Zamanaýı qoǵamda órkenıetten qalmaý úshin tyń tehnologııany meńgere bilý kerek. Básekege qabilettiliktiń ındıkatory qazir osy faktordyń negizinde baǵalanady. Al osy kerektiń jolynda myqty ári bilikti maman qajet. Sol sebepti de Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy halyqqa arnaǵan Joldaýynda IT salasyna qajetti mamandardy daıarlaý máselesine basa nazar aýdardy.
Daryndy jastardyń ordasy
«Qazaqstan úshin zamanaýı sıfrly tehnologııalar transferti, Indýstrııa 4.0 elementterin engizý aıryqsha mańyzdy. Biz sheteldegi strategııalyq seriktesterimizben belsendi jumys isteýge tıispiz. Sonymen birge otandyq IT-sektordy damytyp, kúsheıte túsý de mańyzdy. Elimizge jas, bilimdi ári yntaly mamandar kerek. Sıfrlandyrý jónindegi ulttyq jobanyń aıasynda keminde 100 myń joǵary bilikti IT-maman daıarlaý qajet. Sıfrly saladaǵy qyzmetter men taýarlardyń eksporty 2025 jylǵa qaraı keminde 500 mıllıon dollarǵa jetýge tıis», degen edi Memleket basshysy.
Elimizde otandyq jáne sheteldik kompanııalardy damytýda Astana Hub-tyń orny bólek. Bul Ortalyq Azııadaǵy IT-startaptardyń iri halyqaralyq tehnoparki sanalady. Basty mıssııa – ozyq jobalardy damytý ortalyǵyna aınalý arqyly serpindi IT-kompanııalardy ilgeriletip, sondaı-aq álemniń jas ári talantty IT-mamandarynyń bas qosatyn ordaǵa aınalý.
Bıyl atalǵan tehnoparktiń qurylǵanyna 3 jyl tolyp otyr. Qazir 574 kompanııa onyń resmı rezıdenti sanalady. Olardyń jıyntyq kirisi 166 mlrd teńgege jetip, tartylǵan qarajattyń kólemi 56,5 mlrd teńge boldy. Sheteldikter úlesi bar kompanııalar sany – 54, al ózge elden 180-nen asa adam jumys isteıdi. Otandyq IT sektordy damytý úshin osy ýaqytqa deıin munda myńnan asa túrli deńgeıdegi sharalar ótkizilip, oǵan 55 myńdaı adam qatysyp úlgergen.
«О́rkenıetti elderde adamı kapıtalǵa erekshe basymdyq berilip keledi. Astana Hub-tyń mindeti – talantty azamattarǵa qolaıly orta men zaman talabyna saı ekojúıeni qalyptastyrý. IT-bıznestiń órleýin qamtamasyz etý úshin jas komanda kezeńinen bastap iri IT qurylymyna aınalǵanǵa deıin qatysýshylardy baqylap, súıemeldep otyramyz. Alǵashqy kezeńde daryndy azamattardy tartyp, olarǵa qajetti bilim berýmen birge jobalaryn damytýǵa kómektesemiz. Básekege qabilettiligin arttyrý úshin memlekettik qoldaýdyń keń spektri usynylyp, sońǵy kezeńde halyqaralyq naryqtarǵa shyǵarýǵa qol ushyn beremiz. Ásirese, halyqaralyq arenada, onyń ishinde TMD keńistigindegi tehnologııaǵa ıkemi bar talanttardy ózimizge tartý úshin erekshe nazar aýdarylyp keledi. Sondaı-aq bul baǵytta elimizdiń barlyq óńirimen jumys jolǵa qoıylǵan. Jumystyń kóp bóligin úgit-nasıhat jaǵy alady. Aıtalyq, jastar men olardyń ata-analaryna IT-salasyndaǵy keń múmkindikter men úlken perspektıvalar bar ekenin túsindirip, tehnologııalyq kásipkerliktiń tyń ıdeıalaryn kópshilikke jetkizemiz. Qazaq tilinde qysqametrli fılmder túsirilip, ony mıllıondaǵan adam tamashalap úlgerdi. Osylaısha, daryndy aýdıtorııanyń nazaryn ózimizge buryp, olardy tehnoparkke tartý boıynsha jumys atqarylýda», dedi Astana Hub tehnoparkiniń bas dırektory Maǵjan Mádıev.
