Halyqaralyq avtobýs qatynasy qashan qalpyna keledi?

Biz keltirgen resmı derekti KAZLOGISTICS Qazaqstan kólik odaǵy bas dırektorynyń orynbasary Qanat Muqyshev TransExpert.kz ulttyq saraptama platformasynyń alańynda ótken jıynda aıtty. Jolaýshylardy avtomobıl kóligimen tasymaldaý ta­sy­maldyń keń taralǵan túri eke­nin eskersek, pandemııa bul salany aıaǵan joq. О́ıtkeni avtokólikpen jolaýshylar tasymaldaý qozǵalysy birshama ýaqytqa toqtatyldy.

Osylaısha, bıznestiń bul túri sansyz shekteý men ty­ıym­nyń saldarynan kóp zardap shekti. Ol azdaı indet­ke baılanysty jumys toq­tasa da, jolaýshylardy halyq­aralyq baǵyt­ta avtobýspen tasymaldaıtyn­dar kólik, múlik salyǵyn tóledi. Jylý, elektr energııasy úshin kommý­nal­dyq tólemderdi ke­shik­tir­gen joq. Kásip­oryn­nyń odan arǵy qyzmetin qa­lypty ustap turý úshin qyz­met­ker­lerge eńbek­aqy tóleýge máj­búr bo­ldy. Ál­bette, buǵan tasy­­mal­daýshylar kináli emes. En­­deshe, olardyń osy kezeń­degi shyǵyndaryn kim óteı­di? Atalǵan másele Úkimet deń­geıin­de kóterilse de, áli kúnge ashyq kúıinde qalyp otyr.

– Memlekettik organdar halyq­aralyq jolaýshylar tasymalyna tyıym salǵan soń, zań aıasynda adal jumys istep júrgen kásipkerler tasymaldaý naryǵynan ádeıi shyǵaryldy. Osyǵan májbúr etti. Bul aralyqta zańsyz tasy­maldaýshylardyń dáý­reni júrdi. Olarǵa qarsy qandaı da bir shekteý shara­lary qoldanylǵan joq. Sal­darynan zańsyz tasymal­daýshylardyń qyz­­meti ke­ńeıdi. Bul óz kezeginde qoz­ǵa­­lys qaýi­p­sizdigine nuqsan kel­­tirdi. Sanı­tar­lyq norma­lar saqtal­maǵan­dyqtan, in­det kúsheıdi. Eń ókinishtisi, zańsyz tasy­maldaýshylar jaǵdaıdy tıimdi paı­da­lanyp, avtobýs qatynastary nary­ǵynan oıyp turyp oryn aldy. Sóıtip, naryqtaǵy kóleńkeli ekono­mıkanyń úlesin arttyrdy. Joldaǵy ólim-jitimniń kóbeıýine jol ashqan da osylar, – deıdi Q.Muqyshev.

Sondyqtan Qazaqstan kólik odaǵy Úkimet halyqaralyq, oblysaralyq jolaýshylar tasymalymen aınalysatyn kásipkerlerdiń, avtovokzaldar men avtostansalardyń shyǵyndaryn óteýge tıis dep sanaıdy. Iаǵnı tasymaldaýshylar men avtovokzaldar­dyń shyǵyny sýbsı­dııala­nyp, saqtandyrýdy uzartý, avto­býstarǵa tehnıkalyq baqylaý júr­gizý, jer jáne múlik saly­ǵynan bosa­tý sekildi jeńil­dikter usynylýy kerek.

Alaıda memleket tarıf­terdi ózi belgilegen marshrýt­tardy ǵana sýbsıdııalaı alady. Al halyqaralyq, oblys­ara­lyq baǵytta jolaýshylar­dy tasymaldaıtyndar tarıf­ti ózderi bekitedi. Tıisinshe, shyǵyn­daryn da ózderi óteıdi. Indýstrııa jáne ınfra­qu­ry­lymdyq damý mınıstr­li­gi­­ne qarasty Kólik komıteti­niń Avtomobıl kóligi basqar­ma­sy basshysynyń orynbasary Almaz Aısın osylaı dedi.

– Halyqaralyq baǵytta avtobýspen jolaýshylar tasymaldaý qyzmetiniń toqtatylýy­na qatysty máseleler mınıstr­lik tarapynan únemi kóteril­di. Osy oraıda 2022 jyl­dyń naý­ryz aıynda Syrtqy ister mınıstrligine, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­ligine, Ulttyq qaýip­siz­dik komı­tetiniń shekara qyz­metine halyq­aralyq jolaýshylar tasymalyn qal­­pyna keltirý máselesin pysyqtaý tap­­­syryldy. Dál osyndaı maq­satpen Reseıge, О́zbekstanǵa, Qyr­ǵyzstanǵa jáne Tájik­stan­ǵa tıisti hattar joldandy. Soń­ǵy úsh elden jolaýshylar qaty­nasyn qalpyna keltirý­ge daıyn­dyq týraly jaýap al­dyq. Halyqaralyq baǵyttardy jandandyrý úshin Reseı men Mońǵolııadan tıisti jaýap hat kútip otyrmyz, – dedi A.Aısın.

Sondaı-aq Kólik komıteti­niń ókili zańsyz tasymaldaý­shylardyń naryqtan oryn alyp, qyzmet kór­setýine qatys­ty quqyq qorǵaý organ­­­dary­men, Memlekettik kirister komı­­tetiniń salyq qyzmetimen, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen, Qazaqstan kó­lik odaǵymen birlesip jumys júrgizip jatqanyn jetkizdi. Aıtýynsha, arnaıy ázirlengen jol kartasy aıasynda reıdter júr­gizilip, kóliktik baqy­laý beket­terindegi jumystar jalǵasýda.

