Ishki týrızmniń damýyna ne kedergi?

«Epıdemııalyq jaǵdaı men sheka­radaǵy karantındik shekteý shara­larynyń sebebinen kelý týrızmi boıynsha kórsetkishterdiń aıtarlyqtaı tómendegeni belgili. Degenmen karan­tındik talaptar jeńildegennen keıin birqatar kórsetkishtiń, onyń ishin­de ishki týrızmniń de jaqsarǵany baı­qa­lyp otyr. 2021 jylǵy toǵyz aıdyń qory­tyndysy boıynsha ishki týrıster sany 5,2 mıllıon adamdy qurady, bul 2019 jylǵy karantınge deıingi kórsetkishpen salystyrǵanda 100 myń adamǵa artyq», dedi mınıstr.

Sonymen qatar Dáýren Abaev ótken jyl ulttyq parkterge týrısterdiń eń kóp kelgen jyly bolyp, týrısterdiń sany 2019 jylmen salystyrǵanda 300 myńǵa kóbeıip, 1,5 mıllıon adamdy quraǵanyn aıtty. «Ásirese Almaty taý klas­teriniń ulttyq parkterine kelýshi­lerdiń eselep óskenin aıtý kerek. Mysaly, Ile Alataýy 212 myń­nan 430 myńǵa deıin, Kólsaı 83 myń­nan 160 myńǵa deıin ósken. Buny jaq­sy kórsetkish dep aıtýǵa bolady. Bul ult­tyq parkterge óz jobalaryn tabı­ǵatqa zııan keltirmesten júzege asyra­tyn ın­ves­torlardy tartý isiniń tıimdi­ligin taǵy bir márte dáleldeıdi», dedi D.Abaev.

Mınıstrdiń aıtýynsha, ornalastyrý oryndary tarapynan kórsetilgen qyzmetter kólemi ósýde, mysaly, ótken jyldyń toǵyz aıynyń qorytyndysy 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyrǵanda 66 paıyzǵa óskeni baıqalady. Ornalastyrý oryndary 182 birlikke, al olardyń birjolǵy syıymdylyǵy 9 myńnan astam birlikke kóbeıdi. Biz bir jylda 200 myńǵa jýyq adamdy qa­byldaı alamyz. «Bıznestiń ınves­tısııalyq belsendiligi jandandy. Des­tınasııasy eń joǵary 10 óńirde 2019 – 2021 jyldary jalpy somasy 395 mıllıard teńge bolatyn 276 ınves­tısııalyq joba paıdalanýǵa berildi, 5 myń 200 jańa jumys orny quryldy. О́tken jyldyń basynan beri jalpy somasy 226 mıllıard teńge bolatyn 102 nysan iske qosyldy. 2019 – 2021 jyldary júzege asyrylatyn eń iri jobalardan Túrkistandaǵy Kerýen-Saraı, «Rixos Turkistan», «Hampton by Hilton» qonaqúıleri, Aqtaý qalasyndaǵy Rixos Water World Aktau, Tetys Blu park­teri, Nur-Sultan qalasyndaǵy Sheraton, Býrabaı-Shýchınsk kýrorttyq aımaǵyndaǵy «Baıtas» qonaqúıi, Swis­sotel Almaty, osyndaı jobalar iske qosyldy. Investısııanyń jalpy kólemi 1,5 trıllıon teńgeni quraıtyn 145 jobany júzege asyrý jalǵasýda. Biz 7 myńnan astam jumys orny qurylady dep kútip otyrmyz. Bul jerde taǵy jal­ǵasyn ta­ýyp jatqan Aqtaý jaqtaǵy qonaqúıler, saýda ortalyqtary, Al­maty oblysynda eki-úsh jaqsy joba bar», dedi D.Abaev.