Maman daıarlaýdyń tetigi
100 myń IT-mamandy daıarlaý jónindegi tapsyrmany iske asyrý úshin Tech Orda jobasy qolǵa alyndy. Bul memleket pen atalǵan tehnoparktiń jekelegen baǵdarlamalaý mektepterin qarjylaı turǵyda qoldaýǵa arnalǵan birlesken baǵdarlamasy. Qazir osy arqyly 100-den asa stýdent 600 myń teńge kólemindegi aqshalaı qoldaýǵa ıe bolyp, qajetti aqparattyq-tehnologııalyq daǵdylardy meńgerip jatyr.
«Bul joba barlyq baǵdarlamalaý mek-
tebi men stýdentterge arnalǵan. Sondyqtan osy múmkindikten shet qalmaýǵa shaqyramyz. Keler jyldan bastap baǵdarlama keńeıtilip, Úkimettiń qoldaýymen 2025 jylǵa qaraı 20 myń stýdentke qoldaý kórsetý josparlanǵan.
Budan basqa da bızneske baǵyttalǵan ınkýbasııa jáne akselerasııa baǵdarlamalary bar. Myńǵa jýyq jobaǵa qoldaý kórsetildi. Oǵan qatysqan túlekterdiń ónimderi el halqyna jaqsy tanys desek te bolady. Máselen, kólikti turaqqa qoıǵanda, balalardy online oqytqanda, apartamentti jaldaǵanda, páterge jóndeý jumystaryn júrgizgende, sondaı-aq júktilikti baqylaý nemese balalardyń qaýipsizdigin qadaǵalaý qyzmetterin paıdalanǵan kezde, bul otandyq mamandar shyǵarǵan tehnologııalyq ónim ekenin kópshiligimiz oılana bermeımiz», dedi M.Mádıev.
Memlekettik qoldaýdyń birqatar tetigi, onyń ishinde jeńildetilgen salyq rejimi arqyly tehnopark qatysýshylary 15 mlrd teńgege jýyq qarajatty únemdeýge múmkindik alyp, kásipterine qaıta ınvestısııalaýǵa jol ashylady. Nátıjesinde, olar jumys oryndaryn ashyp, bıznesti damytýǵa 48 mlrd teńge tartyldy.
Bıyl Seed Money baǵdarlamasy aıasynda 35 startap qarjylandyrylyp, keler jyly osy arqyly keminde 50 startapty qoldaý josparlanǵan. Sonymen qosa Astana Hub Úkimetke zańnamalyq jobalardy damytýǵa kómektesip, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatqan.
«Bizdiń qyzmetimiz iri tehnologııalyq kompanııalardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Búginde «TransTelekom» kompanııasymen iri amerıkalyq bıznes ınkýbatorymen birlesken baǵdarlamany iske qosý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. «MTS» kompanııasymen Astana Hub bazasynda 5G ortalyǵyn iske qospaq nıettemiz. Demek álemde 5G taralǵan jaǵdaıda – startaptarymyz ben ónimderimiz osy naryqtarǵa shyǵýǵa daıyn bolady», dedi tehnoparktiń basshysy.
Suranysqa ıe jobalar
MacDent jobasy Astana Hub-tyń akselerasııalyq baǵdarlamasyna osydan 3,5 jyl buryn qatysqan. Bul stomatologııalyq klınıkalardyń jumys prosesin avtomattandyrýǵa múmkindik beretin bultty júıe. Qazir ony úsh memlekette 200-den astam stomatologııalyq emhana paıdalanyp júr.
«Úsh jyl buryn MaCdent Astana Hub-tyń akselerasııalyq baǵdarlamasyna qatysqanyn eskersek, ol kezde bul startap ómirsheńdigi tómen MVP-ónim bolǵan. Úsh aılyq baǵdarlamadan ótip, reseılik trekerlermen jumys istedik. Naryqty tańdaý, satylymdy arttyrý, ınvestor men seriktester izdeý boıynsha bilim alyp, alǵashqy klıentimizdi taptyq», dedi atalǵan jobanyń avtory Maqpal Orazqyzy.
