Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa Qazaqstan: jańarý men jańǵyrý joly» atty saıası reformalar jónindegi Joldaýy el damýyna tyń serpin beredi. Eldiń órkendeýi úshin mańyzdy qujatta Qazaqstan Táýelsizdigin saqtaý jáne nyǵaıtý qajettigine erekshe kóńil bólingen.
Táýelsizdik – bizdiń eń qasterli qundylyǵymyz! Qazir álemde qandaı jaǵdaılar bolyp jatqanyn kórip otyrsyzdar. Jaqynda el turaqtylyǵyna qaýip tóndirgen «qańtar oqıǵasyn» bastan ótkerdik. Sondyqtan, ótken jaǵdaılardan sabaq ala otyryp, el irgesin nyqtap, memleketimizdiń qýatyn arttyrýdy maqsat tutqan Prezıdenttiń aınalasyna toptasa bilý – yntymaq, birligimizdi arttyratyny kúmánsiz.
Qasym-Jomart Kemeluly «Halyqqa qyzmet etý – meniń prezıdenttik, ári perzenttik paryzym!» deı otyryp, birqatar mańyzdy maqsattardy belgiledi. Atap aıtqanda, jańa saıası reformalardyń erekshelikteri men baǵyttary - saılaý prosessin jańǵyrtý, jergilikti atqarýshy jáne ókiletti bılik organdaryn nyǵaıtý, azamattardyń negizgi quqyqtaryn qorǵaý sııaqty qoǵamdy tolǵandyryp otyrǵan máselelerge jan-jaqty taldaý jasap, reformalaý baǵytyndaǵy mańyzdy tapsyrmalardy naqtylady.
Osy arada erekshe aıtarym, bul aýqymdy reformany júzege asyrýdy tek memleket moınyna júktep qoıý jetkiliksiz. Ol úshin bizdiń Ulttyq ǵylym akademııasy sııaqty bedeldi ınstıtýttardaǵy ǵalymdardyń belsendi kómegi, usynystary aýadaı qajet.
Saıası jańǵyrtýdy kózdeıtin Joldaý – tujyrymdamalyq aıqyn maqsattarymen qundy! Mysaly, basqarýdyń «sýper prezıdenttik» úlgisinen prezıdenttik-parlamenttik úlgige qadam basý – qoǵam úshin úlken jańalyq!
Qasym-Jomart Kemeluly munyń sebebin bylaı dep túsindiredi: «Búkil quzyret bir qolda bolýyna negizdelgen basqarý júıesi qazir óziniń tıimdiligin joǵaltty. Sondyqtan, biz Qazaqstandy damytýdyń saıası modelin ózgertý úshin ár qadamdy muqııat oılastyra otyryp jasaýymyz kerek».
Endi myqty Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa kóshý – «halyq únine qulaq asatyn memleket» qurýdyń basty alǵysharty dep sanaımyz.
Uzaq jyldar boıy Almaty qalalyq máslıhatynyń depýtaty bolǵandyqtan, Májilis pen jergilikti saılanbaly organdarǵa halyqtyń qatysýyn qamtamasyz etý jolyndaǵy jańalyqty rızashylyqpen qabyldadym. Osyǵan deıin partııa múshelerine ǵana basymdylyq berilip kelse, endi partııada joqtar da ókildi organdarǵa batyl aralasatyn bolady. El arasyndaǵy abyroıly, belsendi, bilikti, azamattarǵa jol ashylady.
Iá, ózderińiz jaqsy bilesizder, quqyqtyq memlekette ǵana azamattyq qoǵam alǵa damıdy. Konstıtýsııalyq sotty qalpyna keltirý, prokýratýra jáne adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly konstıtýsııalyq zańdar qabyldaý, «Ulttyq quryltaıdyń» qurylýy da – dala demokratııasynyń tarıhı dástúr sabaqtastyǵy dep bilemiz.
Jurtshylyq Abaı, Ulytaý, Jetisý oblystaryn qurý týraly usynystardy da erekshe qýanyshpen qabyldady. Qapshaǵaıǵa usynylǵan Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń esimi de kópshiliktiń kóńiline qondy. Bul bastamalar elimizdiń rýhanı jańǵyrýy men ekonomıkasyn órkendetýge tyń serpin bereri anyq.
Elimizdegi agrarlyq jetekshi JOO-nyń basshysy retinde meni Prezıdenttiń aýyl sharýashylyǵyna qatysty usynystary qyzyqtyrdy. Búgingi halyqaralyq turaqsyzdyq, Ýkraınadaǵy jaǵdaı barlyq azyq-túlik baǵasynyń kúrt kóterilýine ákelip soqtyrǵany belgili. Prezıdent: «Azyq-túlik baǵasynyń joǵarylaýy jaqyn arada rekordtyq kórsetkishke jetýi múmkin. Endi birinshi orynǵa sapaly túrde egin egý máselesi shyqty. Sondyqtan, agroónerkásiptik keshenge memlekettik qoldaý kórsetip, qymbatshylyqty boldyrmaý úshin aýylsharýashylyq taýarlaryn memlekettik turaqtandyrý qorlaryna forvardtyq baǵada satyp alý máselesin qarastyrý qajet», dep qıyndyqty eńserýdiń joldaryn atap kórsetti.
Bul mańyzdy tapsyrma búkil agrokeshen salasyndaǵy qurylymdarǵa úlken jaýapkershilik júkteıdi. Osy arada aıta ketý kerek, bıyl egin jınaý jumystaryna memlekettik bıýdjetten barlyǵy 220 mlrd. teńge bólý kózdelip otyr. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 2 esege kóp. Egis naýqanyna 400 myń tonnadan astam janarmaı bólinedi. Energetıka mınıstrligi dıqandar úshin janar-jaǵarmaı quny 15-30 paıyzǵa arzan bolady dep ýáde berip otyr. «Azyq-túlik kelisim shart korporasııasy» forvardtyq satyp alý baǵdarlamasy boıynsha egis naýqanyn júrgizý úshin sharýalardy qarjylandyrýǵa ótinimderdi qabyldaýdy bastady.
Iá, halyqty azyq-túlik ónimderimen tolyq qamtamasyz etýge Qazaqstannyń óz múmkindigi artyǵymen jetedi. Ol úshin básekege qabiletti ónimdilikti arttyrýǵa yqpaly tıetin ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerin óndiriske tezdetip engizý qajet.
Osyndaı álemge tanymal, ǵylymı ozyq nátıjelerge qol jetkizgen UǴA men basqa da JOO-lardyń tanymal ǵalymdary ortamyzda otyr. El damýyndaǵy ınnovasııalyq ǵylymnyń alar orny men róliniń aıyryqsha bólek ekendigin sizderden artyq eshkim bilmeıdi. Endeshe, bar kúsh-jigerimizdi týǵan Otanymyzdyń gúldenýine arnaýǵa sizder men bizderdiń ǵylymı potensıalymyz jetkilikti.
Joldaýda kóterilgen máseleler elimizdiń ekonomıkasy men ál-aýqatyn joǵarylatýǵa, áleýmettik jáne rýhanı salalardy, jalpy bilim men ǵylymdy órkendetýge jańasha serpin bereri sózsiz.
Tilektes ESPOLOV,
QazUAZÝ basqarma tóraǵasy-rektor