Qıyndyqqa qaıyspaǵan qaısar qyz

Bıbigúldiń áńgimesin tyńdaı otyryp, «qazaqtyń qyzy degen ǵajap atqa» laıyq, ar-namystan órilgen ǵajap bolmysyn tanyǵandaı boldym. Nebir ótkeleńdi bastan keshse de, sózinen bázbireýler qusap toryǵýǵa salyný, «taǵdyr saldy, men kóndim» sekildi moıynsuný nalasy sezilmeıdi. Kerisinshe, keı azamattardyń boıynan tabyla bermeıtin ójettik, qaısarlyq qasıetter jeldeı esip turdy. Alǵa qoıǵan maqsatyna jetpeı tynbaıtyn órshil rýh ony bıik belesterge jetelep kele jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Ol ońasha qalǵan sátterde qııal kógine júzip, aq jeleńdi abzal jandardyń adamdarǵa qýanysh, ómir syılaıtyn baqytty sátterin kóz aldyna elestetetin. Ondaı kezde erekshe tebirenip, jan júre­gi qaıtse de osy mamandyq ıesi atanýdy qalaıtyn. Qashan mek­tep bitirgenshe, eseıgenshe asyǵa­tyn. Dárigerlik mamandyqty attaı qalap alǵan soń esil-derti Selı­no­grad medısına ınstıtýtyna túsý boldy. Joly ońǵarylyp, qyzy­ǵy men shyjyǵy aralas stý­denttik ómirdiń qalaı ótkenin de baı­qamaı qaldy. Joǵary bilim ordasynyń emdeý isi fakýltetin terapevt mamandyǵy boıynsha támamdaǵannan keıin týǵan jerge oraldy. Ýchaskelik dáriger bolyp qyz­met etken eki jyldyń ishinde ózin bilikti maman retinde tanytyp, abyroıǵa bólendi. Ujym bas­shylyǵy senim artyp, shalǵaı jer­degi Selınnyı ýchaskelik aýrýhana­syna bas dáriger etip jiberdi. Osynda bir jylǵa jýyq eńbek etip, jańa ortaǵa úırenisip qalǵan mezet­­­te tosyn jol apatynan qaı­ǵyl­y qasiretke, aıyqpas dertke ushyrady. 1990 jyldyń mı qaınatar maýsym aıy. Sol kúni tolassyz jaýǵan nóser jańbyr saı-salany qýalap, jer-dúnıeni mı batpaqqa aınaldyryp jibergen. Oıly-shuńqyrly, jamaý-jasqaýly asfalt jol – kólkigen sý. Júıtkip kele jatqan jeńil kóliktiń artqy jaǵyna jaıǵasqan Bıbigúl áldenege elegi­zip, boıyn mazasyzdyq bılep alǵan. Jıynnan shyǵysymen eshqaı­da aıaldamastan ejelgi ádeti­men jumysqa jetkenshe asyq­qan. Júrgizýshi burylysta rólge ıe bola alma­ǵan kúıi jol jıegine qaraı qul­dılaı berdi... – Qas pen kózdiń arasynda bol­­­ǵan jol apaty endi ǵana búrshik ja­ryp kele jatqan gúljazıra ómirim­di, asqaq armandarymdy tas-talqan etti. Múgedektikke ushy­­raımyn, bar ǵumyrym qolar­banyń ústinde ótedi dep kim oıla­ǵan? Adam balasy eshbir boljap bilmeıtin, bir Alla taǵalaǵa ǵana aıan nebir belgisizdikter men tyl­sym kúshterdiń sát saıyn kez­desetinin, pesheneńe jazylǵan taǵdyr-taýanǵa perishteń de arasha túse almaıtynyn keıin túsin­dim. Esimdi jısam, batpaq battasqan qara joldyń ústinde jatyrmyn. О́ńim be, túsim be, aıyra alar emes­pin. Del-sal qalpy ornymnan zor­dyń kúshimen turýǵa talpyndym.  Osy bir oqys qımylǵa nege bardym eken, jedel kómekti kútýim kerek edi degen ókinish áli kúnge deıin ózegimdi órteıdi. Ernimdi qatty tistegen kúıi jan-ja­ǵymdy qarmanyp, zorlana qımyl­dadym. Tizerleı bergenimde, ıýbkamnyń qaq aıyrylǵanyn kórip, uıalǵannan etegimdi qolymmen qymtaı berip­pin. Sol kezde murttaı ushyp tús­kenimdi bilemin. Aıaǵymdy qozǵalta alsamshy. Qansha aıtqanmen dári­germin ǵoı, ishteı omyrtqa zaqym­danǵan eken ǵoı dep topshyladym. Sýmań etken sýyq oıdan tula-boıym muzdap sala berdi. Bir kezde arqamnyń qatty aýyrǵany sondaı, qoń etimdi bireý kesip alǵandaı shyńǵyryp jiberdim. Kóz aldym qaraýytyp, bireý aıaq-qolyma ıne suqqylap, ókpe-qolqamdy sýyryp alǵandaı boldy. Sonda da esimdi joǵaltpaýǵa barynsha jantalastym. О́ıtkeni, zembilge salyp kótergende dene túzý qalpynda bolý shart. Járdemshiler kelse, osyny eskertpekke áreket­ten­gen túrim ǵoı. Áıtpese, tolyq qaryptyqqa ushyrap, osy kúnge zar bolyp qalýym ǵajap emes degen úreı sanamdy tumshalap alǵan. Aýrýhanaǵa