Birinshi kezekte halyqtyń pikiri eskeriledi

«Qujat otbasylyq saıasat máse­leleri jónindegi zańnamany jetil­dirýge baǵyttalǵan. Mem­lekettik otba­sylyq saıasat uǵymyn ashý boıyn­sha normalar engizildi. Úkimettiń, ýákiletti organnyń jáne jergilikti atqarýshy organ­dardyń quzyretteri naqtylanady. Memlekettik otbasylyq saıasat­ty iske asyrý, turmystyq zor­­lyq-zombylyqtyń aldyn alý máse­leleri boıynsha memle­ket­tik organ­dardyń jan-jaqty ózara is-qımyl tetikterin bekitý usy­nylady. Otbasyn qoldaý orta­lyqtaryn qurý, otbasy tur­mystyq qatynastar salasyndaǵy statıstıkalyq monıtorıng engizý, turmystyq zorlyq-zombylyqtan zardap shekkenderge áleýmettik kómek kórsetý tártibin retteý kózdeledi», dedi baıandama jasaǵan depýtat Jámılá Nurmanbetova.

Zań jobasyna qatysty Má­jilis Tóraǵasy Erlan Qoshanov ta pikir bildirdi. Spıker bul zań jobasy byltyr da Májiliste qaralǵanyn eske salyp, qoǵamda qyzý pikirtalas týǵyz­ǵanyna nazar aýdardy. «Keıbir nor­malarǵa jurtshylyq narazylyq bil­dirdi. Sondyqtan zań jobasy keri qaı­tarylyp alyndy. Endi, eldiń pikirin eskere otyryp, qaıta pysyqtalǵan zań jobasyn ju­mysqa qabyldadyq. Qujatta bir­qatar mańyzdy másele, norma bar. Sondyqtan bul jumysqa muqııat qaraýymyz kerek. Jaýapty komıtet jáne jumys toby osy máseleni qaraǵanda, kezinde osy zań jobasyn synaǵan azamattardy shaqyryp, taǵy da olardyń pikirin tyńdap, eskerýge tıis», dedi E.Qoshanov.

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Túrki akademııasy arasyndaǵy Túrki akademııasyn ornalastyrýdyń shart­tary men tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy. Bul másele jóninde Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov baıandama jasady.

«Halyqaralyq Túrki akade­mııa­syn qurý Qazaqstannyń bastamasymen 2009 jyly ótken Túrkitildes memleketter bas­shy­larynyń IX sammıtinde kóte­rilgen bolatyn. Sodan keıin Túrki akademııasy 2010 jyly Túrki álemin zertteý ǵylymı ortalyǵy retinde jumys istedi. 2014 jyly halyqaralyq mártebege ıe boldy.

Akademııanyń basty maqsaty – túrki tilderin, ádebıetin jáne máde­nıetin saqtaýǵa, damytýǵa jáne tany­mal etýge baǵyttalǵan túr­kologııa sala­syndaǵy zertteý­lerdi júrgizý. Qazirgi tańda aka­demııaǵa múshelikke Qazaq­­stannan basqa Qyrǵyzstan, Ázer­baı­jan jáne Túrkııa elderi enip otyr. Al Ma­jarstan baqylaýshy márte­­­b­e­sine ıe», dedi Ashat Aıma­ǵam­betov.

Vedomstvo basshysynyń aı­týynsha, Akademııanyń shtab-páteri Nur-Sultan qalasyn­da ornalasqandyqtan, keli­sim­niń maqsaty – elimizge jumys isteý kezeńindegi Túrki akademııa­synyń mártebesin, onyń artyq­shy­lyqtary men ımmýnıtetterin aıqyndaý. «Aka­demııada 17 adam jumys isteıdi. Onyń ishinde eki qyzmetkeri shetel aza­mattary. Kelisim kúshine engennen keıin akademııanyń jergilikti jáne sheteldik qyzmetkerleri Syrtqy is­ter mınıstrliginde akkredıtteýden ótýge tıis. Akademııa ǵylymı-zertteý ju­mystarymen, kitaptar men jýrnaldar shyǵarýmen aınalysady. Túrki elderiniń ataqty ǵalymdaryna halyqaralyq forýmdar men konferensııalar ótkizýde, túrkologııa bo­ıynsha ǵylymı jumystar júrgizýde búgingi kúni úlken belsendilik tanytyp keledi. Túrkitildes memleketter uıymyna qatysýshy eldermen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń jáne Qazaqstannyń túrki álemindegi rólin arttyrýdyń mańyzdylyǵyn nazarǵa ala otyryp, atalǵan zań jobasyn qarastyrýlaryńyzdy suraımyn», dedi mınıstr.

Sonymen qatar otyrys ba­rysynda bıologııalyq qaýip­sizdik týraly zań jobasy ilespe túzetýlerimen ekinshi oqylymda maqul­dandy. Zań jobasy bıolo­gııalyq qaýipsizdik salasyn qu­qyqtyq retteý úshin jáne Pre­zı­denttiń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde bergen tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda ázirlengen.

