Batystyń birqatar buqaralyq aqparat quraly Ýkraına sarbazdarynyń Kıev aýdanyn tolyq azat etkenin habarlady. Reseı sarbazdary Ýkraınanyń soltústik bóliginen jappaı ketip jatyr. Túrkııa qorshaýda qalǵan Marıýpol qalasynan beıbit turǵyndardy evakýasııalaý úshin kemelerin usyndy. Búgingi maqalamyzda demalys kúnderi Ýkraınadaǵy ahýaldyń qalaı ózgergeni týraly aıtpaqpyz.
Ýkraına qorǵanys mınıstriniń orynbasary Anna Malıar Facebook jelisinde Kıev oblysy reseılik áskerlerden tolyǵymen azat etilgenin málimdedi. «Irpen, Býcha, Gostomel jáne búkil Kıev oblysy basqynshydan azat etildi», dep jazdy A.Malıar. Degenmen bul týraly prezıdent Zelenskııdiń ákimshiligi resmı habarlaǵan joq.
Áıtse de, áleýmettik jelilerde Irpen, Býcha, Gostomel qalalary kóshelerinen vıdeolar jarııalana bastady. Onda Ýkraına sarbazdary soǵys órti sharpyǵan óńirlerdi aralap júr. Budan bólek, Chernobyldegi atom elektr stansasynda Ýkraına týy qaıta kóterildi.
Sondaı-aq Ýkraına tarapy Izıým qalasynan aıyrylyp qalǵanyn málimdedi. Reseı shahardy basyp alǵany týraly 24 naýryzda habarlaǵan edi. Bul qalada keskilesken urys júrip jatqanyn birqatar buqaralyq aqparat quraly jarııalaǵan bolatyn.
Azat etilgen aımaqtardan taratylǵan kadrlar jan shoshytady. О́lip jatqan beıbit turǵyndardyń múrdesi ár jerden kezdesedi. BBC arnasy Kıevtiń batysyndaǵy Jıtomır baǵytyndaǵy jolda ólgenderdiń kóp ekenin habarlady. Máselen, 200 metr qashyqtyqta jýrnalıster 13 adamnyń múrdesine kezikken.
«Kóliktiń janynda ábden kúıgen qaldyqtar jatyr. Solardyń biri er adam ekenin anyqtaý qıynǵa soǵady. Onyń saýsaǵynda neke júzigi bar. Kóliktiń ishinde (dálirek aıtqanda, kóliktiń qalǵan qańqasynda) áıeldiń janyp ketken denesi jatyr. Onyń aýzy ashyq. Ol aqyrǵy sátke deıin aıqaılaǵan sekildi», dep jazady oqıǵa ornyna barǵan BBC jýrnalısteri.
Qaza bolǵandar – Iovenko otbasy. Maksım men Ksenııa 7 naýryzda Kıev mańyndaǵy áskerı qaqtyǵystan qashyp bara jatqanda reseılikter olardy atyp tastaǵan. Bul sát Ýkraına sarbazdary ushyrǵan dronnyń vıdeosyna jazylyp qalǵan kórinedi. Iovenko otbasy mingen kólikte olardyń alty jasar uly men qart anasy da bolǵan eken. Reseı sarbazdary olardy tutqynǵa alyp, keıin bosatqan. Qudaı saqtap, bala men qarııa aman qalǵan. Búginde olar qaýipsiz aımaqqa jetkizilgen.
Túrkııa Reseı áskerleri qorshaýǵa alǵan ýkraınalyqtardy Marıýpolden evakýasııalaý úshin keme berýdi usyndy. Qazirgi tańda qalada qııan-keski urys júrip jatyr. Shahar qorshaýǵa alyna bastaǵaly ondaǵy turǵyndardyń kópshiligi shyǵyp úlgergen edi. Biraq búginde qalada 150 myńǵa jýyq turǵyn qalǵan. Qaladaǵy gýmanıtarlyq apatty sózben aıtyp jetkizý múmkin emes.