Búginde MacDent onlaın qyzmetinde 1800-den astam qoldanýshy tirkelip, Qazaqstan, Reseı jáne Qyrǵyzstanda 210-nan asa stomatologııalyq klınıka osy júıeni paıdalanady. Osy arqyly 673 myńnan artyq qyzmet kórsetildi. Buǵan qosa 2GIS qosymshasymen birlesip, tis emhanasyna onlaın jazylýǵa múmkindik beretin júıe engizildi. Ásirese, munyń pandemııa kezinde ózektiligi artty.
Qyzmet kórsetý eksporty ulǵaıdy
Elordalyq tehnoparktiń taǵy bir mıssııasy – otandyq IT-kompanııalarǵa eksportqa shyǵýǵa járdemdesý. Mysaly, bir jylda jergilikti kompanııalardyń tabysy 3,5 esege ulǵaıypty.
«AQSh-ta, Túrkııada jáne BAÁ-de ónimderimizdi satýǵa jáne sol jerden ınvestısııa tartýǵa kómektesetin resmı ókilder jumys isteıdi. Qarjy ınstıtýttarymen jeke jumys isteımiz. Olardyń qatarynda venchýrlyq qarjylandyrýdy belsendi damytatyn Qaztech Ventures, «Zerde» holdıngi jáne basqa da jeke venchýrlyq qorlar bar. Tutastaı alǵanda, qatysýshylardyń damý úrdisi jaqsy. Mysaly, olardyń eksporttyq tabysy byltyr 3,5 esege ósti. Atap aıtsaq, byltyr onyń kólemi 14 mlrd teńge bolsa, bıyl 50 mlrd teńgeni qurap otyr», dedi M.Mádıev.
Adamı kapıtaldy damytý mańyzdy
Basqa-basqa, biraq IT-salasynda adamı kapıtal úlken ról atqarady. Internetti urshyqsha meńgergen ıntellektýaldy jandar zaýyt, fabrıkalar aılap atqaratyn sharýany az ýaqyttyń ishinde tyndyra alady. Ozyq oı men tyń tehnologııa úılesimdiliginiń bir artyqshylyǵy osynda. Bul turǵydan alǵanda elimizdiń áleýeti joq emes, bar. Biraq mundaı azamattardy daıyndap shyǵarýda dástúrli bilim oryndary jetkiliksiz ári oqý formasy zaman talabyna saı kele bermeıdi. Bul mamandardyń pikiri.
«Mysaly, Microsoft korporasııasynda jumys isteıtin azamattar bar. Olar Qazaqstanda turyp, salyq tóleıdi jáne jalaqysynyń bir bóligin osynda jumsaıdy. Dıplomsyz bola tura Sıngapýrǵa, Reseıge, AQSh-qa, sol sekildi Aýstralııaǵa qyzmet kórsetip, tabys taýyp júrgen jastar elimizde jeterlik. Eksport osyndaı bolýǵa tıis. Iаǵnı adamı kapıtaldy sol úshin damytý qajet. Biz jeke uıym retinde qoldaýdy qajet etetin, alaıda qoldaý tappaıtyn adamdar baryn bilemiz. Bıyl 100 grant berildi. Kelesi jyly granttar sany artady dep úmittenemin», dedi «Álem» baǵdarlamalaý mektebiniń bas atqarýshy dırektory Dagar Dáýletov.
Otandyq startaptar Plug and Play baǵdaralamasy arqyly akselerasııadan óte alatyny belgili boldy. Plug and Play Tech Center – shtab-páteri Kremnıı alqabynda ornalasqan álemdegi eń iri akselerator jáne ınvestor sanalady. Olardyń platformasy 40 myńnan astam startapty, 500-den astam jetekshi álemdik korporasııany, sonyń ishinde ýnıversıtetter men memlekettik mekemelerdi, sondaı-aq 300-den astam venchýrlyq qordy, ýnıversıtetter men memlekettik mekemelerdi biriktiredi. Jyl saıyn Plug and Play álem boıynsha startaptarǵa 25 myń dollardan bastap 500 myń dollarǵa deıingi kólemde qarajat salady. Plug and Play Kazakhstan korporatıvtik akseleratory Astana Hub pen «Transtelekom» AQ yntymaqtastyǵy aıasynda iske qosylady. 20 IT-startap Kremnıı alqabyndaǵy sarapshylardan qajetti daǵdylardy meńgerip, ınvestısııalar tartýǵa, sondaı-aq Playbook Plug and Play platformasynda ornalasýǵa múmkindik alady.