Respýblıka óńirlerinde júrgizilgen saýaldamaǵa sáıkes aýyl áıelderiniń úshten bir bóligi óz isin bastaǵysy keledi ári óńirlerde kásipkerlikti qoldaý múmkindikteri bar ekenine senimdi. Zertteý nátıjeleri «Aýyldaǵy áıelder kásipkerligi – qoldaý baǵyttaryn anyqtaý jáne kedergilerdi eńserý» taqyrybynda ÚEU uıymdastyrǵan dóńgelek ústel barysynda málim boldy.
Zertteýler kórsetkendeı, respondentterdiń 30,6 paıyzy shaǵyn bıznespen aınalysqysy keledi. Al 11,2 paıyzy aldaǵy 3 jylda óz isin bastaǵysy kelse, 20,4 paıyzy bolashaqta ashýǵa nıetti. Bul kórsetkishter aýyl sharýashylyǵynyń 31,6 paıyzynda qosymsha áleýettiń bar ekenin boljaýǵa múmkindik berip otyr. Al respondentterdiń 5 paıyzynyń bastaǵan isi sátsiz bolǵan, sondyqtan ári qaraı jalǵastyrýǵa nıetti emes. Aýyldaǵy áıelder kásipkerligin qoldaý sharalaryn Qazaqstannyń aýyl áıelderi forýmynyń tapsyrysy boıynsha «Coca-Cola belesteri» áleýmettik qaıyrymdylyq jobasynyń uıymdastyrýmen «Sandj» zertteý ortalyǵy júrgizgen.
Qazaqstan aýyl áıelderi forýmynyń uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy, Parlament Májilisiniń depýtaty Maıra Aısına atap ótkendeı, eger áıelder jumys oryndaryn qurǵysy kelse, bul úrdis barlyq kezeńde jan-jaqty qoldaýǵa ıe bolýy kerek. Bul elimizdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń jaqsarýyna, IJО́ ósýine oń yqpal etedi. Ol úshin memlekettik aýqymda aýylda bıznesti bastaýdaǵy bar kedergilerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar júzege asýy tıis. Sońǵy 9 jyl ishinde 35 myńnan asa áıel ártúrli trenıngten ótti. Munymen qatar myńdaǵan áıel óziniń bıznes josparyn jazýdy, óz qıyndyǵyn ózi sheshýdi úırendi. Budan ózge, 81 áıel 2 jáne 4 myń dollar kóleminde grant alyp, óz bıznesin dóńgeletip, qosymsha 200 jumys ornyn ashqan.
Aýyl áıelderiniń bıznes ashýynyń máni – kiristi kóbeıtý ǵana emes, eń aldymen eshkimge kiriptar bolmaı óz armanyna qol jetkizý. Zertteýden anyqtalǵandaı, bıznestegi sátsizdikterden úreılený orta eseppen aýyl áıelderiniń 56 paıyzyn quraıdy. Mundaı jaǵdaı Qaraǵandy, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynda jıi kezdesedi (66-81 paıyz). Negizgi qorqynysh qarjylandyrýǵa jáne salynǵan ınvestısııany joǵaltýǵa baılanysty. Úshinshiden, esep berý men tekserýden qorqý sııaqty psıhologııalyq faktorlar bar.
«Áleýmettik dınamıka» qoǵamdyq qorynyń dırektory Elena Ojgo atap ótkendeı, oqý baǵdarlamalaryna sońǵy jyldary suranys artqan. Aýyl áıelderinde ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa, ınfraqurylymnyń jetispeýshiligine, áleýmettik-psıhologııalyq kedergilerge jáne basqa da kedergilerge qaramastan jumysqa ornalasý jáne tabysyn arttyrýǵa ynta basym. Kedergilerge qaramastan, saýaldamaǵa qatysqan áıelderdiń kópshiligi óz isin ashýdy josparlap, is-áreketke daıyn otyr. «Jasyl» ekonomıka jáne G-Global damytý koalısııasy» ZTB atqarýshy dırektory Ashat Súleımenovtiń aıtýynsha, bıyl áıelder arasyndaǵy úzdik bıznes-ıdeıalardyń kóp bolǵany qoǵamǵa tıimdi. Olardyń óz bıznes josparlaryn qorǵaý arqyly granttar utyp alýyna tolyq múmkindikteri bar.
Saýaldama barysynda Almaty, Túrkistan jáne Aqmola oblystaryndaǵy áıelder arasyndaǵy sebep-saldar, qaýipterge jáne qoldaý túrlerine tereń taldaý júrgizildi. Bul óńirler turǵyndarynyń negizgi máselesi jumyssyzdyq, ómir súrý deńgeıiniń tómendigi, joldardyń, kólik pen baılanystyń jaı-kúıi nemese bolmaýyna baılanysty keledi. Sondaı-aq Túrkistan jáne Almaty oblystary úshin úı-jaılardy jalǵa alý nemese satyp alý qunynyń joǵary bolýy, al Aqmola oblysy úshin sý jáne elektr jelilerine qosylý máselesi ózekti. Almaty oblysynda balabaqshalardyń tapshylyǵy, Aqmola oblysynda – medısınalyq qyzmet kórsetý deńgeıiniń tómendigi, Túrkistan oblysynda otbasylyq janjaldar jıi kezdesedi. Túrkistan oblysynda áıelder arasynda bıznespen aınalysýǵa degen nıet aıtarlyqtaı joǵary bolsa, 36 paıyzy neden bastaý kerektigin bilmeıdi, al 43 paıyzynyń ótinish berý deńgeıi aıtarlyqtaı tómen. Aqmola oblysynda aýyl turǵyndary is júrgizý, salyq salý jáne ónimdi ótkizý múmkindikteri týraly óz bilimderiniń jetispeýshiliginen kedergilerge tap bolatynyn aıtady. Túrkistan jáne Almaty oblystarynda qarjylandyrý basym bolsa, Aqmola oblysynda oqytý semınarlary, bıznestiń naqty baǵyttaryn oqytý, tabysty kásipkerlermen kezdesýler jıi ótedi. Túrkistan oblysynyń turǵyndary úshin aqparattyq-keńestik qoldaý jáne bıznestiń naqty baǵyttaryna onlaın-oqytý mańyzdy. Almatylyq kásipkerler úshin tabysty bıznesmendermen kezdesý ekinshi orynda tur.
ALMATY