О́tken jyldyń sońǵy aılarynyń birinde qarasózden keste tikken talantty jazýshy Janat Ahmadı aǵamyz turǵan úıdiń qabyrǵasyna jazýshynyń qurmetine eskertkish taqta ilindi. Biraz adam jınaldyq. Sol kezde sóz alǵan, jazýshylarǵa jaqyn júrgen bir qonaq: «Osydan biraz buryn bir tanymal aqyndy baqılyq saparǵa Jazýshylar odaǵynan shyǵaryp saldyq. Aqyn, jazýshylar az keldi. Kelgenderdiń kıimin kórseń, qalaı bolsa, solaı kıingen. Janyń ashıdy. Uıat emes pe? «Jazýshy», «aqyn» degen dardaı ataqtary bar. Bomjdar sııaqty jadap-júdegen...» degendeı sózder aıtty.
Árıne, bárimiz namystandyq. Ol jerdegilerdiń de «yzdıyp» kıinip turǵany shamaly bolatyn. Sol kezde múıizi qaraǵaıdaı bir respýblıkalyq beldi gazetimizdiń bas redaktory: «Jazýshylarda qazir jaǵdaı joq. Jazǵandaryna gonorar almaıdy. Kitaptaryn bala-shaǵasynyń aýzynan jyryp, óz qaltasynan bolar-bolmas tırajben shyǵarady. Ony sata almaıdy. Sonda da jazyp jatyr. Soǵan rahmet aıtý kerek olarǵa...» degendeı «aqtaý» ma, álde «bóriktiniń namysy bir» degeni me, qorǵaý sózin aıtty.
Iá, otyz jyl boldy, aqyn, jazýshynyń umytylǵanyna... Otyz jyl boldy, el jurttyń kitap oqymaǵanyna... Otyz jyl boldy naǵyz sıraǵy sıdıǵan kedeıler paıda bolǵanyna. Otyz jyl boldy, qaryn qamyn ǵana oılap, jarqyl-jurqylǵa áýes, eliktegish, qarynbaılardyń kóbeıgenine... Otyz jyl boldy, tapqany taqyl-tuqyl tamaqtan artylmaıtyn ýaıymy kóp, aqshasy az kópshiliktiń kóbeıgenine...
Olarǵa qaıtip «kitap oqy!» deısiń? Birinshi toptyń toǵysharlyq talǵamyn toltyrýdyń qamymen kitap oqýǵa ýaqyty joq bolsa, ekinshi toptyń kitap alýǵa qarjysy jetpeıdi! Sol kedeılerdiń jýan ortasynda qalamyna súıenip, qaltyrap dirildep, kedeılengen aqyn, jazýshylar tur...
«Naryqqa óttik. Jazýshy endi óz kúnin ózi kórýi kerek!» degendeı, esh jerde jazylmaǵan bir zań paıda boldy. Buǵan da kóndi baıǵus aqyn, jazýshylar. «Kóshimizdi túzep alaıyqshy... Sosyn bizge de kún týar!» degen úmitpen qalt-qult etip kele jatyr. Birazy kelmestiń kemesine minip, máńgilik mekenine ketip qaldy. Eki jyldan beri eldi jaılaǵan «sasyq tumaý» birazyn jalmap ketti.
Jazýshylardy tóbesine kóterip, jazǵandarynyń jaqsy-jamanyn ajyratyp, aqshasyn tólep, kitabyn satyp, jumysyn jandandyratyn baspalar, myqty redaktorlar bolǵan joq... Ondaı jumystar áli kúnge deıin bir izge túsken joq! Aýzynan jyryp shyǵarǵan júz kitabyn qaıda baryp ótkizetinderin bilmeı, bet monshaǵy úzilip, tegin taratyp júrgen talaı qalamgerdi kózimiz kórip júr. Qazir sol jazýshylardy jaldap, kitap jazdyryp, basybaıly qulyndaı qylyp ustaıtyn baıshykeshter paıda bolǵanyn estip júrmiz. Baılardy jaǵalap, sheneýnikterdi saǵalap, kúnin kórip júrgen qalamgerlerdi de estip jatyrmyz.
Al bar úmiti tek jazǵanynda, densaýlyǵy joq, úıden shyǵa almaıtyn, jarqyldap kózge túse almaıtyn, tanystary joq, bastyq qaralardy sóılespek turmaq, qarasyn da kórmegen, úıde otyratyn qalamgerler bar aramyzda...
Olar ne isteıdi, olardy kim kóredi, olar da ómirden úmit kútedi ǵoı!
Ondaı ómirge umtylǵan, ózim biletin, bir eki qalamgerlerdi aıtyp ketsem bolatyn shyǵar. Qaterli isik aýrýymen arpalysyp, ómirge qolyn sozyp jatyp, byltyr synshy, jazýshy Ámına Qurmanǵalıeva, batyrlarsha ózin sergek ustap, syryn bildirmeı, aqıyq aqyn Rafael Nııazbekov ketti ómirden. Biz bir-birimizge aýrýymyzdyń dıagnozy bir bolǵan soń, «áriptestermiz» dep, qoldaý bildirip júrýshi edik... Iá, myna jaryq dúnıeni qımaı-qımaı ketti olar da...
Basynda tek kún kórý qamymen qolyna túskendi balalaryn toıdyrýdy, ash qalmaý jaǵyn basymyraq oılaǵan jurt kitap oqýdy, kitap satyp alýdy múldem umytty. Tátti toqash pen bir kitaptyń baǵasy birdeı bolyp, dúken sóresinde qatar tursa, muqtajdyqtan ábden tıtyqtaǵan sana pende qolyn tátti toqashqa qaraı ıkemdeıdi.
Kún kóristiń qamymen bir úıge tyǵylǵan, sóılesýge ýaqyty joq, sharshaǵan, kitap oqymaǵan toptyń arasynan kóp nárseni jete túsine bermeıtin, sóıleýge shorqaq, ár aǵymǵa erip kete beretin, ana tilimizdiń baılyǵyn, shuraılylyǵyn sezine almaǵan, tili shorqaq, oıy taıaz, nadandyǵy basym, otansúıgishtigi nashar jastarymyz ósip kele jatyr.
Budan shyǵatyn qorytyndy − jazýshynyń bizdiń qoǵamda ógeı balanyń kúnin kórýi, kitaptyń oqylmaýy ıdeologııamyzdyń álsireýine ákeldi dep anyq aıtýǵa bolady.
Janar ÁBDIShOVA,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi