«Sharshy metrdiń» shattyǵy

Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıs­tr­li­giniń resmı málimetinshe, byltyr Qazaqstanda 17,1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa be­rilgen. Jal­py ótken jyly eli­mizde 151 192 turǵyn úı qury­lysy sa­lynǵan. Sonyń 41 250-i – jeke turǵyn úıler.

Bul rette turǵyn úı qury­lysyna 2,4 trln teńge ınves­tısııa tartylǵan. Kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda 19,1 paıyzǵa joǵary.

Jyl qorytyndysy bo­ıyn­sha elimizdiń 15 óńirinde tur­­ǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kór­setkishteri ulǵaıǵan. Má­se­len, kóshbasshy óńirlerdiń qatar­ynda Mańǵystaý (119%), Aq­mola (115,8%), Jambyl (112,9%), Pavlodar (112,3%) ob­lys­tary, Almaty (116,6%) já­ne Shymkent (116,1%) qa­la­lary bar. Eki óńirdiń kór­set­­kishi tómen – Qaraǵandy (98,5%) jáne Qyzylorda (93,8%).

Jyl qorytyndysy bo­ıynsha eldiń ishki jalpy ónimin­degi qurylys salasy­nyń úlesi 6,25%-dan asty. Kórsetkish 2020 jyldan táýir.

Búginde qurylys salasy áleýmettik mańyzy bar eko­nomıkalyq damýdyń negizgi lokomotıvine aınaldy. Bul salada 46 476 kásiporyn jumys isteıdi. Onyń 2 420-sy qurylys materıaldaryn óndiredi. Salada 641 myńnan astam adam jumyspen qam­tyl­ǵan.

Qurylys salasyndaǵy belsendiliktiń negizi ishki na­ryqtaǵy suranys pen mem­leket tarapynan baspana alýǵa jasalǵan múmkindik te jatyr. Máselen, Birinshi ne­sıe bıýrosynyń resmı máli­metinde byltyr turǵyndarǵa 8,9 trln teńge berilgeni aı­tylǵan. Sonyń 3,4 trln teń­gesi ıpotekalyq nesıe. Kór­setkish 2020 jylmen salys­tyrǵanda 41 paıyzǵa kóbeıgen. Jalpy sońǵy jyl­dary ıpotekalyq nesıege degen suranys artyp keledi. Bul halyqtyń baspanaǵa degen qajettiliginiń ósýinen týyndap otyrǵany túsinikti. Sonda byltyr rásimdelgen nesıelerdiń úlesindegi ıpo­tekanyń úlesi 31 paıyzdy qurap otyr.

Birinshi nesıe bıýrosynyń bas dırektory Rýslan Oma­rovtyń aıtýynsha, jyljy­maıtyn múlikke qatysty árbir tórtinshi mámile nesıege rá­simdeledi. Ipotekaǵa degen suranys zeınetaqy refor­masynan keıin kúrt ósken.

Turǵyn úı jaǵdaıyn jaq­sartý úshin Biryńǵaı jınaq­taýshy zeınetaqy qorynan 2,5 trln teńge alynǵan. Atal­ǵan somanyń 68,5 paıyzy baspana alýǵa, 15,3 paıyzy ıpotekalyq qaryzdy jabýǵa jumsalǵan.

Zeınetaqy reformasynyń áseri bolar, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha tur­ǵyn úı mámileleriniń sany 606 myńnan asqan. Sha­mamen 96,8 paıyzdyq ósim qam­tamasyz etilgen. Mun­daǵy ıpotekanyń úlesi 25,2 pa­ıyzǵa teń. Mundaı resmı má­limetti Statıstıka bıýro­synan aldyq.

Jalpy, 2021 jyl tur­ǵyn úı naryǵy úshin tyń jańa­lyqtarǵa toly boldy. Onyń negizgisi – zeınetaqy qoryndaǵy shektik somadan asqan qarjyny turǵyn úı jaǵdaıyna jaqsartý. Ol týraly joǵaryda aıttyq.

Ádettegideı byltyr da qurylys materıaldary men turǵyn úıdiń baǵasy ósti. Qurylys materıaldary sońǵy eki jyl qatarynan qymbattap keledi jáne bul Qazaqstanǵa ǵana tán dúnıe emes, álemdik tendensııa. 2021 jyly bolat armatýra, sement, kirpish jáne gazbeton 1,5-3 ese qymbattaǵan. Materıal qymbattasa úı baǵasynyń da sharyqtap shyǵa keletini bar. Jyl qorytyndysy boıynsha bastapqy turǵyn úıdiń baǵasy 15 paıyzǵa, qaıtalama naryqtaǵy baspana baǵasy 20 paıyzǵa qymbattaǵan.