Depýtattar bıologııalyq qaýip­sizdik salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn memle­kettik organdardyń tizbesin, olardyń quzyreti men ókilettik­terin naqtylaý, patogendi jáne ónerkásiptik mıkroorganızm­derdiń ulttyq kolleksııalaryn bıýdjet qarajaty esebinen qa­lyp­tastyrý, júrgizý jáne kútip-ustaý boıynsha orta­lyq memlekettik organdardyń ókilet­tikterin bekitý sııaqty basqa da bir­qatar tú­­zetý engizdi. Aıta ketý kerek, de­­pýtattar bıologııalyq qaýip­siz­dik tý­raly zań jobasymen jumys­ta 14 zań­na­malyq aktige, onyń ishinde 3 kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizdi.

Otyrysta Amanat partııa­sy­nyń tizimi boıynsha Ortalyq saı­laý ko­mıssııasynyń Qaýly­symen Konstan­tın Avershın Májilis depýtaty bolyp tirkelip, ant berdi. Sondaı-aq Konstantın Avershın Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik ko­mıtetiniń quramyna saılandy.

Jalpy otyrysta Májilis depýtaty Muhtar Ermannyń ókilet­tigin merziminen buryn toqtatý týraly qaýly qabyldandy. Osy rette Kons­tıtýsııanyń 57 jáne 58-baptaryna sáıkes Palata Tór­aǵasynyń usy­nýymen Parla­menttiń ár Palatasy Orta­lyq saılaý komıssııasynyń eki múshesin qyzmetke taǵaıyndaı alady.

Osyǵan baılanysty, Pa­lata Tór­aǵasy bul qyzmetke Muh­­tar Ermannyń kandıdatýrasyn usynyp, Ortalyq saı­laý ko­mıssııasynyń múshesi qyz­metine taǵaı­yndaý týraly qaýly qabyl­­dady.

Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler bas­shylaryna depýtattyq saýaldaryn joldady. Depýtat Erlan Saırov Premer-Mı­nıstr­diń oryn­basary Eraly Toǵ­ja­novqa jol­daǵan saýalynda qazaq tiliniń már­tebesin qozǵady. «Qazirgi óte kúrdeli geosaıası jaǵdaı eli­­mizdiń ishki saıasatynyń kóp­te­gen aspektisin qaıta qa­raý­dy talap etedi. Osynaý tereń má­­seleniń biri til saıasaty, onyń ishinde memlekettik tildi úırený problematıkasy. Memlekettik tildi úıretý, oǵan baýlý yjdaǵatty túrde bola oty­ryp, ózara syılastyq, baýyr­lastyqqa ákelýi qajet. Mem­le­kettik til qoǵamnyń yntyma­ǵy­nyń, birliginiń sımvolyna aınalýy ózekti. Osy tur­ǵyda, mem­lekettik tildi úıretýdiń baǵ­dar­­la­malarynyń tıimdiligi, til úıre­ný­­shilerge naqty kómek jasaýǵa qa­bi­lettiligi turǵysynan aýdıt júr­gizý óte mańyzdy», dedi depýtat.

Osy oraıda memlekettik til­di úı­retýge baǵyttalǵan qarjy qaıda, qalaı jumsalyp jat­qanyn anyqtaýdyń mańyzyna toq­taldy. Memlekettik tildi úıre­týge baǵyttalǵan oqý-úıretý baǵ­dar­lamalarynyń tıimdiligine saraptama jasaý qajet ekenin jetkizdi.

Depýtat Fahrıddın Qarataev Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan saýalynda el óńirlerinde sapasyz salynǵan úılerdi tekserýdi surady. Onyń aıtýynsha, turǵyndar memleket tarapynan halyqqa berilgen turǵyn úıler qurylysynyń sapasy nasharlyǵyna narazylyq bildirgen. «Ondaǵan jyldar boıy kezek kútip, baspanaǵa áreń qol jetkizgen turǵyn­dardyń ókpesi qara qazandaı. О́ıtkeni úıleriniń shatyrynan sý sorǵalap, kirpishi qulaǵan, qabyrǵasy jarylyp, kóterilip, edeni opyrylǵan, syrty túse bastaǵan. Oblystar bo­ıynsha sapasyz salynǵan úılerden my­sal keltirsek. Shymkent qala­syndaǵy «Turan-2» jáne «Asar» shaǵynaýdandaryndaǵy tur­ǵyndar tıisti mekemelerge shaǵymdanyp, nara­zylyqtaryn bildirdi. О́skemen qalasynda 2018 jyly salynǵan jáne 2020 jylǵy besqabatty turǵyn úıler sapasy syn kótermeıdi. 2021 jyly maýsymda Pavlodarda qurylysy bitpegen tórtqabatty úı qulaǵan. Keshe ǵana 22 naýryzda Nur-Sul­tan qalasynda Sat City turǵyn úı keshe­niniń «S» blogynda podezdiń tóbesi opyrylyp tústi. Qudaıdyń qudire­timen adamdar shyǵyp úlgergen. Osyn­daı faktiler basqa óńirinde de kezdesedi», dedi F.Qarataev.

