Yqylym zamandardan beri Alataýdyń arǵy-bergi jaǵyn qatar jaılaǵan qazaq pen qyrǵyzǵa ortaq «Qosylǵannyń – qoly uzyn, qos túıeniń – joly uzyn» deıtin támsil bar. Tarıhy da, taǵdyry da, tanymy da uqsas osy eki ultqa ortaq dúnıe az emes.
Sheri men shejiresi qatar órilgen týysqan halyqtardyń rýhanı baılyqtaryn ǵana emes, ulttyq múddeler turǵysynda da baılanystyratyn tustar az emes. Sondyqtan Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev pen Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Súıúnbek Kasmambetovtiń qatysýymen ótken «Qazaq-qyrǵyz – Alashtan» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik májilisiniń máni tereń, mańyzy úlken. Onyń ústine osy jıynda ortaǵa salynǵan, oıǵa qaldyrǵan qazaq pen qyrǵyzdyń alashtanýshy ǵalymdarynyń usynys-tilekteri tyń zertteýlerge serpin bereri sózsiz.
«Qazaqstanǵa kópten dál osyndaı bir qaýym el bolyp kelmegen edik», degen kórshi eldiń zııalylary Halyqaralyq májilis aldynda qyrǵyz halqynyń kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Júsip Abdrahmanovtyń týǵanyna 120 jyl tolýyna jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń qurylýyna qatysty arhıv qujattary men tarıhı fotosýretterden arnaıy uıymdastyrylǵan kórmeni tamashalady. Kórmege Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik arhıvi, Qazaqstan Prezıdenti arhıvi jáne Kınofoto jáne dybys jazbalary arhıvi qorlaryndaǵy materıaldar qoıyldy.
Eki eldiń Memlekettik hatshylary bas bolǵan sharaǵa Qyrǵyz Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi Arslan Koıchıev, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mádenıet, aqparat jáne týrızm mınıstri Azamat Jamankýlov, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaev, jazýshylar odaqtarynyń tóraǵalary Ulyqbek Esdáýlet pen Nurlan Qalybekov Qyrǵyz Respýblıkasy Jogorký Keneshiniń depýtaty Kanybek Imanalıev, UǴA akademıgi, Qazaqstan tarıhshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Mámbet Qoıgeldıev, belgili qyrǵyz tarıhshysy Zaınıdın Kýrmanov, sondaı-aq eki eldiń zııaly qaýym ókilderi men tanymal ǵalymdary qatysty.
Halyqaralyq Túrki akademııasynyń muryndyq bolýymen uıymdastyrylǵan mazmundy sharany Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli júrgizip otyrdy.
Alqaly jıynda quttyqtaý sóz sóılegen Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev qyrǵyzstandyq áriptesine Qazaqstanǵa arnaıy sapary úshin rızashylyǵyn bildire kele: «О́zderińiz bilesizder, bıyl birtýǵan elderimizdiń Táýelsizdigine 30 jyl tolyp otyr. Alataýdyń qos qaptalyn qatar jaılaǵan qazaq pen qyrǵyz halqynyń rýhanı jaqyndyǵynyń tamyry tereńde. Búgingi alqaly jıynnyń Alataýdyń baýraıynda, Dostyq úıinde ótýiniń sımvoldyq máni bar.
Bıyl Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen jyr alyby Jambyl Jabaevtyń 175 jyldyǵy jarııalanyp, elimizben birge birqatar shet memleketterde keńinen atalyp ótildi. Uly jyraýdyń mereıtoıy baýyrlas Qyrǵyzstanda bastaý alyp, mine, búgin qazaq-qyrǵyz yntymaqtastyǵy aıasynda qorytyndylanyp otyr.
Jambyldyń rýhanı murasy qazaqqa qalaı qadirli bolsa, qyrǵyz eli úshin de dál solaı qasterli. Sondyqtan eki el úkimetteriniń qoldaýymen arqaly aqynnyń baı murasyn nasıhattaǵan birqatar mádenı-rýhanı shara uıymdastyryldy. Osy oraıda, jyr dúldúli Jambylǵa kórsetken qurmeti úshin týysqan qyrǵyz Úkimetine aıryqsha alǵysymyzdy aıtamyz!», dedi.
Memlekettik hatshy Bishkek pen Taldyqorǵanda dúbirletip elaralyq aıtystar ótip, osy alaman aıtysty uıymdastyrýdaǵy eńbegi baǵalaǵan Sadyq Shernııazdy Qazaqstan Respýblıkasynyń «Dostyq» ordenimen marapattalǵanyn eske sala otyryp, Toqtaǵul men Jambyldan bastaý alǵan tulǵalar yntymaǵy Alashorda zamanynda jalǵasyn taýyp, dostyqtyń dánekerine, syrbaz syılastyqtyń saltanatty úlgisine aınalǵanyna toqtaldy.
