Jyraqta júrse de, qazaqtyń atyn shyǵaryp, mereıin ústem etken azamattar aramyzda az emes. Solardyń biri – ardager sportshy, kóptegen halyqaralyq jarysta jeńis tuǵyryna kóterilgen tanymal jelaıaq Valerıı Jumadilov. Ol Reseıde týyp-óskenimen, óziniń sanaly ǵumyryn Baltyq jaǵalaýynda ótkizdi. Qazirgi kezde qandasymyz Estonııanyń astanasy – Tallınde turyp jatyr.
Búgingi keıipkerimizdiń ata-babalary baǵzy zamannan beri qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysy aýmaǵyn meken etken. Qytaımen shekaralas óńirde ornalasqan Zaısan kóliniń jaǵalaýynda sol áýlettiń urpaqtary kúni búginge deıin ǵumyr keshýde. Ákesi Erkesh ótken ǵasyrdyń 50-jyldardyń aıaǵynda Semeıdegi Temir jol tehnıkýmyn támamdaǵannan keıin Reseıge attanyp, sol jaqta uzaq jyldar óz mamandyǵy boıynsha eńbek etti. Qyzmet babymen kórshiles respýblıkanyń biraz qıyryn sharlady. Sondaı saparlarynyń birinde bolashaq jary Rımma Pavlovnamen jolyqty. Juby jarasqan jastar kóp uzamaı shańyraq kóterip, tatý-tátti ǵumyr keshti. Valerııdiń ózi 1961 jyldyń 21 tamyzynda Smolensk qalasynda dúnıege keldi. Desek te onyń balalyq shaǵy Krasnodar ólkesinde ótti.
Bala kezinen zerek bolyp ósken Valerıı orta mektepti aıaqtaǵannan keıin Máskeýge attanyp, Energetıka ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Bilim nárimen sýsyndap júrgeninde Qarýly kúshter qataryna shaqyrylady. Otan aldyndaǵy azamattyq boryshyn ol Soltústik flotta óteıdi. Keıinnen Kıevtegi áskerı-teńiz ýchılıshesine aýysyp, atalǵan oqý ornyn qyzyl dıplommen támamdaıdy. Sóıtip leıtenant shenin alǵan Jumadilov Baltyq teńizinen bir-aq shyǵady. Bul – 1985 jyl edi...
Keıipkerimizdiń jeńil atletıkaǵa kelýiniń ózi de – bir qyzyq oqıǵa. Osy jaıynda Valerıı Erkeshulynyń ózi bylaı dep áńgimeleıdi: Jalpy, toqsanynshy jyldardyń basy óte qyzyqty kezeń edi. Buryndary ómiri kórmegen kóptegen tehnologııa men zattar, qyzyqty nárseler paıda boldy. Sonyń arqasynda jańa múmkindikter ashyldy. Dál sol tusta men psıhologııalyq kitaptarǵa qumartyp, birinen keıin birin oqydym. Ara-tura oraza ustap, ıogamen shuǵyldandym. Tańerteń júgirip, temir-tersek kóterýdi ádetke aınaldyrdym. Áskerı qyzmetten ketken soń qaıta Tallınge oraldym. Ulym 8 jasqa tolǵanda karatege apardym. Ýaqyt ótkizý úshin jaqyn mańdaǵy sportzalǵa bas suǵyp, jattyǵýymdy jalǵastyrdym. Birte-birte qyzyǵýshylyǵym artyp, jeńil atletıkaǵa myqtap den qoıdym. 15 jyl boıy fıtnespen aınalysýym meniń osy sport túrine tez-aq beıimdelýime úlken septigin tıgizdi».
Asqaraly 60 jastan asqan Valerıı Jumadilov 35 jyl boıy Estonııanyń bas shahary – Tallınde turdy. Sportty ómirlik serigine aınaldyrǵan ol kóptegen asa iri halyqaralyq jarystarda jeńis tuǵyryna kóterilip, san márte rekordtyq kórsetkishterge qol jetkizdi. Ásirese qysqa qashyqtyqqa júgirýdegi jetistikteri tolaǵaı. Qandasymyz 50-55 jastaǵy jeńil atletter arasynda Baltyq jaǵalaýy elderi birinshiliginiń jeńimpazy atanyp qana qoımaı, Reseı men Belarýste ótken Masters deńgeıindegi dodalarda dara shyqty. 2018 jyly Madrıdte uıymdastyrylǵan Eýropa chempıonatynda kúmis medal alsa, álem chempıonatynyń fınalynda baq synaý qurmetine ıe boldy. Sprınterlik qashyqtyqta toǵyz márte ulttyq rekordty jańartty. Basqa da birqatar baıraqty básekede mol oljaǵa kenelip, qalyń kórermenniń ystyq yqylasyna bólendi.
