Áıeldi aıalaý – álemdi aıalaý

Otyrys jumysyna Pre­zı­dent Ákimshiligi Basshy­synyń orynbasary Aıda Balaeva, Qazaqstandaǵy adam qu­qyqtary jónindegi ýákil Elvı­ra Ázimova, Prezıdent ja­nyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­gra­fııalyq saıasat jónindegi ult­tyq komıssııanyń tóraǵasy Lázzat Ramazanova, memle­kettik organdardyń, halyq­aralyq uıymdar men dıplo­ma­tııalyq korpýstyń ókilderi qatysty.

Prezıdent Ákimshiligi Bas­shysynyń orynbasary A.Ba­laeva álemde qazirgi tańda shıelenisken qarama-qaı­shylyq pen turaqsyzdyq oryn alǵanyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, munyń saldary búkil aımaqqa qaýip tóndiredi. Álem­degi turaqtylyq pen beı­bit­shilikke nuqsan keltiredi. «Búgingi jıynda beıbitshilik pen qaýipsizdik máselelerin talqylaımyz. Qazirgi kezde osy taqyrypta jan-jaqty ári mańyzdy dıalog qajet ekeni belgili. Álemdegi qazirgi ahýal shıelenis pen turaqsyzdyqtyń ýshyqqanyn baıqatyp otyr. Qaqtyǵystardyń teris saldary tutas óńirlerge qaýip tóndirip, turaqsyzdyq áke­ledi», dedi A.Balaeva.

Spıker osy oraıda 2010 jyly qabyldanǵan BUU Qa­ýip­sizdik Keńesiniń «Áıelder, beıbitshilik jáne qaýipsiz­dik» týraly qarary erekshe ma­ńyzǵa ıe ekenine ekpin berdi. «Bul qarar, sondaı-aq basqa da qujattar soǵys pen beıbitshiliktiń gender­lik ólshemderin jáne qaqty­ǵys­tardy toqtatý men sheshýde áıelderdiń mańyzdy rólin moıyndatýǵa yqpal etti. Osymen áıelderdi beıbit kelissózder prosesterine kóptep tartý, gýmanıtarlyq is-qımyl men shıelenisten keıingi qalpyna keltirýge qatysý quqyǵy bekitilgen. Áıelderdiń qaýipsizdigi men teńdigi bolmaıynsha turaqty beıbitshilikke qol jetkizý múmkin emes ekeni belgili. Qazaqstan tarapy áıelderdi memleket qyzmetiniń barlyq salasynda ilgeriletý jáne áıelder men qyzdardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý úshin qabyldanǵan tıimdi ári ınstı­tý­sıonaldy sharalar deńgeıin­de tıisti tabystarǵa qol jet­kizdi», dedi A.Balaeva.

Sondaı-aq A.Balaeva óz só­zin­de Memleket basshy­sy­­nyń Jar­ly­ǵymen Otbasy jáne genderlik saıasattyń 2030 jylǵa deıingi tujy­rym­dama­sy bekitilgenin atap ótti. Qujatta osy baǵytqa qatysty búkil máseleler qamtylǵan. Olar je­tildirilip, júzege asyp keledi. «Qazaqstan áıel­derdi qyzmettiń barlyq sala­larynda ilgeriletý úshin tıimdi ınstıtýsıonaldyq shara­lar qabyldaý deńgeıinde bel­gili bir jetistikterge qol jet­kizdi. Elimizde 2030 jylǵa de­ıingi otbasylyq jáne gen­derlik saıa­sat tujy­rym­damasy iske asy­rylyp, jetildirilip keledi. Áıelderdiń teńdi­gin, qu­qyqtary men múmkin­dikterin keńeıtý salasynda Ortalyq Azııa bilim orta­ly­ǵyn qurý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Áıel­der eńbegin paıdalanýdy shek­teı­tin tizimdi tolyq joıý týra­ly progressıvti sheshim qabyl­dandy», dedi Aıda Balaeva.

Spıkerdiń aıtýynsha, tu­jyrymdamany iske asyrýdy baǵalaý nátıjesi toǵyz ny­sanaly ındıkatordy, onyń ishinde beıbitshilik pen qa­ýipsizdikti qamtamasyz etýdegi áıelder úlesin esepke almaq. Osy oraıda, Memle­ket basshy­synyń adam quqyq­taryn qor­ǵaý salasyna qatysty tap­syr­masyn oryndaý maq­satynda áıelderdi kemsitýge jol bermeý jóninde sharalar qabyldanyp jatqanyn atap ótti. «Áıelder eńbegin paı­­da­­la­nýdy shekteıtin tizimdi to­ly­ǵymen joıý týraly prog­res­sıvti sheshim qabyl­dandy. Keńes dáýirinen qalǵan bul ti­zim boıynsha qazaq áıelderine is jú­zinde 200 ju­mys pen kásip túri boıyn­sha jumys isteýge ruq­sat etil­medi», dedi A.Ba­laeva.