– Ahmet Baıtursynov bastaǵan Alashtyń aıaýly perzentteri Tórequl Aıtmatov, Tórequl Januzaqov, Ishenaly Arabaev syndy qyrǵyz zııalylarymen tize qosyp, ult úshin yntymaqta qyzmet etti. Bul týraly belgili ǵalym Z.Kýrmanovtyń búgin tusaýy kesilgeli otyrǵan «Kyrgyzskıı fılıal partıı «Alash» atty eńbeginde de jaqsy kórinis tapqan.
Osyndaı kórnekti qyrǵyz qaıratkerleriniń biri – Júsip Ábdirahmanov 1920 jyldary Almaty qalasynda turyp, qalalyq komıtettiń jaýapty hatshysy, keıinnen Taldyqorǵanda komıtet hatshysy qatarly laýazymdy qyzmetter atqardy. Osyndaı qyzmetterde júrip, Oraz Jandosov, Turar Rysqulov syndy memleketshil tulǵalarmen birlesip, halyqqa rııasyz eńbek etti.
Sondyqtan Júsip Ábdirahmanovtyń Almaty qalasynda qyzmet istegen, turǵan mekenjaıyn anyqtap, eskertkish taqta ornatý, sonymen birge elimizdegi kóshelerdiń birine er esimin berý qajet dep esepteımin. Bul Alash zııalylaryna kórsetilgen zor qurmet ári eki eldiń rýhanı baılanysyn nyǵaıtatyn ıgi shara bolary anyq.
Alashtyń taǵy bir qaıratkeri, aǵartýshy, aqyn – Qasym Tynystanov ta biz úshin aıryqsha qadirli. Qasym aqynnyń Maǵjan shyǵarmalarynan nár alǵan daýylpaz jyrlary men ǵajaıyp prozalary qajyǵan halyqqa rýhanı dem berip, tyń serpin syılady.
Qasym Tynystanov ult ustazy Ahmet Baıtursynovtarmen murattas bolyp, 1926 jyly Bakýdegi I túrkologııalyq sezge qatysqany belgili. Aǵartýshy ǵalym osy rýhanı baılanys nátıjesinde qyrǵyz álipbıiniń negizin qalady.
Al qyrǵyz halqynyń folklorlyq murasy – «Manas» dastanyn jınaqtap, Áýezovtermen birge Bishkektegi tuńǵysh Búkilodaqtyq konferensııada manastaný máselesin kóterýi túrki mırasyna jasaǵan úlken qamqorlyǵy dep bilemiz.
Minekı, búgin qyzmetin qazaq baspasózinde bastap, Maǵjanǵa eliktep qazaqsha óleńder jazǵan aqynnyń 1925 jyly qazaq jáne qyrǵyz tilderinde jaryq kórgen «Qasym jyrlary» jınaǵy Halyqaralyq Túrki akademııasy tarapynan túrik tiline aýdarylyp, faksımılesimen qatar jarııalanyp otyr, dedi Qyrymbek Kósherbaev.
О́z kezeginde Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Súıúnbek Kasmambetov qonaqjaı qabyldaýǵa alǵys aıtyp, taǵylymdy sharanyń baýyrlas halyqtardyń bekem dostyǵynyń aıqyn kórinisi ekenin keńinen tolǵady.
Jıynda sóz alǵan Qyrǵyz eliniń kórnekti qaıratkeri Qalybek Imanalıev qazaq pen qyrǵyzdyń bir el, eki memleket ekenin eske salyp, buǵan qos hatshynyń dos hatshy bolyp otyrǵany aıǵaq ekenin atap aıtty.
Konferensııada tanymal tarıhshy ǵalymdar HH ǵasyr basyndaǵy qazaq-qyrǵyz zııalylary týraly ǵylymı jańalyqtarmen bólisti. Sondaı-aq Halyqaralyq Túrki akademııasy jaryqqa shyǵarǵan belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, tanymal ǵalym Z.Kýrmanovtyń «Kyrgyzskıı fılıal partıı «Alash»: sozdanıe, deıatelnost, sýdba» kitaby, aǵartýshy ǵalym, aqyn Q.Tynystanovtyń 1925 jyly qazaq jáne qyrǵyz tilderinde jaryq kórgen «Qasym jyrlary» kitabynyń túrik tilindegi aýdarmasy tanystyryldy.
Jıyndy qorytyndylaǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev: «Shoqan men Muhtar, Jambyl men Kenender qyrǵyzǵa qalaı ortaq bolsa, qazaq halqy da Toqtaǵul men Shyńǵysty, Júsip pen Qasymdy óz ulyndaı teń kóredi. Sondyqtan qazaq-qyrǵyzǵa ortaq Jambyl men Alash qaıratkerlerine arnalǵan búgingi saltanatty jıyn eki eldiń rýhanı baılanysyn bıik beleske kótergen ıgi bastama dep esepteımin», dedi.
ALMATY