Sonymen qatar jaýapty memlekettik organ basshysynyń atap ótkenindeı, 2025 jylǵa qaraı týrızm salasynda 60 myńǵa jýyq jańa jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Investısııalyq jáne ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý, sondaı-aq ekonomıkanyń túrli salalarynda halyqtyń jumyspen qamtylýyna jol ashatyn týrbıznes qyzmetiniń jandanýy da osyǵan yq­pal etedi. Bul bilikti kadrlarǵa degen su­ra­nysty arttyrady. «Oǵan qosa, baǵalaý somasy 1,5 trln teńgeni quraı­tyn 46 ınvestısııalyq joba pysyq­talyp jatyr. Memlekettik baǵdar­lama qabyldanǵan sátten bastap týrdes­tınasııa ınfraqurylymynyń alǵash­qy ondyǵynyń jalpy qajet­tiligi­nen 97 jobany júzege asyrýǵa túrli baǵ­dar­lama men jospar boıynsha 140,4 mlrd teńge bólindi. Onyń ishinde 2021 jyly 50 jobaǵa 63,5 mlrd teńge bólindi. Búgingi tańda 47 ınfraqurylym jobasy aıaqtaldy. Mysaly, byltyr Aqtaý qa­la­syndaǵy Jyly jaǵajaıdy ıgerý baǵytynda tike avtojolmen, elektr qýatymen jáne sýmen qamtama­syz etý jumystary qarqyndy júrgi­zildi. Son­daı-aq Alakól kóliniń ońtús­tik bóli­gindegi jaǵalaýdy bekitý jumys­tar­yna, týrıstik maýsymǵa deıin aıaqta­lýy jos­parlanǵan Úsharal jáne Úrjar áýe­jaı­laryn qalpyna keltirý jumys­taryna da qarjy bólindi», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysy keltirgen derekterge súıensek, bólingen qarajat 573,7 shaqyrym avtojoldy, 321,4 shaqy­rym sý tartý, káriz jelisin, 291,3 sha­qyrym sýmen jabdyqtaýdy, 108,6 shaqyrym elektr energııasyn berý je­lilerin jáne basqa da jobalardy jol-kóliktik ári ınjenerlik ınfra­qurylym turǵysynan damytýǵa múm­kindik beredi. Mınıstr atap ótkendeı, ekotýrızmdi, atap aıtqanda, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy damy­tý máselelerine erekshe kóńil bólinedi. Ulttyq parkterdi damytý tujy­rym­damasy ázirlenip naqtylandy. Bul bas josparlardy túzetý kezinde negizge alynyp, Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrliginiń birlesken jumysy nátıjesinde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Almaty oblysynyń ulttyq parkterine tórt strategııalyq ınvestor tartty. Olar jalpy somasy 24 mıllıard teń­geni quraıtyn jobalardy júzege asyryp kele jatyr.

Odan ári «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasy Týrızm ındýstrııasy komıtetiniń tóraıymy Iýlııa Iаkýpbaeva baıandama jasap, sońǵy eki jylda Qazaqstannyń týrızm salasy kóptegen synaqtan ótkenine toqtaldy. Spıkerdiń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaıda ishki týrızm belsendi suranysqa ıe bola bastaǵan. Osy oraıda Iý.Iаkýpbaev osy sektordyń damýyn tejeıtin birqatar máselelerdi alǵa tartty.  

Úkimet saǵaty barysynda depýtat­tar memlekettik organ basshysyna suraqtaryn qoıyp, pikir almasty. О́z kezeginde Májilis depýtaty Eldos Abaqanov Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń, In­dýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń ókilderine qazirgi tańda Jambyl oblysyndaǵy eki iri shıpajaı – «T. Rysqulov atyndaǵy shıpajaı» men «Merki» shıpajaıy» AQ mıneraldy jer­asty sýlaryn arnaıy sýdy paıdalanýǵa ruqsat ala almaı otyrǵanyn aıtyp, shı­pa­jaılarǵa Indýstrııa jáne ınfraqu­rylymdyq damý mınıstrligi tarapynan kelisimshart merzimi bitkenge deıin ruqsatty qaıta jańǵyrtý qa­jet­tigi týraly habarlamalar kelip tús­kenin aıtty. Osy sebepti salalyq Eko­logııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi men Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi týrıstik nysandardyń qyzmetin toq­tatpaý úshin qandaı keshendi sharalardy josparlap otyrǵanyn surady.

