikti belden basty. О́ıtkeni basshylyq qyzmet atqaryp otyrǵan biraz azamat Lýkastyń Olımpıadaǵa barýyna múddeli boldy. Solar tóreshilerdiń kómegimen Qyzaıbaıdy qarsylasyna jyǵyp berdi. Osynyń saldarynan lısenzııalyq týrnırge Angelına bardy. Shyn myqty bolsa, sol jerde ol óziniń myqtylyǵyn dáleldeıtin edi ǵoı. Alaıda Lýkas bas­tapqy básekelerdiń birinde utylyp, elge quralaqan oraldy. Sondyqtan da onyń renjıtin jóni joq. Renjise, Qyzaıbaı renjýi kerek. О́ıtkeni oǵan ondaı múm­kindik berilgen joq.

– Keshirersiz, osy oraıda oqyr­mandar tarapynan «Ol Nazym Qyzaı­baıdyń jeke jattyqtyrýshysy bol­ǵan soń osyndaı pikir bildirip otyr» degen oı týyndaýy múmkin. Osyǵan ne aıtasyz?

– Nazymdy balaýsa kezinen jattyq­tyryp kelgenim ras. Ol meniń kóz aldymda ósti desem de bolady. Sondyqtan da shákirtimniń minez-qulqyn, shama-sharqy men múmkindigin jáne áleýetin jaqsy bilemin. Biraq qazirgi kezde Qy­zaı­baı meniń qol astymda jattyǵyp júrgen joq. Osydan eki jyldaı ýaqyt buryn ol basqa bapkerge aýysty. «Ke­temin» degen adamdy kúshtep ustap tura almaısyń ǵoı. Jónin aıtyp ketse, bir sári. Alaıda ol maǵan eskertpeı, tynysh qana ketip qaldy. Osy jaıttan qulaǵdar bolǵanda kóńilim qatty qulazydy. Ońaı ma, Nazymdy sportshy retinde qalyptastyryp, búgingi deńgeıge jetkizý úshin 12 jyl ǵu­myrymdy sarp ettim. Osyny oılasam, kóńilim nildeı buzylady. Desek te jolyn bógeýdi jón kórmedim. Sol sebepti de osy máselege baılanys­ty kópshilik arasynda «Nazym Qyzaı­baıdyń ustazy bolǵandyqtan, sony qoldap otyr» degen oı týyndamaýy kerek. Qazirgi kezde ekeýmizdiń jolymyz eki aıyryldy. Iá, men de qol qýsyryp otyrǵan joqpyn. Qazirgi kezde bapkerlik kásibimdi jalǵastyryp, jalyndap turǵan jastardy tárbıelep jatqan jaıym bar. Maqsatym – solardy durystap daıarlap, baǵyt-baǵdar berip, álemdik arenaǵa shyǵarý.