Kópshilik Valerıı Erkeshulyn myqty sportshy ǵana emes, beldi bloger retinde de jaqsy tanıdy. Shyntýaıtyna kelgende, aǵamyz 50 jastan asqan shaǵynda ǵana úlken sportqa myqtap den qoıǵan eken. Soǵan qaramastan, óziniń jankeshtiligi men maqsatkerligi, ójettigi men tabandylyǵynyń arqasynda birqatar bıik belesti baǵyndyrdy. Al qysqa ǵana merzim aralyǵynda osyndaı súbeli tabystarǵa qol jetkizýge bola ma? Onyń syry men qupııasy nede? Mine, osy jaıttar jaıynda jamaǵatpen oı bólisýdi jón kórgen Jumadilov túrli beınerolıkter túsirip, ony áleýmettik jeli arqyly kópshilikke taratty. Qazirgi kezde ardager sportshy 120 kılolyq shtangany 5 ret kóteredi, 100 ret otjımanııa jasap, 20 ret biltemirge tartylady. Jasy alpystan asqan adamdar úshin bul óte jaqsy kórsetkish ekeni aıtpasa da túsinikti. Úzdiksiz eńbektiń nátıjesinde onyń beıneblogy qazirgi kezde júzdegen myń kórermen jınap otyr. Ol jerde jeńil atletıkanyń qyr-syry, jattyǵý júıesi, júgirý tehnıkasy, dene kúshin arttyrý, durys tamaqtaný, fıtnestiń adam aǵzasyna paıdasy jáne taǵy basqa tanymdyq dúnıeler jarııalanýda.
Jat elde tursa da, júregi qazaq dep soǵatyn qandasymyzdyń kópten bergi armany Qazaqstannyń týy astynda óner kórsetý edi. Aqyry bul jospary da júzege asty. 2020 jyldan beri keıipkerimiz dúbirli dodalarda Qazaq eli namysyn qorǵaýda. Bul rette de ol nesibesiz emes. Bul kúnderi Valerıı aǵa 60 jastaǵylar (Masters 60) arasyndaǵy túrli jarystarǵa qatysýda. Atap aıtsaq, 2021 jyldyń kókteminde Jumadilov Polshanyń Torýn qalasynda uıymdastyrylǵan chempıonatta baq synady. 60 metrdi 8,05 jáne 200 metrdi 26,12 sekýndta júgirip ótken qandasymyz eki qashyqtyq boıynsha da jeńimpaz atandy. Sonymen qatar ol Qazaqstan Respýblıkasynyń rekordyn jańartty.
Qazirgi kezde Valerıı Jumadilov Qazaqstanda jeńil atletıkany, onyń ishinde ardagerler arasyndaǵy jarystardy keńinen nasıhattaýda. Máselen, aǵamyz óziniń 60 jyldyq mereıtoıyn tek sporttyq jetistikterimen ǵana emes, sonymen qatar 2021 jyldyń 28-29 tamyzynda Qazaqstannyń Pavlodar qalasynda birinshi ret sheberler sanaty boıynsha bólek chempıonattyń ótýine muryndyq boldy. Bizdiń elde mundaı jarystar buryn 35 jastan asqan sportshylar arasynda ótkizilgenimen, tutastaı chempıonat uıymdastyrýǵa eshkimniń moıny jar bermegen edi.
– 2016 jyly men Aýstralııada ótken álem chempıonatyna qatystym. Jasyl qurlyqqa jetkende Saltanat Túıtebaev esimdi ózim sekildi ardagermen tanystym. Jat el ǵoı, ekeýmiz bir-birimizge ábden baýyr basyp qaldyq. Birge júrdik, biraz áńgimelestik, syrlastyq. Qarııa Qazaqstannan jalǵyz ózi ǵana kelipti. Basqa sportshylar alys saparǵa shyǵýǵa qarajat taba almaǵan. Onyń ústine Qazaq elinde ardagerler sportyna degen qamqorlyq kemshin kórinedi. Osy jaıttan qulaǵdar bolyp, kóńilim qatty qulazydy. О́ıtkeni aıtýly jarysta bar-joǵy 1 mln 300 myń halqy bar shaǵyn ǵana Estonııadan 20 jeńil atlet óner kórsetti. Shyny kerek, osy jaǵynan alǵanda olardyń kóshi áldeqaıda ilgeri. Eń bastysy, estonııalyqtardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaqsy. Mekteptegi shaǵyn alańdardy eseptemegende, Tallınniń ózinde ǵana 450 myń turǵynnyń qajettiligin ótep otyrǵan úsh zamanaýı jeńil atletıka kesheni jáne bes jańa stadıon bar. Qalashyqtar, shaǵyn qalalar, tipti aýyldarda kóptegen nysan iske qosylǵan. Ol jerlerde jeńil atletıkamen alańsyz aınalysýǵa esh kedergi joq. Osy jaıttyń barlyǵyn oı eleginen ótkize kele, men Qazaqstanda buqaralyq sportty damytý úshin shama-jarqym jetkenshe eńbek etýge beldi bekem býdym. Negizi jaıaý júris, júgirý, kross, fıtnes, jeńil atletıka sekildi sport túrleri jas talǵamaıdy. Esesine, kúndelikti jattyǵýlardyń adamnyń densaýlyǵyn jaqsartyp, aǵzasyn nyǵaıtý úshin bereri mol. Barshamyz sony sanamyzǵa sińirsek, kóp nárse utamyz, – deıdi Valerıı Erkeshuly.
Mine, Baltyq jaǵalaýynda turyp jatqan 60 jastaǵy azamat bizge osyndaı oı saldy. Quptarlyq-aq is eken. Jumadilovtiń aıtýynsha, Batys Eýropada buqaralyq sport pen salamatty ómir saltyn nasıhattaý maqsatynda 1975 jyldan beri ardagerler arasynda túrli sanattaǵy chempıonattar úzdiksiz uıymdastyrylyp keledi eken. Basqa da órkenıetti memleketterde bul úrdis myqtap qolǵa alynǵan. Batystyń tájirıbesine súıene otyryp, Qazaqstanda da ardagerler sportyn jandandyrý qajet. Olaı bolsa, Valerıı Erkeshulynyń bastamasyn el bolyp, jurt bolyp qoldaǵanymyz abzal.