New York Times gazetiniń habarlaýynsha, AQSh ákimshiligi NATO odaqtastarymen kelissóz júrgizip, Ýkraınaǵa Keńes Odaǵynan qalǵan tankterdi berý máselesin talqylap jatyr. Bul týraly basylymǵa Aqúıdiń resmı ókili habarlaǵan. Gazet keltirgen málimetterge súıensek, tankter jaqyn arada beriledi. Biraq naqty qashan, qansha kólemde ekeni jóninde resmı ókil eshteńe aıtpaǵan. Jalpy, Polshada 500-den astam modernızasııalanǵan jáne jańartylmaǵan T-72 tanki bar. BBC arnasynyń paıymdaýynsha, sóz Polsha týraly bolýy múmkin.
Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı amerıkalyq Fox News telearnasyna suhbat berdi. Suhbat barysynda Zelenskıı birqatar mańyzdy másele týraly sóz qozǵady. Atap aıtqanda, Ýkraına óz terrıtorııasyn saýdalamaıtynyn, aýmaqtyq tutastyq pen egemendik máselesi talqylanbaıtynyn málimdedi.
«Shyndyqtyń jeńisi – Ýkraına men ýkraındyqtardyń jeńisi. Másele soǵystyń qashan aıaqtalatynynda. Bul tereń suraq. Bul aýyr suraq. Ýkraın halqy jeńisten basqa esh nátıjeni qabyldamaıdy», dedi Zelenskıı.
Sondaı-aq ol NATO týraly sóz qozǵap, Ýkraına uıymǵa kire qalǵanda odaq áldeqaıda kúsheıetinin atap ótti. Budan bólek, Zelenskıı AQSh-tan taǵy da zymyrandar men ushaqtar surady.
Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komıssarıaty Ýkraınada 3 257 beıbit turǵynnyń qaza taýyp nemese jaraqat alǵanyn habarlady. BUU keltirgen derekterge sáıkes 1 267 adam baqıǵa attanǵan. Ýkraınanyń Donesk jáne Lýgansk oblystarynyń baqylaýyndaǵy aýmaqta 358 adam ómirmen qoshtasyp, 772 adam jaralanǵan.
Lıtva úkimeti budan bylaı Reseıden gaz satyp almaıtynyn habarlady. Atalǵan eldiń mundaı sheshimge kelýine Kremldiń janarmaı aqysyn rýblmen tóleýdi talap etýi men Ýkraınaǵa basyp kirýi sebep bolǵan. Lıtvanyń energetıka mınıstrligi sáýir aıynan bastap Reseıden gaz ımporty tolyǵymen toqtatylǵanyn málimdedi. Endi qajetti kógildir otyn Klaıpeda teńizi termınaly arqyly suıytylǵan kúıde jetkizilmek.
«Biz «Gazpromnan» gaz satyp alatyn Eýropalyq odaq elderiniń arasynan alǵashqy bolyp osyndaı qadamǵa baryp otyrmyz. Bul – kóp jylǵy maqsatty energetıkalyq saıasattyń jáne der kezinde qabyldanǵan ınfraqurylymdyq sheshimderdiń nátıjesi», dedi Lıtvanyń energetıka mınıstri Daınıýs Kreıvıs.
Sarapshylardyń aıtýynsha, resmı Vılnıýstiń Reseıden gaz alýdan bas tartýyna tańǵalýdyń qajeti joq. О́ıtkeni Lıtva mundaı qadamǵa barýǵa erteden kirisip ketken. Máselen, 2014 jyly Klaıpeda teńizi termınaly ashylǵan edi. Jobanyń jalpy quny 101 mln eýroǵa jetti. Sondaı-aq budan bólek norvegııalyq Hoeg LNG kompanııasyna jyl saıyn 56 mln eýro tólep otyr. Bul qarajat Independence kemesiniń ótemi retinde beriledi. Osy Independence arqyly Vılnıýske suıytylǵan gaz jetkiziledi. Byltyr Lıtva gazdyń úshten birine jýyǵyn «Gazpromnan» satyp alǵan. Degenmen bul keıingi kezde Reseıden keletin kógildir otynǵa táýeldilikti aıtarlyqtaı tómendetti. Endi mine, «Gazpromnan» múldem bas tartyp otyr.