Sonymen qatar depýtat Juldyz Súleımenova Bilim jáne ǵylym mınıstr­­liginiń ókiline balalar týrızmin damytýǵa baılanysty saýalyn qoı­dy. Depýtat atap ótkendeı, eń úlken problemanyń biri balalar týrız­min damytý búgingi tańda tek qana ata-analardyń komıteti esebinen nemese keıbir muǵalimderimizdiń bastamasymen ǵana júzege asyrylyp keledi. Bul naryqty damytý tek ata-analardyń qarajaty esebinen júzege asyrylyp otyrǵany da bul salada kóptegen prob­lemanyń bar ekendigin kórsetedi. Osyǵan baılanysty J.Súleımenova balalar týrızminiń jańa baǵyttaryn bilim berý men tárbıe baǵdarlamalaryna engizý qalaı jáne qashan júzege asyrylatynyn surady. О́z kezeginde Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń vıse-mınıstri Qýanysh Erǵalıev bul máselede tıisti jumystar atqarylyp jatqanyn atap ótti. Onyń keltirgen derekterine súıensek, qazirgi tańda 30 myńnan astam bala jas týrıster stansalary men ortalyqtarynda bilim alady. «Mektepterde jan-jaqty týrıs­tik ólketaný úıirmeleri de uıym­das­tyrylyp jatyr. 2 myń 229 mekteptiń úıir­mesinde 30 myńnan astam bala bilim jáne tárbıe alyp jatyr. Bul jumys­tardyń mańyzy óte zor. Bul balalardy otansúıgishtikke, patrıottyq sezimge baýlýǵa kómektesedi», dedi Q.Erǵalıev.

Depýtat Syrym Ertaev memlekettik baǵdarlamalar boıynsha týrızm salasyn damytýǵa qansha kásipkerge grant pen men nesıeler berilgenin surady. «Onyń qarjysy qansha? Týrıstik sala jobalaryn qoldaý boıynsha fýnksııalardy jeke kredıtorǵa berý qajet dep sanaısyz ba? Halyqpen kezdesýimizde kóterilgen máselelerdiń biri, mysaly, Túrkistan qalasynyń áýejaıynan Fly Arystan avıakompanııasymen Tashkentke ushý baǵasy 25 myń teńge shamasynda. Al Tashkentten Túrkistanǵa qaıtyp ushyp kelý – 250 myń teńgeniń kóleminde, ıaǵnı 10 ese joǵary. Bul nelikten? Ony kim qadaǵalaýda? Bul týrısterdiń bizge kelýlerine úlken kedergi jáne Qazaqstan azamattary úshin Tashkentke baryp-kelý nege sonsha qymbat?» dedi depýtat.

Osy suraqtar boıynsha Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Berik Kamalıev Fly Arystan loýkoster kompanııa ekenin aıtyp, qazirgi ýaqytta Túrkistan áýejaıynda aptasyna 40 reıs oryndalatynyn, onyń altaýy halyqaralyq jáne eki baǵytpen bizdiń 34 marshrýt bo­ıyn­sha ushaqtar ushatynyn jetkizdi. «О́zderińiz­diń qoldaýlaryńyzben Túr­kistan qa­lasynan barlyq oblysqa sýbsı­dııa bólinip, barlyq oblys Túrkis­tan qalasynan SCAT, Qazaq Air avıa­kompanııalarynyń ushaqtary ushady. Biz olardy sýbsıdııalap otyrmyz. Res­pýblıkalyq bıýdjetten negizgi sýbsıdııanyń kólemi 5 mıllıard 800 mıllıon teńge. Biraq Fly Arystan kompanııasy Air Astana kompanııasynyń enshiles kompanııasy bolǵandyqtan olar kommersııalyq reıstermen ushady. Bul kompanııa arqyly Tashkent qalasyna 25 myń teńgege ushyp, al Tashkent qalasynan 250 myń teńgemen ushady degen aqparatty teksereıik. Bul loýkoster kompanııa bolǵandyqtan, olar baǵany on ese qymbattatýǵa quqyǵy joq. Sonymen qatar qazirgi ýaqytta biz Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen birge Úkimettiń antıınflıasııalyq baǵ­darlamasynyń ishine baǵalardyń renta­beldiligi boıynsha shekteý qoıý máse­lesine usynys engizip, ony Jol kartasy baǵdarlamasyna engizdik. Sondyqtan bul másele boıynsha biz Fly Arystan kompanııasymen jumys júrgizemiz», dedi.

Al depýtat Aıbek Paıaev Mańǵystaý oblysyndaǵy Kendirlini damytý, Jańaózende jumyspen qamtý problemasyn sheshý máselelerin qozǵady. Sondaı-aq ol Býrabaıda qutqarýshy bolyp segiz adam ǵana jumys isteıtinin, jazda Býrabaıda 1 mıllıon 200 myń týrıst bolatynyn, álgi segiz qutqarýshyda tehnıkalyq jabdyqtar, kólik qural­dar joq ekenin, bul kelýshilerdiń qaýip­sizdigin saqtaýǵa múmkindiktiń tómen­digin kórsetetinin sóz etti.