Depýtat sapasyz úılerdiń basym bóligi «Nurly jer» jáne basqa da mem­lekettik baǵdarlamalar aıasyn­da sa­lynǵanyna jáne ıpoteka arqyly áleý­mettik osal toptaǵy azamat­tarǵa be­rilgenine nazar aýdardy. «Bastap­qyda qurylysqa beril­gen kepildeme aıa­synda jóndep berip oty­ratyn mer­digerler merzim aıaqtal­ǵan soń at-tonyn ala qashady. О́ki­nish­ke qaraı, atal­ǵan turǵyn úı keshen­derinde qan­shama halyq janyn shúberek­ke túıip amalsyz ómir súredi. Erteń osy úıler qu­lasa buǵan kim jaýapty bol­maq? Bul – óte ózekti jáne kezek kúttir­­mes úlken másele. Joǵary­daǵy má­se­leniń ózektiligin eskerip, res­pýb­lıkalyq komıssııa qurýdy, onyń qu­ramyna qoǵam bel­sendilerin jáne tur­ǵyn úı alý­shylardy engizýdi usyna­myz. Sonymen qatar barlyq oblys­­taǵy, qaladaǵy problemalyq turǵyn úılerdi qaıta tekserýden ótkizip, úılerde turý qaýipsizdigin, apattyq deń­geıin anyqtaý kerek», dedi F.Qarataev.

Depýtat Amanǵalı Berdalın Qazaqstannyń un eksporty kóleminiń tómendeýine alań­daý­shylyq bildirdi. Onyń aıtýynsha, buǵan basty sebep – ımporttaýshy elderdiń (О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan) tarıftik emes retteý sharalaryn jáne qazaqstandyq unnyń ákelinýin tejeý boıynsha kedergilerdi qoldanýy.

Depýtattyń aıtýynsha, un ekspor­tynyń úshten eki bóligi, ıaǵnı 1,152 mıllıon tonnasy Aý­ǵanstanǵa jibe­riledi. Oǵan qosa Aýǵanstan Qazaqstan astyǵyn satyp alyp, ony О́zbek­stanǵa óńdeýge ákelip, keıinnen tollıng­­tik operasııalar aıasynda Aýǵan­­stanǵa undy qaıta eksporttaıtyn kó­rinedi. Osyǵan baılanysty depýtat birqatar máselege Úkimet basshy­synyń nazaryn aýdardy.

Gúlnar Bıjanova aýylǵa bi­likti mamandardy daıarlaýǵa qatys­ty usy­nys aıtty. Depýtat keltir­gen derekterge súıensek, jyl saıyn mekteptiń 21 myńǵa jýyq túlegi kásibı jáne jo­ǵary oqý oryndaryna túse almaı­dy. Nátıjesinde, jastardyń bul sana­ty jumyssyzdar men margı­nal­dar­dyń qataryn tolyqtyrady. Olar­dyń kópshiligi krımınaldyq jáne eks­tremıstik toptardyń yqpalyna túsedi.

«Qazirgi ýaqytta «Aýyl sharýa­shylyǵy jáne bıoresýrstar» jáne «Veterınarııa» baǵyttary boıynsha stýdentterdi qabyldaýdy konkýrs nátıjesinde, memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyratyn barlyq joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdary iske asyrady. Osylaısha, mamandardy daıar­laýdy beıindi emes ýnıversıtetter júzege asyrady, bul bilim sapasyna aıtarlyqtaı áser etedi.

Biz osy baǵyttar boıynsha bóli­netin memlekettik tapsyrysty joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi, beıindi bilim berý uıymdarynyń arasynda ǵana kvotalaý múmkindigin qarastyrýdy usynamyz. Nysanaly oryndarǵa ıe bola otyryp, joǵary oqý oryndary maqsatty jáne aldyn ala kásiptik baǵdar berý jumysymen aınalysa alady jáne aýylda jumysqa ornalasý perspektıvasymen dál osy múddeli jastardy qabyldaı alady», dedi G.Bıjanova.

Osy oraıda depýtat Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary E.Toǵjanovqa joldaǵan depýtattyq saýalynda erekshe mártebesi joq joǵary jáne jo­ǵa­ry oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdary úshin magıstranttardy oqytýǵa jumsalatyn ortasha shyǵys­tardy qaıta qaraýdy usyndy. Son­daı-aq olardy erekshe mártebesi bar jo­ǵary oqý oryndarynyń magıstrant­tary deńgeıine deıin arttyrýǵa keńes berdi.

Budan keıin taǵy da birneshe depýtat tıisti mekemeler basshylaryna depýtattyq saýaldaryn joldady.