AQSh saýda mınıstrligi Reseı men Belarýstegi aeroǵarysh, teńiz, elektrondy salalarǵa qatysy bar 120 kompanııaǵa sanksııa saldy. Aq úıdiń kommýnıkasııalar jónindegi dırektory Keıt Bedıngfıld jańa shekteýler Reseıdiń qorǵanys, ǵarysh jáne teńiz sektorlaryn álsiretýge baǵyttalǵanyn atap ótti. Aqúı tarapy sanksııa salynǵan kompanııalardy ekonomıkalyq jáne strategııalyq turǵyda Reseı úshin mańyzdy dep esepteıdi.
«AQSh úkimetiniń anyqtamasyna sáıkes bul uıymdardyń áreketi ulttyq qaýipsizdik nemese syrtqy saıasat múddelerine qaıshy keledi», delingen saýda mınıstrliginiń qujatynda.
Ýkraınada IýNESKO mádenı mura dep tanyǵan 53 nysan qıraǵan. Bul týraly France Presse agenttigine uıym ókili málimdedi. Uıym spýtnıkten túsirilgen sýretterdi, Ýkraına bıliginiń derekterin úzdiksiz tekserip otyrǵan kórinedi. Alaıda IýNESKO ókilderi qıraǵan mádenı muralar sany áldeqaıda kóp bolýy múmkin ekenin aıtady. Reseı Ýkraına jerine basyp kirgeli beri Kıev, Harkov jáne Chernıgov oblystarynda 29 ǵıbadat orny, 16 tarıhı ǵımarat, tórt eskertkish pen tórt murajaı búlingen nemese tolyqtaı qıraǵan.
Reseı basyp alǵan Ýkraınanyń birneshe qalasynda qarsylyq aksııalary ótti. Kıev bıligi reseılik sarbazdar beıbit turǵyndarǵa oq atqanyn aıtyp aıyptady. Ásirese Energodar qalasynda sarbazdar beıbit sherýshilerge oq jaýdyrǵan. Sonyń saldarynan 4 adam qaza tapqan. Jalpy, Reseı áskerleri naýryz aıy bastalǵanda Eýropadaǵy eń iri atom elektr stansasy ornalasqan Energodar qalasyn baqylaýǵa alǵan edi. Sodan beri onda qarsylyq aksııalary birneshe ret ótti.
Sonymen qatar Reseıde de soǵysqa qarsy sherýler ótti. Eldiń 17 qalasynda bolǵan narazylyq aksııalary kezinde polısııa 200-ge jýyq demonstrantty ustaǵan. Quqyq qorǵaýshylardyń aıtýynsha, Sankt-Peterbýrgtegi narazylyq aksııasyn túsirip jatqan eki jýrnalıstiń jumysyna kýrsanttar kedergi keltirgen.
The Guardian basylymy Ýkraınadaǵy jan shoshytarlyq taǵy bir oqıǵa týraly jazdy. Gazet keltirgen málimetterge súıensek, Reseı sarbazdary óz kúshterin qaıta toptastyrý kezinde balalardy qalqan retinde paıdalanyp, áskerı tehnıkanyń aldyna otyrǵyzyp qoıǵan. Mundaı derekterdi Kıev jáne Chernıgov qalalarynyń mańyn mekendegen turǵyndar aıtqan.
«Balalardy qalqan retinde paıdalaný oqıǵalary Sýmy, Kıev, Chernıgov, Zaporoje oblystarynda tirkelgen», deıdi Ýkraınanyń adam quqyqtary jónindegi ombýdsmeni Lıýdmıla Denısova.