Bızneste áıelderdiń úlesi artyp keledi

Almatyda «Atameken» Isker áıelder keńesiniń uıymdas­tyrýy­men ótken «Bıznestegi áıelder» III forýmynda Parlament Má­jilisiniń depýtaty, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otba­sylyq-demografııalyq saıa­sat jónindegi ulttyq komıssııa­nyń, «Atameken» UKP IÁK tór­aıymy Lázzat Ramazanova aı­maq­tarda áıelderdi qoldaıtyn re­sýrstyq ortalyqtardy kóp­tep ashý qajettigin alǵa tartty. L.Ra­mazanovanyń aıtýynsha, el táýelsizdiginiń, mádenıetiniń altyn besigi ári qarjy ortalyǵy retinde Almatynyń bıznes ke­ńistigine tyń serpilis qajet. Búginde halyqaralyq keńistikte Qazaqstan – genderlik teńdik tur­ǵysynan aıtarlyqtaı jetistik­terge jetken el. 2011 jyly negiz­gi reıtıngte Qazaqstan Orta­lyq Azııa jáne TMD keńisti­ginde kósh­tiń aldy boldy. Soń­ǵy jyldary ınvestısııalyq tartym­dylyǵy artqandyqtan salada básekelestik kúsheıip keledi.

Búginde respýblıkada eńbekke jaramdy áıelderdiń sany 7 mln-nan asady, kórsetkish erlerge qaraǵanda 350 myńǵa artyq. To­lyq jumys kúnimen qamtylǵan áıelderdiń úlesi 42,6 bolsa, ónerkásipte – 31,6, óndiristik emes sektorda 50,5 paıyzdy quraıdy.

Qazaqstan Qarjygerler qaýym­­dastyǵynyń tóraıymy Elena Bahmýtova basqarý pozı­sııa­synda áıelder belsendi­ligi joǵary ekenin atap ótti. Kom­pa­nııalarda áıelderdiń úlesi 30 paıyzdan assa, seriktes áıelder­diń úlesi 24 paıyzdy quraıdy. Al basshylardyń 26 paıyzy – názik jandylar. Álemdik eńbek naryǵyna pandemııanyń áseri joǵary bolǵandyǵyn da joqqa shyǵara almaımyz. Saldary­nan ekonomıkanyń kóleńkeli salalarynda eńbek etetin 700 mln-nan astam áıeldiń 60 paıy­zy­nyń tabysy tómendegen. Azııa-Tynyq muhıty aımaǵynda er­­lerge qaraǵanda (50 paıyz) áıelderdiń jumys saǵaty tómen­degen (35 paıyz). Al Eýropa jáne Ortalyq Azııada ózin ózi qam­tyǵan áıelderdiń 25 paıyzy ju­mysynan aıyrylǵan. Búginde elimizdegi óndiristik emes sektorda da áıelderdiń sany basym. E.Bahmýtova sondaı-aq je­ke­legen salalarda genderlik aıyr­mashylyq bar ekenin atap ótti. Mysaly, qarjy salasynda áıel­derdiń ortasha jalaqysy erler­diń ortasha jalaqysynyń – 65, shyǵar­mashylyqta – 63, bilim berý men densaýlyq saqtaýda sáıke­sinshe 102-93 paıyzyna teń. Al­daǵy ýaqytta atalǵan qyzmet túr­leri damı túsetindikten, eko­no­mıkany jedel qalypqa keltirýde osy salalarǵa suranys artady.

Búginde Almatyda 224 myńnan astam kásipker tirkelgen. Onyń 90 paıyzyn shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary quraıdy. Kásipkerlerdiń 45 paıyzy – áıelder. Olar kóbinese saýda, qyzmet kórsetý, naýbaıhana, sulý­lyq salondary, meıram­hana, t.b. salalarda eńbek etedi. «Ata­meken» UKP Almaty qala­sy fılıalynyń dırektory Aıtýar Qoshmambetovtiń aıtýyn­sha, palata tarapynan kásip­ker­­­lerdi qoldaýǵa baılanysty joba­lar júzege asýda. Onyń ishin­de «Eń­bek» baǵdarlamasynyń ma­ńyzy jo­ǵary. Jeńildetilgen ne­sıe­ler de qarastyrylǵan. Qala­da áıel­der kásipkerligin qoldaý or­ta­ly­ǵynyń jumysy jolǵa qoıylýda.

Eki el arasyndaǵy yntymaq­tastyqty damytý ekonomıkanyń damýy men ártaraptanýyna sep­ti­gin tıgizedi. AQSh-tyń Bas konsýly Kerolaın Sevıdj búgin­de Almatynyń Ortalyq Azııa­daǵy saýda jáne shyǵarmashy­lyq ortalyq retinde damyp kele jatqanyna nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, áıelderdiń ekono­mı­kaǵa belsendi qatysýy qoǵam men ekonomıka jetistigi úshin asa qajet. Muny osy sala­daǵy zert­teýler de aıqyn kór­­setip otyr. Bas konsýl kásip­kerlikti ekono­mı­kanyń qozǵaý­shy kúshi deı kelip, ótken jyly Amerıkada 5,4 mln bıznes nysan ashylyp, bul kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda bir mln-ǵa artqa­nyna toqtaldy. 1974 jyly Amerı­kada 400 myń áıelder bız­nesi tirkelgen bolsa, búginde onyń sany 13 mln-nan asady. Iаǵnı Amerıkadaǵy áıel­der bız­nesi­niń úlesi 31 pa­ıyzdy quraıdy.

McKinsey jahandyq ınstı­týty­nyń málimeti boıynsha qa­zirgi kezde genderlik teńdik álem­dik IJО́-di 12 trln dollarǵa art­tyrýǵa múmkindik beredi. Bú­gingi tańda 37 qazaqstandyq kásip­oryn múmkindikterdi keńeıtý qaǵı­dattaryna qol qoıǵan. Kóp­tegen qazaqstandyq kompanııalarda áıelder kóshbasshylyǵyna qar­sy­lyq joq. «Qazaqstan áıelder qu­qyq­taryn damytý jónindegi BUU qaǵı­dattaryn ilgeriletýde Orta­lyq Azııadaǵy kóshbasshy el», dep atap ótken «BUU-áıelder» qurylymynyń jetekshisi Marııa Dosenko jahandyq bastama bızneske genderlik teńdikti jáne áıel­­­derdiń jumys ornynda, bız­nes na­ryǵynda jáne qoǵam­da múmkin­dikterin keńeıtýdi qa­laı ilgeriletý kerektigi týraly nus­qaýlar berip keletinin jetkizdi.

ALMATY