Ádebıet janashyrlary balalarǵa arnalǵan kitaptardyń jaryq kórýi kenjelep ketkenin urpaq tárbıesindegi ótkir de ózekti másele retinde kóterip keledi. Oǵan kitap oqýdan qol úzip bara jatqan oqyrman taǵdyryn jáne qosyńyz. Qalaı desek te, bıylǵy balalar ádebıeti jyly bul taqyrypqa az da bolsa qan júgirtip, perishte kóńil oqyrman biraz oljaǵa keneldi.
Kitap – eń úlken tárbıeshi ekenin eskersek, oıy da, qııaly da tunyq kishkentaı oqyrmannyń armanyna qanat baılaıtyn qundylyq qaı kezde de quldyramaýy kerek. Dese de búgingi zaman jazýshysyna qoıylar talap joǵary. Sebebi keshegi ertegini búgingi ómirden kórip júrgen tehnokratııa dáýiriniń jetkinshekterin tańǵaldyrý, olardy kórkem ádebıetke baýraý, talǵamyna tatıtyn týyndy jazý kez kelgen týyndygerdiń ońtaıyna kele bermeıdi.
Oıly oqyrman búgingi balalar ádebıetinde esimi erek atalatyn Beısenbaı Súleımenov týyndylaryn bala tabıǵatyn tanyp, kishkentaı júrektiń lúpilin sezinýge tartatyn keń tynysty dúnıelerdiń qataryna jatqyzady. Qalamger óz oqyrmandarymen tereń shyǵarmashylyq baılanys ornatqan. «Kitap oqyǵan balanyń kókireginde ot janady» degen jazýshy Almatydaǵy Ulttyq kitaphanada kezekti ret baldyrǵandarmen júzdesti. Áńgimelerindegi oqıǵalar oramdylyǵymen oqyrman júregine tóte jol tabatyn jazýshynyń «Kechýa taıpasynyń úndisteri», «Bes ǵasyr atylmaǵan sadaq», «Qýanyshty kún», «Tentekter», «Han shatyryndaǵy kezdesý», «Kúnnen kelgen adam» kitaptary balalardy ertegiler álemine, erlikke, otansúıgishtikke, shynaıy dostyqqa jeteleıdi. Jańashyl jazýshy bul joly óz oqyrmanyn toǵyz júz betten turatyn «Syrly álem» atty tańdamaly shyǵarmalar jınaǵymen qýantty. Eki povesten turatyn roman, ertegiler men áńgimeler, saıahatnama, estelikter, esseler toptastyrylǵan jınaq «Asyl kitap» baspasynan dáriger-mesenat Ǵanı Smahanulynyń qoldaýymen jaryq kórip otyr. Osy kitaptaǵy «Han shatyrdan – Kún shatyrǵa saıahat!» tarıhı-tanymdyq ertegi romany avtordyń uzaq jylǵy shyǵarmashylyq eńbeginiń jemisi. Zııaly qaýym ókilderi tusaýyn kesken qundy kitap kezdesý keshine kelgen mektep oqýshylaryna tegin taratyldy. Súıikti jazýshysymen betpe-bet júzdesip, óz qolynan kitap alǵan órimdeı óskinder dán rıza. Solardyń biri Almatydaǵy №46 mektep gımanazııasynyń 5-shi synyp oqýshysy Alan Bolatov.
«Bul jerge ustazymmen birge keldim. Jazýshy atamyzdy kórip qatty qýandym. Maǵan tilegin jazyp, qolyn qoıyp berdi. Endi bul kitapty túgel oqyp, dostaryma, ata-anama mazmunyn aıtyp beretin bolam. Osy ýaqytqa deıin jıyrmadaı kitap oqyp bitirdim», deıdi Alan.