– Biz baqylaý jumysyn avtomattandyrýdy pysyq­tap jatyrmyz. О́tken jyly kó­lik qujattaryn basqarýdyń biryńǵaı júıesin tájirıbe úshin paıdalanýǵa engiz­dik. Bıyl ony tolyq­taı iske qosý­­dy josparlap otyrmyz. Osy­­l­aısha, jolaýshylardy zańsyz tasymaldaýdy baqy­lap qana qoımaı, avtomobıl kóligindegi júkterdi de nazarda ustamaqpyz, – deıdi Kólik komıtetiniń ókili.

Qazaqstan avtokólikshiler odaǵy­nyń basshysy Sábıt Aman­baevtyń piki­rine qaraǵan­da, halyqaralyq baǵyt­­ta jo­laý­­shylardy avtobýspen tasy­­­mal­­daý salasyndaǵy bar­lyq másele jeke mı­nıst­rlik­tiń joq­tyǵynan oryn alyp otyr.

– Salanyń múddesin kásibı turǵy­dan saýatty ári naqty qorǵaı alatyn vedomstvo kerek. Bizdiń búgingi bas burar ortalyq memlekettik organy­myz – Kólik komıtetiniń Avto­mo­bıl kóligi basqarmasy. Bul basqarmada bar-joǵy 7 adam jumys isteıdi. Onyń bi­reýi ǵana kásibı maman da, qal­­ǵa­nynyń tájirıbesi az jáne sa­lanyń múddesin qor­ǵaı ala­tyndaı biliktilikke ıe emes. Osynyń saldarynan av­to­park­terdiń tozýy 84 pa­ıyz­ǵa jetti. Jol boıyn­da­ǵy ólim-jitim deńgeıi jo­ǵary. Sheteldik zańsyz ta­sy­­­mal­daýshylarǵa qatysty má­se­leni retteý kerek. Olar pan­de­mııa kezinde tasymal­daý kó­le­min ulǵaıtyp, naryq­tan zań aıa­synda ju­mys isteı­tin adal oıyn­shy­lardy yǵys­tyryp shy­ǵardy. Buǵan mem­lekettik or­gandar tarapynan tyıym sa­lynýy kerek, – deıdi S.Amanbaev.

Qysqasy, naryq oıynshylary halyqaralyq baǵyttaǵy marshrýttardy ashý kerek dep sanaıdy. Alaıda olardy iske qosý úshin qomaqty qarajat kerek. Al jumys toqtaǵan ýaqyt­ta kásiporyndy ustap turý úshin tasymaldaýshylarǵa aýyr júk­teme túskenin eskersek, bul úlken problemaǵa aınalmaq.

– Sońǵy eki jylda avtobýs­tar toqtap turdy. Júrgizýshi­ler quramy setinedi. Salany qoldaý úshin shamamen 3,6 mlrd teńge qajet. Bul qarjy dızel satyp alýǵa, júrgizýshi­ler­di jaldaýǵa jáne basqa da shyǵyndarǵa jumsalady. Pan­demııa kezinde halyqaralyq baǵytta jolaý­shylardy avtobýspen tasy­maldaý qyzmetin toqtatý bizdiń Úkimet tarapynan jiberilgen úlken qatelik boldy. Sonyń zardabyn qazir tartyp otyrmyz. Bir qyzyǵy, statıstıkalyq derekterde koronavırýsty avto­býs tasymaly kezinde juqty­rý­ǵa qatysty birde-bir fakti joq. Mundaı jaǵdaılar kóbine­se temir jol men avıasııa salasynda anyqtalǵan. Endeshe, tyıym salýdyń múlde qajeti joq edi ǵoı. Osy jaǵyn áli kúnge túsinbeı dalmyz, – deıdi Qostanaı oblystyq avtovokzaldar jáne jolaýshylardy halyqaralyq baǵytta avtobýspen tasymaldaýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Leonıd Kýshnerov.

ABI Astana kompanııasynyń basshysy Temirhan Kúlhannyń aıtýynsha, pandemııa kezinde naryq oıynshylary ortaq problemalarmen betpe-bet keldi. Olardyń negizgisi – mem­lekettik qoldaýdyń joq­tyǵy jáne zańsyz tasymaldaýshylar qyzmetiniń óris alýy.

– Halyqaralyq avtobýs qatynasy ashylǵan kúnde biz jolaýshylar aǵynyn qaıta qalyptastyryp, ulǵaıtýymyz kerek. Munyń bári aıtýǵa ǵana ońaı. Sondyqtan memleket tarapynan qoldaý bolsa deı­miz. Bul jaıynda el Pre­zı­denti men Úkimetke, basqa da mem­leket­tik quzyrly organdarǵa hat jol­dadyq. Ázirshe bul áre­ketimizden nátıje shyqpady, – deıdi T.Kúlhan.

О́kinishke qaraı, pandemııa kezinde avtovokzaldardyń jumysy da pyshyrap ketti. Olar­­dyń birshamasy bilikti qyz­­­­metkerler shtatyn, kór­seti­­­letin qyzmetter sanyn qys­­­qartýǵa májbúr boldy. Ol en­di bólek áńgime.