Byltyr «Almaty jas­tary» turǵyn úı baǵdar­la­masyna ózgerister endi. Baǵ­darlama boıynsha baspana alatyndar sanatyna quqyq qor­­ǵaý organdary men máde­nıet salasyndaǵy jeke kásip­ker­ler endi. Sondaı-aq beri­le­tin zaım somasy 13 mln teń­geden 18 mln teńgege deıin ósti.

Sonymen qatar «Áskerı baspana» baǵdarlamasy bo­ıynsha ótinimderdi onlaın formatta berý tetigi iske qosyldy. Bul ashyqtyqty qam­ta­masyz etý úshin qajet. «Ba­qytty otbasy» baǵdar­lamasy boıynsha qabyl­da­natyn ótinimder lımıti ulǵaıdy. «Elorda jastary» jeńildetilgen ıpotekalyq ónim iske qosyldy.

О́tken jyldyń mamyr­ynda bólingen qarjy tolyq ıgerilgendikten, «Bas­pana hıt» baǵdarlamasy toq­ta­tylatyny habarlandy. «7-20-25» baǵdarlamasyna bó­lingen qarajattyń 2022 jyly aıaqtala­tyny, tıisinshe baǵ­darlama da óz jumysyn doǵa­ratyny aıtyldy. Alǵash­qy­syna 600 mlrd teńge, soń­ǵysyna 1 trln teńge bólingen.

Turǵyn úı sertı­fı­kat­taryn berýdiń erejesi ózgerdi. Endi sertıfıkattardyń kim­ge jáne qansha kólemde beri­letinin qa­la­lyq jáne oblystyq máslıhattar anyq­­taıtyn boldy. Mundaı ser­tı­fıkat «Ba­qytty otbasy» jáne «Shańyraq» baǵdar­la­ma­synyń qatysýshylaryna turǵyn úıdiń bastapqy jar­nasy retinde beriledi.

Byltyr «Umaı» ıpotekasy iske qo­syldy. Biraq kópshilik tarapynan baǵ­darlamaǵa anaý aıtqandaı suranys bolǵan joq. Tıisinshe, jyl sońynda baǵ­darlamanyń toqtalǵany, talaptarynyń qaıta qara­latyny habarlandy.

О́tken jyly jyljy­maı­tyn múlikti resmı tirkeý ýaqyty jedeldedi. Elek­trondy tirkeý úsh kúnnen bir kúnge deıin qysqardy.

Byltyrǵy jańa­shyl­dyqtyń biri – jyl­jymaıtyn múlik mámilelerin ázirleýdegi óńirge qatysty shekteýdiń alynyp tas­talýy. Buryn mámile tek turǵylyqty jeri boıynsha jasalýy tıis edi. 2021 jyl­dyń 1 shildesinen bastap mámileni kez kel­gen aýdan-qalada jasaı berý múmkindigi berildi.

Osynyń bári memleket tarapynan halyqtyń bas­pa­naly bolýyna jasalǵan tyń qadamdar ekeni aıtpasa da túsinikti. Qýanyshtysy, mund­aı bastamalar bıyl da jal­ǵasady. Demek tabal­dyryqty atta­ǵan barys jyly da turǵyn úımen qam­tý tur­ǵysynan alǵanda tabys­ty bolady degen senim bar. О́ıtkeni Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mı­nıstrligi bul baǵytta birshama jańashyldyqtar qabyl­damaq.

Máselen, mınıstrlik qury­lys nary­ǵyn monopo­lııa­­syz­dandyrýǵa nıetti. Iаǵnı vedomstvo turǵyn úı qurylysyna úlestik qa­tysý salasyndaǵy talap­tardy qaıta qarap, jer ýchaskelerin konkýrstan tys berý táji­rıbesin zańnamalyq túrde alyp tastaýdy josparlap otyr. Munyń bári Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalarynan keıin qolǵa alyna bastady.

Osy oraıda salanyń osal tustary pysyq­talyp, ne­gizgi 3 baǵyt boıynsha shara­lar aıqyndaldy. Olar – úles­tik qury­lysqa qatysýdy ret­teý, jer berý jáne qu­ry­lys salýdy josparlaý, mem­le­kettik satyp alý rásimderin jetildirý.

О́zgerister jer ýchaske­lerin konkýrs­tan tys berýdi alyp tastaýdy, zańna­ma­ny aınalyp ótýge talpynatyndar úshin ja­ýaptylyqty kú­sheı­tý jáne úles­ker­lerdiń qara­jatyn zańsyz tartýdy anyq­taý arqyly úlestik qury­lystaǵy talaptardy jetildirýdi kózdeıdi.

Bul biz qamtyǵan bir ǵana baǵyt. Mı­nıs­trlik mundaı jańashylydyqtar kóp bolady dep sendirdi jáne olardyń tıim­diligi de joǵary bolmaq. Barys jyly tabys jyly bolady degen úmittemiz.