Bala – taý bulaǵyndaı tunyq álem. Olardyń júregine jol tabý úshin jazýshyǵa jan tazalyǵy kerek. Qalamgerdiń balalar ádebıetine adaldyǵyn qalamdas-qanattastary aıryqsha baǵalaıdy. Bul turǵyda qoǵam qaıratkeri Ýálıhan Qalıjannyń: «Balanyń jan dúnıesi qandaı bolsa, jetpiske kelse de Álemge bala kózben qaraıtyn bir qalamger bar. Ol – Beısenbaı Súleımenov. Jazýshy, jýrnalıst, jıhangez, baspager sonaý jetpisinshi jyldary ekvator beldeýin eki ret kesip ótken. Onyń birqatar kitaptary sekseninshi-toqsanynshy jyldardaǵy naǵyz bestsellerge aınaldy. Tanym men talǵam, rýhanı jańǵyrý Beısenbaı Súleımenovtiń óziniń de jan tazalyǵyn tazalaýǵa múmkindik berdi. Onyń jemisi – «Han shatyrdan – Kún shatyrǵa saıahat!» ertegi romany» degen pikirin alǵa tartar edik.
– О́mirdi súıý – balalarǵa qamqorlyq jasaýdan bastalýy kerek. Qandaı qıyn zaman bolsa da bala tárbıesin umytpaıyq. Úlkenderdi orta qoldy dúnıelermen aldaı salýǵa bolady. Al balalardy aldap kór. Kónbeıdi. Búgingi jetkinshektiń talaby bıik, talǵamy joǵary. Osy oraıda, balalarǵa usynylǵan árbir týyndy – jazylǵan kitap, shyǵarylǵan anımasııalyq fılm, kórkem fılm, qoıylymdar asa joǵary deńgeıde daıyndalýy shart. Biz júz jyl boıy qýyrshaq teatrynda búldirshinderge «Úsh toraı» qoıylymyn qoıǵanymyzǵa mázbiz. Oǵan jylaý kerek! Jasóspirimderge arnalǵan ár týyndyǵa eń myqty, talantty degen mamandar tartylýǵa tıis. Al «balalar ádebıeti» jyly aıasynda atqarylar jumystar kóp. Biz, eń aldymen, jańa baǵyttaǵy balalar ádebıetin jazýymyz kerek. Ol úshin balalar taqyrybyna jazatyn qalamgerlerdiń mártebesi kóterilse ıgi. Úkimet jetkilikti mólsherde qarjy bólmeı bul másele sheshilmeıdi. Balalarǵa shyndap kóńil bóler ýaqyt jetti. Olar bizdiń bolashaǵymyz ekenin umytpaıyq, – deıdi Beısenbaı Súleımenov.
Búgingi tańda elimizde 258 balalar men jasóspirimder kitaphanasy jumys isteıdi. Onyń 241-i balalarǵa, 11-i jastarǵa, altaýy balalar men jasóspirimderge arnalǵan. Bizde balalar ádebıetine degen kózqaras qalyptaspaı keledi degen pikir qoǵamda jıi aıtylyp júr. Buǵan deıin jaqsy kitaptar shyǵaryp, qazirgi naryqty meńgere bastaǵan baspalardyń basym bóligi sheteldik avtorlardy qazaqshaǵa aýdarýmen shektelip júrgeni jasyryn emes. Biz sóz etip otyrǵan shyǵarmalar bul olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa ózindik úlesin qosary anyq.
– Balalar ádebıetin óristetý bolashaqqa jasalǵan baıypty qadam. Bala eldiń bolashaǵy degendi kóp aıtamyz. Bul sóz jaı ǵana uranǵa aınalmaı, ádebıet pen mádenıette, urpaq tárbıesinde kórinis tabýǵa tıis qundylyq. Balalar men jetkinshekterdi kitap oqýǵa baýlý, olarǵa arnap ómirsheń týyndylar jazý úlken jaýapty is. Bul baǵytta Beısenbaı aǵanyń balalar ádebıetine jasaǵan eńbegi orasan. Biz árqashan ulttyq qasıet-qalybymyzdy urpaq jadyna sińirýge baǵyttalǵan shyǵarmalardy qoldaýǵa ázirmiz, – deıdi dáriger-mesenat Ǵanı Smahanuly.
Balalar ádebıetin qoldaý jyly aıasynda ǵana emes, búldirshinder álemin baýraıtyn shyǵarmalar qorjyny jyl saıyn tartymdy týyndylarmen tolyǵa berse ıgi. Ulttyń rýhanı kemeldenýi úshin balalarǵa budan úlken bazarlyq joq...
ALMATY