Ǵalymdardyń pikirinshe, tútinsiz nıkotın ónimderi temeki shegýmen baılanysty aýrýlardan bolatyn ólim-jitimdi kúrt tómendetýge kómektese alady, al ol qazir jyl saıyn 8 mıllıonǵa jetýde, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Álemniń túrli elderinen temeki shegýge qarsy júz tanymal ǵalymdar men sarapshylar konvensııaǵa qatysýshy elderge jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna zııandy azaıtý tujyrymdamasyn engizýge jáne tútinsiz nıkotın ónimderin temeki shegýge qarsy kúrestiń bir bóligine aınaldyrýǵa buryn-sońdy bolmaǵan úndeýmen júgindi.
«Bul bastama temekige qarsy kúres jónindegi negizdemelik Konvensııa (TKNK) taraptary Konferensııasynyń 9-keńesi qarsańynda paıda boldy», dep jazady Courier Mail.
DDSU jáne TKNK-ǵa úndeýi bar hatqa atap aıtqanda, Ulybrıtanııa úkimetiniń burynǵy keńesshisi jáne Imperial College London professory Devıd Natt, Sounterfactual Consulting - temeki shegýge qarsy kúres jónindegi jetekshi brıtandyq uıymnyń dırektory Klaıv Beıts, sondaı-aq University Colle London jáne King's College (Ulybrıtanııa), Yale University jáne New York University (AQSh), Medical University of Vienna (Avstrııa), University of Geneva (Shveısarııa), University of Queensland (Avstralııa), University of Ottawa (Kanada) jáne basqa da kóptegen oqý jáne ǵylym mekemeleri qol qoıdy.
«Biz TKNK taraptaryna jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna temekige qarsy kúres jónindegi negizdemelik Konvensııaǵa onyń qaǵıdalaryn engize otyryp, temeki shegýden bolatyn zııandy azaıtý strategııasyn qoldaýǵa jáne ilgeriletýge shaqyramyz», delingen sarapshylardyń málimdemesinde.
Olar sońǵy onjyldyqta temekini jandyrmaıtyn jáne tútin shyǵarmaıtyn ınnovasııalyq nıkotın ónimderi jasalǵanyn atap ótti.
«Dál osy temeki men temekini jandyratyn basqa da temeki ónimderi, búkil álemde nıkotındi qoldanýdan bolatyn kóptegen ólim úshin jaýapkershilikti alyp júredi. Tútinsiz nıkotın ónimderi – elektrondy temekiler, ishýge arnalǵan nıkotın patchalary, elektrondy qyzdyrýǵa arnalǵan temeki ónimderi temeki shegýden bolatyn zııandy azaıtýdyń perspektıvaly jolyn ashady», dep hatqa qol qoıǵan sarapshylar senim bildirdi.
Sarapshylar tútinsiz balamalardyń artyqshylyqtary men qaýipteri áli de zertteletinin alǵa tartady.
«Tútinsiz nıkotın ónimderi temekige qaraǵanda zııany áldeqaıda az ekendigi týraly senimdi ǵylymı dálelder bar. Biraq, soǵan qaramastan, DDSU jáne álemniń birqatar elderiniń úkimetteri tútinsiz balamalarǵa qatysty negizsiz qatań jáne konservatıvti saıasat júrgizýdi jalǵastyrýda», deıdi sarapshylar.
«Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy temeki shegýmen baılanysty mıllıondaǵan ólimniń aldyn alýǵa kómektese alatyn strategııany qabyldamaıdy. DDSU temeki naryǵyn túrlendirý jáne temeki ónimderin paıdalaný qaýpin azaıtý áleýetin elemeıdi», dep jazady hat avtorlary.
Courier Mail málimetteri boıynsha, DDSU-nyń barlyq kúsh-jigerine qaramastan, álemde 1 mıllıardtan astam adam temeki shegýdi jalǵastyrýda, sonymen qatar sońǵy onjyldyqtarda temeki shegýshilerdiń sany ósken. Álemde jyl saıyn temeki shegýmen baılanysty aýrýlardyń saldarynan 8 mıllıonǵa jýyq adam qaıtys bolady.
Qazaqstanda 2,4 mıllıon temeki shegýshi bar, biraq temeki shegýden bolatyn zııandy azaıtý boıynsha tútinsiz ónimderdiń áleýeti de eskerilmeıdi, al balama ónimder boıynsha zańnama kúsheıtilip keledi. 2018 jylǵy málimetter boıynsha, temeki shegý 20 900 adamnyń mezgilsiz ólimine sebep bolǵan.
Hat avtorlary bul tásildi synǵa alyp, DDSU men TKNK-ǵa temeki shegýden bolatyn zııandy azaıtý strategııasyn engizý boıynsha alty usynym usynady. Atap aıtqanda, temekiden keletin zııandy azaıtýdy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý jónindegi jahandyq strategııanyń, eń aldymen, ınfeksııalyq emes aýrýlarmen kúrestiń quramdas bóligi etý usynyldy.