jete bergende esimnen aıyrylǵanymdy bilemin, – deıdi ótkendi kúrsinispen eske alǵan Bıbigúl. Ony alda taǵdyrdyń qıly taýqymeti men aýyr syny kútip turǵan edi. Kókshetaýlyq hırýrgter omyrtqaǵa ota jasap, eki aı boıy aýrýhana tóseginde tańylyp jatty. Bolashaǵy – buldyr tuman. О́z betimen ne kıine, ne sheshine almaıdy. Kúni boıy bir núktege qadalyp, aýyr oılarǵa beriledi. Talaı túndi uıqysyz atyrdy. Aıaqtary jansyzdanyp, birinshi toptaǵy múgedek qataryna jatqyzylǵanda kóz jasyna erik berip, aǵyl-tegil jylady. Kópke deıin óz-ózine kele almaı baqytsyzdyqtyń, qorsynýdyń zardabyn ábden tartty. Ýaqyt – emshi, tóreshi. Janyn jegideı jegen qaıǵyny aqylǵa, saryýaıymdy sabyrǵa jeńdirdi. Almatynyń bilikti dárigerlerine qaraldy. Ondaǵylar kezekti otany jasap, omyrtqa arasynda paıda bolǵan et ósindisin sylyp tastady. Julyn aman. Alaıda, negizgi omyrtqanyń qatty zaqymdanýy saldarynan júrip ketý úmiti birjola úzildi. Odan ári ota jasatýǵa táýekel etpedi. Qaraǵandy qalasyndaǵy múgedekterdi saýyqtyrý ortaly­ǵynda em-dom alyp, ózin sergek sezindi. Qolarbamen júrip-turýǵa úırendi. Úshinshi otany Reseıdiń Novokýznesk qalasynda jasatyp, ondaǵylar da almatylyq dárigerlerdiń dıagnozyn qoıdy. Bıbigúl jalǵan jaryq dúnıe­den túńilerlik jaǵdaıǵa jetkiz­gen pushaıman halin eshkimge sezdir­meýge tyrysyp, jan qaıǵysyn jal­­­­­ǵyz tireýi de, súıenishi de áz ana­symen ǵana bólisip júrdi. Birde «tórt qabyrǵaǵa telmirip, tory­ǵýǵa salyna bergennen eshteńe shyq­­paıdy. Eńseńdi tikte, boıyń­dy túze! Sen sııaqtylar ashtan ólip, kóshten qalyp jatqan joq. Paı­daly eńbekker retinde eline, jeri­ne qaltqysyz qyzmet etip júr­gen talaılaryn kórip júrmiz. Olar aıaq-qoly balǵadaı, deni saý aza­mattardan esh kem emes. Áli-aq qata­ryńnan ozasyń», degen ana sózi shıryqtyrdy. Sodan tá­ýe­kel sheshimge kelip, Alma­ty qa­lasyndaǵy medısına qyzmet­­­­ker­leriniń biliktiligin arttyrý ınstıtýtyna baryp, bilimin jetildirdi. Shyǵys medısınasyna, onyń ishinde ınemen emdeýge mamandan­dy. Elge úlken shattyqpen, jasqa tán jalyndy jigermen oralyp, jumysqa asqan qulshynyspen kiristi. Naýqas­tardy úıde qabyldap, tyń sala­ny bilgirlikpen ıgerip áketti. Osy­laısha, arada 7 jyl ótken soń rýhynyń myqtylyǵy, qaıtpas qaı­sarlyǵy men maqsatkerligi arqa­synda Bıbigúl Toqpanova súıikti ma­mandyǵyna qaıta oraldy. Osy­dan eki jyl buryn aýdandyq ákim­dik oǵan ortalyqtandyrylǵan emha­naǵa terpevt dáriger qyzmetine shaqyr­ǵanda «men de qoǵamǵa kerek eken­min», dep júregi jarylar­daı qatty qýandy. Ákimdik basshy­lyǵy oǵan laıyqty jumys taý­yp berý­men qatar sapasy myqty germa­nııalyq qolarbany syıǵa tartty. Sodan beri burynǵy eńbek ujymy­nyń tolyqqandy bir múshesi retin­de adamdarǵa baqyt shýaǵyn tógip keledi. Qurbylary men áriptesteri Bıbigúldiń ismerligin, bilimdiligin, kásibı sheberligin, poezııany súıetinin joǵary baǵalaıdy. Bos ýaqyttarda álem klassıkterin oqyǵandy, gúl ósirgendi, toqyma jumystarymen aınalysqandy unatady. Ol – bir otba­synyń kenjesi. Ákesi erte kóz jumdy. Búginde 78 jastaǵy anasymen bir shańyraq astynda turady. Úsh aǵasy da kómekterin úzgen emes. Dese de, negizgi salmaq onymen teteles Qaırattyń moınynda: baspananyń ishi-syrtyn oǵan laıyqtap jasap berdi. Emhanadaǵy pandýs ta júrip-turýǵa óte qolaıly. Qıyndyqqa qaıyspaǵan qazaq­­­tyń qaısar qyzy óziniń eńbek ortasyna oralýyn, belsendi ómirge tartylýyn jumyspen qamtý jáne áleýmettik beıimdelýge kómek­tesetin memlekettik baǵdarlamalar arqasynda múmkin bolǵanyn maq­tan etedi. Adamdarǵa ómir, kúlki, qýa­­nysh syılaý – onyń basty muraty. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy, Ǵ.Músirepov aýdany.