Sondaı-aq Qazaqstan halyq­-aralyq alańda Spotlight bas­tamasyn belsendi qoldaı­tyny aıtyldy. Spıker atal­ǵan joba Ortalyq Azııa men Aýǵanstandaǵy gender­lik qysymdy toqtatýǵa kómek­te­setinine úmit bildirdi. «Jo­baǵa Qazaqstan «Teń quqyly urpaq: áıelder quqyǵy men teń quqyly bolashaqty qor­ǵaý» jahandyq forýmy aıasynda qatysatyny týraly bas­tamany bildirip, zorlyq-zombylyq pen ekonomıkalyq ádiletsizdikti joıý boıynsha mindetteme aldy. Genderlik teńdik jáne quqyqtardy ke­ńeı­tý salasynda Ortalyq Azııa bilim ortalyǵyn qurý tur­ǵysynda jumystar júrip jatyr. Ortalyq óz jumy­synda Ortalyq Azııa elde­rimen seriktestik qatynas­tardy nyǵaıtýǵa, osy oraıda 2030 jylǵa deıingi ornyq­ty damý salasyndaǵy kún tár­tibin ilgeriletýdi qol­­daýǵa baǵyttalǵan. BUU Qa­ýip­sizdik Keńesiniń to­ǵyz qararyn iske asyrý maq­satynda Qazaqstan Úkimeti ótken jyldyń jeltoqsan aıynda 2025 jylǵa deıingi is-sha­ralar josparyn bekitti. Jos­par janjaldardyń aldyn alý men retteýge, beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge, áıelderge qarsy zor­lyq-zombylyqtyń aldyn alý­ǵa, habardar bolýdy artty­rýǵa, janjaldardyń aldyn alý jáne áıelderdi qorǵaý máse­lelerinde azamattyq qo­ǵam­men ózara is-qımyldy kú­sheı­týge áıelderdiń teń quqy­ly qatysýyn qamtamasyz etý bo­ıynsha naqty sharalardy júr­gizýdi qamtıdy», dedi A.Balaeva.

О́z kezeginde Elvıra Ázi­mova jospardyń negizgi is-sha­ra­laryna toqtalyp, áıelder­diń aldyn alý dıploma­tııasy men qalpyna keltirý prosesteriniń bel­sendi qaty­sý­shylary bolýy úshin olardyń áleýetin nyǵaı­týdyń zań­namalyq jáne prak­tı­kalyq quraldaryn ázir­leý qa­jettigi týraly má­limdedi. «Qaýipsizdik máse­lelerin qarýmen emes, bitim­gershilik tetikteri arqyly she­shýge bolady jáne qajet. Sońǵy oqıǵalar áıel­derdi preventıvti dıplo­matııa men deldaldyq daǵdylaryna oqytý prosesin kúsheıtý, memle­kettik organdar ókilderi men azamattyq qoǵam ókil­deri qatarynan kelissóz júr­gizýshiler pýlyn qalyptas­tyrý qajettigin dáleldeıdi. Basty maqsat – qaqtyǵystardy retteýdiń beıbit quraldaryn tıimdi paıdalanýǵa úıretý jáne olardy zań deńgeıinde qoldanýdyń naqty ssenarııin bekitý», dedi E.Ázimova.

Ol sondaı-aq Qazaqstanda tótenshe jaǵdaı kezinde áıel­derge kómek kórsetý úshin mem­­lekettik organdar, áleý­met­­tik qyzmetter men ÚEU óza­ra is-qımylynyń naqty te­­tigin engizý qajet ekenin aıtty.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Alek­sandr Danılov vedomstvonyń memleket ómirine azamattyq qoǵamnyń qatysýyn keńeı­týge kúsh salatynyn jetkizdi. «Bizge azamattyq qoǵamnyń qatysýyn keńeıte túsý kerek. Gen­derlik saıasat –  bizdiń basymdyq beretin baǵyt­tarymyzdyń biri. Osy oraıda bizdi barlyq osy tektes bas­ta­malarǵa tartýǵa shaqyramyn. Aldymyzda jalpy qoǵamdaǵy jaǵ­daıdy jaqsartý maqsaty tur. Son­dyqtan bul jaýap­ker­shiligi mol mindet barsha­myzǵa ortaq. Osy oraıda atal­ǵan baǵytta óńirler­degi ju­mystardy kúsheıtý ma­ńyz­dy. Barlyq jerde bul taqy­rypta áıelderdiń bilimi men habardar­lyǵyn kóterý­men qatar, erlerdiń de bilimin shyńdaýǵa ekpin qoıý kerek. Biz josparlardy, kelisimderdi, qararlardy iske qosýǵa, sondaı-aq nátıjelerge qol jetkizýge kómektesemiz», dedi vıse-mınıstr.

Dóńgelek ústelge qaty­sý­shy­lar ulttyq jospardy qa­byldaý áıel­derdiń qaýipsizdik pen qu­qyq­tyq tártiptiń kún tárti­bine qaty­sýy úshin jaǵ­daı jasaý arqy­ly qoıylǵan min­detterge tıimdi qol jetkizýge bolatyndyǵyn túsinetinin kór­setti.